૪. દાનવગ્ગો

૧. પઠમદાનસુત્તવણ્ણના

૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે આસજ્જ દાનં દેતીતિ પત્વા દાનં દેતિ. આગતં દિસ્વા તં મુહુત્તંયેવ નિસીદાપેત્વા સક્કારં કત્વા દાનં દેતિ, દસ્સામીતિ ન કિલમેતિ. ભયાતિ ‘‘અયં અદાયકો અકારકો’’તિ ગરહભયા, અપાયભયા વા. અદાસિ મેતિ મય્હં પુબ્બે એસ ઇદં નામ અદાસીતિ દેતિ. દસ્સતિ મેતિ અનાગતે ઇદં નામ દસ્સતીતિ દેતિ. સાહુ દાનન્તિ દાનં નામ સાધુ સુન્દરં બુદ્ધાદીહિ પણ્ડિતેહિ પસત્થન્તિ દેતિ. ચિત્તાલઙ્કારચિત્તપરિક્ખારત્થં દાનં દેતીતિ સમથવિપસ્સનાચિત્તસ્સ અલઙ્કારત્થઞ્ચેવ પરિક્ખારત્થઞ્ચ દેતિ. દાનઞ્હિ ચિત્તં મુદું કરોતિ. યેન લદ્ધો, સો ‘‘લદ્ધં મે’’તિ મુદુચિત્તો હોતિ. યેન દિન્નં, સોપિ ‘‘દિન્નં મયા’’તિ મુદુચિત્તો હોતિ. ઇતિ ઉભિન્નં ચિત્તં મુદું કરોતિ. તેનેવ ‘‘અદન્તદમન’’ન્તિ વુચ્ચતિ. યથાહ –

‘‘અદન્તદમનં દાનં, અદાનં દન્તદૂસકં;

દાનેન પિયવાચાય, ઉન્નમન્તિ નમન્તિ ચા’’તિ.

ઇમેસુ પન અટ્ઠસુ દાનેસુ ચિત્તાલઙ્કારદાનમેવ ઉત્તમન્તિ.

૨. દુતિયદાનસુત્તવણ્ણના

૩૨. દુતિયે સદ્ધાતિ યાય સદ્ધાય દાનં દેતિ, સા સદ્ધા. હિરિયન્તિ યાય હિરિયા દાનં દેતિ, સાવ અધિપ્પેતા. કુસલઞ્ચ દાનન્તિ અનવજ્જઞ્ચ દાનં. દિવિયન્તિ દિવઙ્ગમં.

૩. દાનવત્થુસુત્તવણ્ણના

૩૩. તતિયે દાનવત્થૂનીતિ દાનકારણાનિ. છન્દા દાનં દેતીતિ પેમેન દાનં દેતિ. દોસાતિ દોસેન કુદ્ધો હુત્વા યં અત્થિ, તં વેગેન ગણ્હિત્વા દેતિ. મોહાતિ મોહેન મૂળ્હો દેતિ. ભયાતિ ગરહભયેન વા અપાયભયેન વા, તસ્સ તસ્સેવ વા પન ભયેન દેતિ. કુલવંસન્તિ કુલપવેણિં.

૪. ખેત્તસુત્તવણ્ણના

૩૪. ચતુત્થે ન મહપ્ફલં હોતીતિ ધઞ્ઞફલેન મહપ્ફલં ન હોતિ. ન મહસ્સાદન્તિ યમ્પિસ્સ ફલં હોતિ, તસ્સ અસ્સાદો ન મહા હોતિ મન્દસ્સાદં ન મધુરં. ન ફાતિસેય્યન્તિ સેય્યાપિસ્સ ન હોતિ વુડ્ઢિ, તસ્સ મહન્તં વીહિથમ્ભસન્નિવેસં ન હોતીતિ અત્થો. ઉન્નામનિન્નામીતિ થલનિન્નવસેન વિસમતલં. તત્થ થલે ઉદકં ન સણ્ઠાતિ, નિન્ને અતિબહુ તિટ્ઠતિ. પાસાણસક્ખરિકન્તિ પત્થરિત્વા ઠિતપિટ્ઠિપાસાણેહિ ચ ખુદ્દકપાસાણેહિ ચ સક્ખરાહિ ચ સમન્નાગતં. ઊસરન્તિ ઉબ્ભિન્નલોણં. ન ચ ગમ્ભીરસિતન્તિ થદ્ધભૂમિતાય ગમ્ભીરાનુગતં, નઙ્ગલમગ્ગં કત્વા કસિતું ન સક્કા હોતિ, ઉત્તાનનઙ્ગલમગ્ગમેવ હોતિ. ન આયસમ્પન્નન્તિ ન ઉદકાગમનસમ્પન્નં. ન અપાયસમ્પન્નન્તિ પચ્છાભાગે ઉદકનિગ્ગમનમગ્ગસમ્પન્નં ન હોતિ. ન માતિકાસમ્પન્નન્તિ ન ખુદ્દકમહન્તીહિ ઉદકમાતિકાહિ સમ્પન્નં હોતિ. ન મરિયાદસમ્પન્નન્તિ ન કેદારમરિયાદાહિ સમ્પન્નં. ન મહપ્ફલન્તિઆદીનિ સબ્બાનિ વિપાકફલવસેનેવ વેદિતબ્બાનિ.

સમ્પન્નેતિ પરિપુણ્ણે સમ્પત્તિયુત્તે. પવુત્તા બીજસમ્પદાતિ સમ્પન્નં બીજં રોપિતં. દેવે સમ્પાદયન્તમ્હીતિ દેવે સમ્મા વસ્સન્તે. અનીતિસમ્પદા હોતીતિ કીટકિમિઆદિપાણકઈતિયા અભાવો એકા સમ્પદા હોતિ. વિરૂળ્હીતિ વડ્ઢિ દુતિયા સમ્પદા હોતિ. વેપુલ્લન્તિ વિપુલભાવો તતિયા સમ્પદા હોતિ. ફલન્તિ પરિપુણ્ણફલં ચતુત્થી સમ્પદા હોતિ. સમ્પન્નસીલેસૂતિ પરિપુણ્ણસીલેસુ. ભોજનસમ્પદાતિ સમ્પન્નં વિવિધભોજનં. સમ્પદાનન્તિ તિવિધં કુસલસમ્પદં. ઉપનેતીતિ સા ભોજનસમ્પદા ઉપનયતિ. કસ્મા? સમ્પન્નઞ્હિસ્સ તં કતં, યસ્માસ્સ તં કતકમ્મં સમ્પન્નં પરિપુણ્ણન્તિ અત્થો. સમ્પન્નત્થૂધાતિ સમ્પન્નો અત્થુ ઇધ. વિજ્જાચરણસમ્પન્નોતિ તીહિ વિજ્જાહિ ચ પઞ્ચદસહિ ચરણધમ્મેહિ ચ સમન્નાગતો. લદ્ધાતિ એવરૂપો પુગ્ગલો ચિત્તસ્સ સમ્પદં અવેકલ્લપરિપુણ્ણભાવં લભિત્વા. કરોતિ કમ્મસમ્પદન્તિ પરિપુણ્ણકમ્મં કરોતિ. લભતિ ચત્થસમ્પદન્તિ અત્થઞ્ચ પરિપુણ્ણં લભતિ. દિટ્ઠિસમ્પદન્તિ વિપસ્સનાદિટ્ઠિં. મગ્ગસમ્પદન્તિ સોતાપત્તિમગ્ગં. યાતિ સમ્પન્નમાનસોતિ પરિપુણ્ણચિત્તો હુત્વા અરહત્તં યાતિ. સા હોતિ સબ્બસમ્પદાતિ સા સબ્બદુક્ખેહિ વિમુત્તિ સબ્બસમ્પદા નામ હોતીતિ.

૫. દાનૂપપત્તિસુત્તવણ્ણના

૩૫. પઞ્ચમે દાનૂપપત્તિયોતિ દાનપચ્ચયા ઉપપત્તિયો. દહતીતિ ઠપેતિ. અધિટ્ઠાતીતિ તસ્સેવ વેવચનં. ભાવેતીતિ વડ્ઢેતિ. હીને વિમુત્તન્તિ હીનેસુ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ વિમુત્તં. ઉત્તરિ અભાવિતન્તિ તતો ઉત્તરિમગ્ગફલત્થાય અભાવિતં. તત્રૂપપત્તિયા સંવત્તતીતિ યં ઠાનં પત્થેત્વા કુસલં કતં, તત્થ નિબ્બત્તનત્થાય સંવત્તતિ. વીતરાગસ્સાતિ મગ્ગેન વા સમુચ્છિન્નરાગસ્સ સમાપત્તિયા વા વિક્ખમ્ભિતરાગસ્સ. દાનમત્તેનેવ હિ બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિતું ન સક્કા, દાનં પન સમાધિવિપસ્સનાચિત્તસ્સ અલઙ્કારપરિવારં હોતિ. તતો દાનેન મુદુચિત્તો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તતિ. તેન વુત્તં – ‘‘વીતરાગસ્સ નો સરાગસ્સા’’તિ.

૬. પુઞ્ઞકિરિયવત્થુસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે પુઞ્ઞકિરિયાનિ ચ તાનિ તેસં તેસં આનિસંસાનં વત્થૂનિ ચાતિ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનિ. દાનાદીનઞ્હિ લક્ખણે ચિત્તં ઠપેત્વા ‘‘એવરૂપં નામ અમ્હેહિ દાનં દાતબ્બં, સીલં રક્ખિતબ્બં, ભાવના ભાવેતબ્બા’’તિ સત્તા પુઞ્ઞાનિ કરોન્તિ. દાનમેવ દાનમયં, દાનચેતનાસુ વા પુરિમચેતનાતો નિપ્ફન્ના સન્નિટ્ઠાપકચેતના દાનમયં સીલાદીહિ સીલમયાદીનિ વિય. સેસદ્વયેસુપિ એસેવ નયો. પરિત્તં કતં હોતીતિ થોકં મન્દં કતં હોતિ. નાભિસમ્ભોતીતિ ન નિપ્ફજ્જતિ. અકતં હોતીતિ ભાવનાયયોગોયેવ અનારદ્ધો હોતીતિ અત્થો. મનુસ્સદોભગ્યન્તિ મનુસ્સેસુ સમ્પત્તિરહિતં પઞ્ચવિધં નીચકુલં. ઉપપજ્જતીતિ પટિસન્ધિવસેન ઉપગચ્છતિ, તત્થ નિબ્બત્તતીતિ અત્થો. મત્તસો કતન્તિ પમાણેન કતં, થોકં ન બહુ. મનુસ્સસોભગ્યન્તિ મનુસ્સેસુ સુભગભાવં તિવિધકુલસમ્પત્તિં. અધિમત્તન્તિ અધિકપ્પમાણં બલવં વા. અધિગણ્હન્તીતિ અભિભવિત્વા ગણ્હન્તિ, વિસિટ્ઠતરા જેટ્ઠકા હોન્તીતિ અત્થો.

૭. સપ્પુરિસદાનસુત્તવણ્ણના

૩૭. સત્તમે સુચિન્તિ પરિસુદ્ધં વણ્ણસમ્પન્નં દેતિ. પણીતન્તિ રસૂપપન્નં. કાલેનાતિ યુત્તપત્તકાલેન. કપ્પિયન્તિ યં કપ્પિયં, તં દેતિ. વિચેય્ય દેતીતિ ‘‘ઇમસ્સ દિન્નં મહપ્ફલં ભવિસ્સતિ, ઇમસ્સ ન મહપ્ફલ’’ન્તિ એવં પટિગ્ગાહકપરિયેસનવસેન દાનં વા પણિધાયવસેન દાનં વા વિચિનિત્વા દેતિ.

૮. સપ્પુરિસસુત્તવણ્ણના

૩૮. અટ્ઠમે અત્થાયાતિ અત્થત્થાય. હિતાય સુખાયાતિ હિતત્થાય સુખત્થાય. પુબ્બપેતાનન્તિ પરલોકગતાનં ઞાતીનં. ઇમસ્મિં સુત્તે અનુપ્પન્ને બુદ્ધે ચક્કવત્તિરાજાનો બોધિસત્તા પચ્ચેકબુદ્ધા લબ્ભન્તિ, બુદ્ધકાલે બુદ્ધા ચેવ બુદ્ધસાવકા ચ. યથાવુત્તાનઞ્હિ એતેસં અત્થાય હિતાય સુખાય સંવત્તન્તિ. બહુન્નં વત અત્થાય, સપ્પઞ્ઞો ઘરમાવસન્તિ સપ્પઞ્ઞો ઘરે વસન્તો બહૂનં વત અત્થાય હોતિ. પુબ્બેતિ પઠમેવ. પુબ્બેકતમનુસ્સરન્તિ માતાપિતૂનં પુબ્બકારગુણે અનુસ્સરન્તો. સહધમ્મેનાતિ સકારણેન પચ્ચયપૂજનેન પૂજેતિ. અપચે બ્રહ્મચારયોતિ બ્રહ્મચારિનો અપચયતિ, નીચવુત્તિતં નેસં આપજ્જતિ. પેસલોતિ પિયસીલો.

૯. અભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૩૯. નવમે દાનાનીતિ ચેતનાદાનાનિ. અગ્ગઞ્ઞાનીતિઆદીનં અત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ.

૧૦. દુચ્ચરિતવિપાકસુત્તવણ્ણના

૪૦. દસમે પાણાતિપાતોતિ પાણાતિપાતચેતના. સબ્બલહુસોતિ સબ્બલહુકો. અપ્પાયુકસંવત્તનિકોતિ તેન પરિત્તકેન કમ્મવિપાકેન અપ્પાયુકો હોતિ, દિન્નમત્તાય વા પટિસન્ધિયા વિલીયતિ માતુકુચ્છિતો નિક્ખન્તમત્તે વા. એવરૂપો હિ ન અઞ્ઞસ્સ કસ્સચિ નિસ્સન્દો, પાણાતિપાતસ્સેવ ગતમગ્ગો એસોતિ. ભોગબ્યસનસંવત્તનિકોતિ યથા કાકણિકામત્તમ્પિ હત્થે ન તિટ્ઠતિ, એવં ભોગબ્યસનં સંવત્તેતિ. સપત્તવેરસંવત્તનિકો હોતીતિ સહ સપત્તેહિ વેરં સંવત્તેતિ. તસ્સ હિ સપત્તા ચ બહુકા હોન્તિ. યો ચ નં પસ્સતિ, તસ્મિં વેરમેવ ઉપ્પાદેતિ ન નિબ્બાયતિ. એવરૂપો હિ પરસ્સ રક્ખિતગોપિતભણ્ડે અપરાધસ્સ નિસ્સન્દો.

અભૂતબ્ભક્ખાનસંવત્તનિકો હોતીતિ અભૂતેન અબ્ભક્ખાનં સંવત્તેતિ, યેન કેનચિ કતં તસ્સેવ ઉપરિ પતતિ. મિત્તેહિ ભેદનસંવત્તનિકોતિ મિત્તેહિ ભેદં સંવત્તેતિ. યં યં મિત્તં કરોતિ, સો સો ભિજ્જતિયેવ. અમનાપસદ્દસંવત્તનિકોતિ અમનાપસદ્દં સંવત્તેતિ. યા સા વાચા કણ્ટકા કક્કસા કટુકા અભિસજ્જની મમ્મચ્છેદિકા, ગતગતટ્ઠાને તમેવ સુણાતિ, મનાપસદ્દસવનં નામ ન લભતિ. એવરૂપો ફરુસવાચાય ગતમગ્ગો નામ. અનાદેય્યવાચાસંવત્તનિકોતિ અગ્ગહેતબ્બવચનતં સંવત્તેતિ, ‘‘ત્વં કસ્મા કથેસિ, કો હિ તવ વચનં ગહેસ્સતી’’તિ વત્તબ્બતં આપજ્જતિ. અયં સમ્ફપ્પલાપસ્સ ગતમગ્ગો. ઉમ્મત્તકસંવત્તનિકો હોતીતિ ઉમ્મત્તકભાવં સંવત્તેતિ. તેન હિ મનુસ્સો ઉમ્મત્તો વા ખિત્તચિત્તો વા એળમૂગો વા હોતિ. અયં સુરાપાનસ્સ નિસ્સન્દો. ઇમસ્મિં સુત્તે વટ્ટમેવ કથિતન્તિ.

દાનવગ્ગો ચતુત્થો.