૨. સીહસુત્તવણ્ણના

૧૨. દુતિયે અભિઞ્ઞાતાતિ ઞાતા પઞ્ઞાતા પાકટા. સન્થાગારેતિ મહાજનસ્સ વિસ્સમનત્થાય કતે અગારે. સા કિર સન્થાગારસાલા નગરમજ્ઝે અહોસિ, ચતૂસુ ઠાનેસુ ઠિતાનં પઞ્ઞાયતિ, ચતૂહિ દિસાહિ આગતમનુસ્સા પઠમં તત્થ વિસ્સમિત્વા પચ્છા અત્તનો અત્તનો ફાસુકટ્ઠાનં ગચ્છન્તિ. રાજકુલાનં રજ્જકિચ્ચસન્થરણત્થાય કતં અગારન્તિપિ વદન્તિયેવ. તત્થ હિ નિસીદિત્વા લિચ્છવિરાજાનો રજ્જકિચ્ચં સન્થરન્તિ કરોન્તિ વિચારેન્તિ. સન્નિસિન્નાતિ તેસં નિસીદનત્થઞ્ઞેવ પઞ્ઞત્તેસુ મહારહવરપચ્ચત્થરણેસુ સમુસ્સિતસેતચ્છત્તેસુ આસનેસુ સન્નિસિન્ના. અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તીતિ રાજકુલે કિચ્ચઞ્ચેવ લોકત્થચરિયઞ્ચ વિચારેત્વા અનેકેહિ કારણેહિ બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ કથેન્તિ દીપેન્તિ. પણ્ડિતા હિ તે રાજાનો સદ્ધા પસન્ના સોતાપન્નાપિ સકદાગામિનોપિ અનાગામિનોપિ અરિયસાવકા, તે સબ્બેપિ લોકિયજટં છિન્દિત્વા બુદ્ધાદીનં તિણ્ણં રતનાનં વણ્ણં ભાસન્તિ. તત્થ તિવિધો બુદ્ધવણ્ણો નામ ચરિયવણ્ણો, સરીરવણ્ણો, ગુણવણ્ણોતિ. તત્રિમે રાજાનો ચરિયાય વણ્ણં આરભિંસુ – ‘‘દુક્કરં વત કતં સમ્માસમ્બુદ્ધેન કપ્પસતસહસ્સાધિકાનિ ચત્તારિ અસઙ્ખેય્યાનિ દસ પારમિયો, દસ ઉપપારમિયો, દસ પરમત્થપારમિયોતિ સમત્તિંસ પારમિયો પૂરેન્તેન, ઞાતત્થચરિયં, લોકત્થચરિયં, બુદ્ધચરિયં મત્થકં પાપેત્વા પઞ્ચ મહાપરિચ્ચાગે પરિચ્ચજન્તેના’’તિ અડ્ઢચ્છક્કેહિ જાતકસતેહિ બુદ્ધવણ્ણં કથેન્તા તુસિતભવનં પાપેત્વા ઠપયિંસુ.

ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસન્તા પન ‘‘તેન ભગવતા ધમ્મો દેસિતો, નિકાયતો પઞ્ચ નિકાયા, પિટકતો તીણિ પિટકાનિ, અઙ્ગતો નવ અઙ્ગાનિ, ખન્ધતો ચતુરાસીતિધમ્મક્ખન્ધસહસ્સાની’’તિ કોટ્ઠાસવસેન ધમ્મગુણં કથયિંસુ.

સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તા સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા ‘‘પટિલદ્ધસદ્ધા કુલપુત્તા ભોગક્ખન્ધઞ્ચેવ ઞાતિપરિવટ્ટઞ્ચ પહાય સેતચ્છત્તં ઓપરજ્જં સેનાપતિસેટ્ઠિભણ્ડાગારિકટ્ઠાનન્તરાદીનિ અગણેત્વા નિક્ખમ્મ સત્થુ વરસાસને પબ્બજન્તિ. સેતચ્છત્તં પહાય પબ્બજિતાનં ભદ્દિયરાજમહાકપ્પિનપુક્કુસાતિઆદીનં રાજપબ્બજિતાનંયેવ બુદ્ધકાલે અસીતિસહસ્સાનિ અહેસું. અનેકકોટિસતં ધનં પહાય પબ્બજિતાનં પન યસકુલપુત્તસોણસેટ્ઠિપુત્તરટ્ઠપાલકુલપુત્તાદીનં પરિચ્છેદો નત્થિ. એવરૂપા ચ એવરૂપા ચ કુલપુત્તા સત્થુ સાસને પબ્બજન્તી’’તિ પબ્બજ્જાસઙ્ખેપવસેન સઙ્ઘગુણે કથયિંસુ.

સીહો સેનાપતીતિ એવંનામકો સેનાય અધિપતિ. વેસાલિયઞ્હિ સત્ત સહસ્સાનિ સત્ત સતાનિ સત્ત ચ રાજાનો. તે સબ્બેપિ સન્નિપતિત્વા સબ્બેસં મનં ગહેત્વા ‘‘રટ્ઠં વિચારેતું સમત્થં એકં વિચિનથા’’તિ વિચિનન્તા સીહં રાજકુમારં દિસ્વા ‘‘અયં સક્ખિસ્સતી’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા તસ્સ રત્તમણિવણ્ણં કમ્બલપરિયોનદ્ધં સેનાપતિચ્છત્તં અદંસુ. તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘સીહો સેનાપતી’’તિ. નિગણ્ઠસાવકોતિ નિગણ્ઠસ્સ નાટપુત્તસ્સ પચ્ચયદાયકો ઉપટ્ઠાકો. જમ્બુદીપતલસ્મિઞ્હિ તયો જના નિગણ્ઠાનં અગ્ગુપટ્ઠાકા – નાળન્દાયં, ઉપાલિ ગહપતિ, કપિલપુરે વપ્પો સક્કો, વેસાલિયં અયં સીહો સેનાપતીતિ. નિસિન્નો હોતીતિ સેસરાજૂનં પરિસાય અન્તરન્તરે આસનાનિ પઞ્ઞાપયિંસુ, સીહસ્સ પન મજ્ઝે ઠાનેતિ તસ્મિં પઞ્ઞત્તે મહારહે રાજાસને નિસિન્નો હોતિ. નિસ્સંસયન્તિ નિબ્બિચિકિચ્છં અદ્ધા એકંસેન, ન હેતે યસ્સ વા તસ્સ વા અપ્પેસક્ખસ્સ એવં અનેકસતેહિ કારણેહિ વણ્ણં ભાસન્તિ.

યેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો તેનુપસઙ્કમીતિ નિગણ્ઠો કિર નાટપુત્તો ‘‘સચાયં સીહો કસ્સચિદેવ સમણસ્સ ગોતમસ્સ વણ્ણં કથેન્તસ્સ સુત્વા સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતિ, મય્હં પરિહાનિ ભવિસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા પઠમતરંયેવ સીહં સેનાપતિં એતદવોચ – ‘‘સેનાપતિ ઇમસ્મિં લોકે ‘અહં બુદ્ધો અહં બુદ્ધો’તિ બહૂ વિચરન્તિ. સચે ત્વં કસ્સચિ દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુકામો અહોસિ, મં પુચ્છેય્યાસિ. અહં તે યુત્તટ્ઠાનં પેસેસ્સામિ, અયુત્તટ્ઠાનતો નિવારેસ્સામી’’તિ. સો તં કથં અનુસ્સરિત્વા ‘‘સચે મં પેસેસ્સતિ, ગમિસ્સામિ. નો ચે, ન ગમિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા યેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો, તેનુપસઙ્કમિ.

અથસ્સ વચનં સુત્વા નિગણ્ઠો મહાપબ્બતેન વિય બલવસોકેન ઓત્થટો ‘‘યત્થ દાનિસ્સાહં ગમનં ન ઇચ્છામિ, તત્થેવ ગન્તુકામો જાતો, હતોહમસ્મી’’તિ અનત્તમનો હુત્વા ‘‘પટિબાહનુપાયમસ્સ કરિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા કિં પન ત્વન્તિઆદિમાહ. એવં વદન્તો વિચરન્તં ગોણં દણ્ડેન પહરન્તો વિય જલમાનં પદીપં નિબ્બાપેન્તો વિય ભત્તભરિતં પત્તં નિક્કુજ્જન્તો વિય ચ સીહસ્સ ઉપ્પન્નપીતિં વિનાસેસિ. ગમિયાભિસઙ્ખારોતિ હત્થિયાનાદીનં યોજાપનગન્ધમાલાદિગ્ગહણવસેન પવત્તો પયોગો. સો પટિપ્પસ્સમ્ભીતિ સો વૂપસન્તો.

દુતિયમ્પિ ખોતિ દુતિયવારમ્પિ. ઇમસ્મિઞ્ચ વારે બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તા તુસિતભવનતો પટ્ઠાય યાવ મહાબોધિપલ્લઙ્કા દસબલસ્સ હેટ્ઠા પાદતલેહિ ઉપરિ કેસગ્ગેહિ પરિચ્છિન્દિત્વા દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણઅસીતિઅનુબ્યઞ્જનબ્યામપ્પભાનં વસેન સરીરવણ્ણં કથયિંસુ. ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસન્તા ‘‘એકપદેપિ એકબ્યઞ્જનેપિ અવખલિતં નામ નત્થી’’તિ સુકથિતવસેનેવ ધમ્મગુણં કથયિંસુ. સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તા ‘‘એવરૂપં યસસિરિવિભવં પહાય સત્થુ સાસને પબ્બજિતા ન કોસજ્જપકતિકા હોન્તિ, તેરસસુ પન ધુતઙ્ગગુણેસુ પરિપૂરકારિનો હુત્વા સત્તસુ અનુપસ્સનાસુ કમ્મં કરોન્તિ, અટ્ઠતિંસારમ્મણવિભત્તિયો વળઞ્જેન્તી’’તિ પટિપદાવસેન સઙ્ઘગુણે કથયિંસુ.

તતિયવારે પન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસમાના ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા’’તિ સુત્તન્તપરિયાયેનેવ બુદ્ધગુણે કથયિંસુ, ‘‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો’’તિઆદિના સુત્તન્તપરિયાયેનેવ ધમ્મગુણે, ‘‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’’તિઆદિના સુત્તન્તપરિયાયેનેવ સઙ્ઘગુણે ચ કથયિંસુ. તતો સીહો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમેસઞ્ચ લિચ્છવિરાજકુમારાનં તતિયદિવસતો પટ્ઠાય બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘગુણે કથેન્તાનં મુખં નપ્પહોતિ, અદ્ધા અનોમગુણેન સમન્નાગતા સો ભગવા, ઇમં દાનિ ઉપ્પન્નં પીતિં અવિજહિત્વાવ અહં અજ્જ સમ્માસમ્બુદ્ધં પસ્સિસ્સામી’’તિ. અથસ્સ ‘‘કિં હિ મે કરિસ્સન્તિ નિગણ્ઠા’’તિ વિતક્કો ઉદપાદિ. તત્થ કિં હિ મે કરિસ્સન્તીતિ કિં નામ મય્હં નિગણ્ઠા કરિસ્સન્તિ. અપલોકિતા વા અનપલોકિતા વાતિ આપુચ્છિતા વા અનાપુચ્છિતા વા. ન હિ મે તે આપુચ્છિતા યાનવાહનસમ્પત્તિં, ન ચ ઇસ્સરિયવિસેસં દસ્સન્તિ, નાપિ અનાપુચ્છિતા હરિસ્સન્તિ, અફલં એતેસં આપુચ્છનન્તિ અધિપ્પાયો.

વેસાલિયા નિય્યાસીતિ યથા હિ ગિમ્હકાલે દેવે વુટ્ઠે ઉદકં સન્દમાનં નદિં ઓતરિત્વા થોકમેવ ગન્ત્વા તિટ્ઠતિ નપ્પવત્તતિ, એવં સીહસ્સ પઠમદિવસે ‘‘દસબલં પસ્સિસ્સામી’’તિ ઉપ્પન્નાય પીતિયા નિગણ્ઠેન પટિબાહિતકાલો. યથાપિ દુતિયદિવસે દેવે વુટ્ઠે ઉદકં સન્દમાનં નદિં ઓતરિત્વા થોકં ગન્ત્વા વાલિકાપુઞ્જં પહરિત્વા અપ્પવત્તં હોતિ, એવં સીહસ્સ દુતિયદિવસે ‘‘દસબલં પસ્સિસ્સામી’’તિ ઉપ્પન્નાય પીતિયા નિગણ્ઠેન પટિબાહિતકાલો. યથા તતિયદિવસે દેવે વુટ્ઠે ઉદકં સન્દમાનં નદિં ઓતરિત્વા પુરાણપણ્ણસુક્ખદણ્ડકટ્ઠકચવરાદીનિ પરિકડ્ઢન્તં વાલિકાપુઞ્જં ભિન્દિત્વા સમુદ્દનિન્નમેવ હોતિ, એવં સીહો તતિયદિવસે તિણ્ણં વત્થૂનં ગુણકથં સુત્વા ઉપ્પન્ને પીતિપામોજ્જે ‘‘અફલા નિગણ્ઠા નિપ્ફલા નિગણ્ઠા, કિં મે ઇમે કરિસ્સન્તિ, ગમિસ્સામહં સત્થુસન્તિક’’ન્તિ મનં અભિનીહરિત્વા વેસાલિયા નિય્યાસિ. નિય્યન્તો ચ ‘‘ચિરસ્સાહં દસબલસ્સ સન્તિકં ગન્તુકામો જાતો, ન ખો પન મે યુત્તં અઞ્ઞાતકવેસેન ગન્તુ’’ન્તિ ‘‘યેકેચિ દસબલસ્સ સન્તિકં ગન્તુકામા, સબ્બે નિક્ખમન્તૂ’’તિ ઘોસનં કારેત્વા પઞ્ચરથસતાનિ યોજાપેત્વા ઉત્તમરથે ઠિતો તેહિ ચેવ પઞ્ચહિ રથસતેહિ મહતિયા ચ પરિસાય પરિવુતો ગન્ધપુપ્ફચુણ્ણવાસાદીનિ ગાહાપેત્વા નિય્યાસિ. દિવા દિવસ્સાતિ દિવસસ્સ ચ દિવા, મજ્ઝન્હિકે અતિક્કન્તમત્તે.

યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમીતિ આરામં પવિસન્તો દૂરતોવ અસીતિ-અનુબ્યઞ્જન-બ્યામપ્પભા-દ્વત્તિંસ-મહાપુરિસલક્ખણાનિ છબ્બણ્ણઘનબુદ્ધરસ્મિયો ચ દિસ્વા ‘‘એવરૂપં નામ પુરિસં એવં આસન્ને વસન્તં એત્તકં કાલં નાદ્દસં, વઞ્ચિતો વતમ્હિ, અલાભા વત મે’’તિ ચિન્તેત્વા મહાનિધિં દિસ્વા દલિદ્દપુરિસો વિય સઞ્જાતપીતિપામોજ્જો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોન્તીતિ ભોતા ગોતમેન વુત્તકારણસ્સ અનુકારણં કથેન્તિ. કારણવચનો હેત્થ ધમ્મસદ્દો ‘‘હેતુમ્હિ ઞાણં ધમ્મપટિસમ્ભિદા’’તિઆદીસુ (વિભ. ૭૨૦) વિય. કારણન્તિ ચેત્થ તથાપવત્તસ્સ સદ્દસ્સ અત્થો અધિપ્પેતો તસ્સ પવત્તિહેતુભાવતો. અત્થપ્પયુત્તો હિ સદ્દપ્પયોગો. અનુકારણન્તિ એસો એવ પરેહિ તથા વુચ્ચમાનો. સહધમ્મિકો વાદાનુવાદોતિ. પરેહિ વુત્તકારણેહિ સકારણો હુત્વા તુમ્હાકં વાદો વા તતો પરં તસ્સ અનુવાદો વા કોચિ અપ્પમત્તકોપિ વિઞ્ઞૂહિ ગરહિતબ્બં ઠાનં કારણં ન આગચ્છતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – કિં સબ્બાકારેનપિ તવ વાદે ગારય્હં કારણં નત્થીતિ. અનબ્ભક્ખાતુકામાતિ ન અભૂતેન વત્તુકામા. અત્થિ સીહપરિયાયોતિઆદીનં અત્થો વેરઞ્જકણ્ડે આગતનયેનેવ વેદિતબ્બો. પરમેન અસ્સાસેનાતિ ચતુમગ્ગચતુફલસઙ્ખાતેન ઉત્તમેન. અસ્સાસાય ધમ્મં દેસેમીતિ અસ્સાસનત્થાય સન્થમ્ભનત્થાય ધમ્મં દેસેમિ. ઇતિ ભગવા અટ્ઠહઙ્ગેહિ સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ ધમ્મં દેસેસિ.

અનુવિચ્ચકારન્તિ અનુવિદિત્વા ચિન્તેત્વા તુલયિત્વા કત્તબ્બં કરોહીતિ વુત્તં હોતિ. સાધુ હોતીતિ સુન્દરો હોતિ. તુમ્હાદિસસ્મિઞ્હિ મં દિસ્વા મં સરણં ગચ્છન્તે નિગણ્ઠં દિસ્વા નિગણ્ઠં સરણં ગચ્છન્તે ‘‘કિં અયં સીહો દિટ્ઠદિટ્ઠમેવ સરણં ગચ્છતી’’તિ ગરહા ઉપ્પજ્જતિ, તસ્મા અનુવિચ્ચકારો તુમ્હાદિસાનં સાધૂતિ દસ્સેતિ. પટાકં પરિહરેય્યુન્તિ તે કિર એવરૂપં સાવકં લભિત્વા ‘‘અસુકો નામ રાજા વા રાજમહામત્તો વા સેટ્ઠિ વા અમ્હાકં સરણં ગતો સાવકો જાતો’’તિ પટાકં ઉક્ખિપિત્વા નગરે ઘોસેન્તા આહિણ્ડન્તિ. કસ્મા? એવં નો મહન્તભાવો આવિભવિસ્સતીતિ ચ. સચે પનસ્સ ‘‘કિમહં એતેસં સરણં ગતો’’તિ વિપ્પટિસારો ઉપ્પજ્જેય્ય, તમ્પિ સો ‘‘એતેસં મે સરણગતભાવં બહૂ જાનન્તિ, દુક્ખં ઇદાનિ પટિનિવત્તિતુ’’ન્તિ વિનોદેત્વા ન પટિક્કમિસ્સતીતિ ચ. તેનાહ – ‘‘પટાકં પરિહરેય્યુ’’ન્તિ. ઓપાનભૂતન્તિ પટિયત્તઉદપાનો વિય ઠિતં. કુલન્તિ તવ નિવેસનં. દાતબ્બં મઞ્ઞેય્યાસીતિ પુબ્બે દસપિ વીસતિપિ સટ્ઠિપિ જને આગતે દિસ્વા નત્થીતિ અવત્વા દેસિ, ઇદાનિ મં સરણં ગતકારણમત્તેનેવ મા ઇમેસં દેય્યધમ્મં ઉપચ્છિન્દિ. સમ્પત્તાનઞ્હિ દાતબ્બમેવાતિ ઓવદિ. સુતં મેતં, ભન્તેતિ કુતો સુતન્તિ? નિગણ્ઠાનં સન્તિકા. તે કિર કુલઘરેસુ એવં પકાસેન્તિ ‘‘મયં યસ્સ કસ્સચિ સમ્પત્તસ્સ દાતબ્બન્તિ વદામ, સમણો પન ગોતમો ‘મય્હમેવ દાનં દાતબ્બં નાઞ્ઞેસં, મય્હમેવ સાવકાનં દાનં દાતબ્બં, નાઞ્ઞેસં સાવકાનં, મય્હમેવ દિન્નં દાનં મહપ્ફલં, નાઞ્ઞેસં, મય્હમેવ સાવકાનં દિન્નં મહપ્ફલં, નાઞ્ઞેસ’ન્તિ એવં વદતી’’તિ. તં સન્ધાય અયં ‘‘સુતં મેત’’ન્તિ આહ.

અનુપુબ્બિં કથન્તિ દાનાનન્તરં સીલં, સીલાનન્તરં સગ્ગં, સગ્ગાનન્તરં મગ્ગન્તિ એવં અનુપટિપાટિકથં. તત્થ દાનકથન્તિ ઇદં દાનં નામ સુખાનં નિદાનં, સમ્પત્તીનં મૂલં, ભોગાનં પતિટ્ઠા, વિસમગતસ્સ તાણં લેણં ગતિ પરાયણં, ઇધલોકપરલોકેસુ દાનસદિસો અવસ્સયો પતિટ્ઠા આરમ્મણં તાણં લેણં ગતિ પરાયણં નત્થિ. ઇદઞ્હિ અવસ્સયટ્ઠેન રતનમયસીહાસનસદિસં, પતિટ્ઠાનટ્ઠેન મહાપથવીસદિસં, આરમ્મણટ્ઠેન આલમ્બનરજ્જુસદિસં. ઇદઞ્હિ દુક્ખનિત્થરણટ્ઠેન નાવા, સમસ્સાસનટ્ઠેન સઙ્ગામસૂરો, ભયપરિત્તાણટ્ઠેન સુસઙ્ખતનગરં, મચ્છેરમલાદીહિ અનુપલિત્તટ્ઠેન પદુમં, તેસં નિદહનટ્ઠેન અગ્ગિ, દુરાસદટ્ઠેન આસિવિસો, અસન્તાસનટ્ઠેન સીહો, બલવન્તટ્ઠેન હત્થી, અભિમઙ્ગલસમ્મતટ્ઠેન સેતવસભો, ખેમન્તભૂમિસમ્પાપનટ્ઠેન વલાહકો અસ્સરાજા. દાનં નામેતં મયા ગતમગ્ગો, મય્હેસો વંસો, મયા દસ પારમિયો પૂરેન્તેન વેલામમહાયઞ્ઞો, મહાગોવિન્દમહાયઞ્ઞો, મહાસુદસ્સનમહાયઞ્ઞો, વેસ્સન્તરમહાયઞ્ઞોતિ, અનેકમહાયઞ્ઞા પવત્તિતા, સસભૂતેન જલિતઅગ્ગિક્ખન્ધે અત્તાનં નિય્યાદેન્તેન સમ્પત્તયાચકાનં ચિત્તં ગહિતં. દાનઞ્હિ લોકે સક્કસમ્પત્તિં દેતિ મારસમ્પત્તિં બ્રહ્મસમ્પત્તિં, ચક્કવત્તિસમ્પત્તિં, સાવકપારમીઞાણં, પચ્ચેકબોધિઞાણં, અભિસમ્બોધિઞાણં દેતીતિ એવમાદિદાનગુણપ્પટિસંયુત્તં કથં.

યસ્મા પન દાનં દેન્તો સીલં સમાદાતું સક્કોતિ, તસ્મા તદનન્તરં સીલકથં કથેસિ. સીલકથન્તિ સીલં નામેતં અવસ્સયો પતિટ્ઠા આરમ્મણં તાણં લેણં ગતિ પરાયણં. સીલં નામેતં મમ વંસો, અહં સઙ્ખપાલનાગરાજકાલે ભૂરિદત્તનાગરાજકાલે ચમ્પેય્યનાગરાજકાલે સીલવરાજકાલે માતુપોસકહત્થિરાજકાલે છદ્દન્તહત્થિરાજકાલેતિ અનન્તેસુ અત્તભાવેસુ સીલં પરિપૂરેસિં. ઇધલોકપરલોકસમ્પત્તીનઞ્હિ સીલસદિસો અવસ્સયો પતિટ્ઠા આરમ્મણં તાણં લેણં ગતિ પરાયણં નત્થિ, સીલાલઙ્કારસદિસો અલઙ્કારો નત્થિ, સીલપુપ્ફસદિસં પુપ્ફં નત્થિ, સીલગન્ધસદિસો ગન્ધો નત્થિ. સીલાલઙ્કારેન હિ અલઙ્કતં સીલગન્ધાનુલિત્તં સદેવકોપિ લોકો ઓલોકેન્તો તિત્તિં ન ગચ્છતીતિ એવમાદિસીલગુણપ્પટિસંયુત્તં કથં.

‘‘ઇદં પન સીલં નિસ્સાય અયં સગ્ગો લબ્ભતી’’તિ દસ્સેતું સીલાનન્તરં સગ્ગકથં કથેસિ. સગ્ગકથન્તિ ‘‘અયં સગ્ગો નામ ઇટ્ઠો કન્તો મનાપો, નિચ્ચમેત્થ કીળા, નિચ્ચં સમ્પત્તિયો લબ્ભન્તિ, ચાતુમહારાજિકા દેવા નવુતિવસ્સસતસહસ્સાનિ દિબ્બસુખં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તિ, તાવતિંસા તિસ્સો ચ વસ્સકોટિયો સટ્ઠિ ચ વસ્સસતસહસ્સાની’’તિ એવમાદિસગ્ગગુણપ્પટિસંયુત્તં કથં. સગ્ગસમ્પત્તિં કથયન્તાનઞ્હિ બુદ્ધાનં મુખં નપ્પહોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં – ‘‘અનેકપરિયાયેન ખ્વાહં, ભિક્ખવે, સગ્ગકથં કથેય્ય’’ન્તિઆદિ (મ. નિ. ૩.૨૫૫).

એવં સગ્ગકથાય પલોભેત્વા પન હત્થિં અલઙ્કરિત્વા તસ્સ સોણ્ડં છિન્દન્તો વિય ‘‘અયમ્પિ સગ્ગો અનિચ્ચો અદ્ધુવો, ન એત્થ છન્દરાગો કત્તબ્બો’’તિ દસ્સનત્થં ‘‘અપ્પસ્સાદા કામા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૩૫-૨૩૬; ૨.૪૨) નયેન કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં કથેસિ. તત્થ આદીનવોતિ દોસો. ઓકારોતિ અવકારો લામકભાવો. સંકિલેસોતિ તેહિ સત્તાનં સંસારે સંકિલિસ્સનં. યથાહ – ‘‘સંકિલિસ્સન્તિ વત, ભો, સત્તા’’તિ (મ. નિ. ૨.૩૫૧).

એવં કામાદીનવેન તજ્જેત્વા નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. કલ્લચિત્તન્તિ અરોગચિત્તં. સામુક્કંસિકાતિ સામં ઉક્કંસિકા અત્તનાયેવ ઉદ્ધરિત્વા ગહિતા, સયમ્ભુઞાણેન દિટ્ઠા અસાધારણા અઞ્ઞેસન્તિ અત્થો. કા પન સાતિ? અરિયસચ્ચદેસના. તેનેવાહ – દુક્ખં સમુદયં નિરોધં મગ્ગન્તિ. વિરજં વીતમલન્તિ રાગરજાદીનં અભાવા વિરજં, રાગમલાદીનં વિગતત્તા વીતમલં. ધમ્મચક્ખુન્તિ ઇધ સોતાપત્તિમગ્ગો અધિપ્પેતો. તસ્સ ઉપ્પત્તિઆકારદસ્સનત્થં યંકિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ આહ. તઞ્હિ નિરોધં આરમ્મણં કત્વા કિચ્ચવસેન એવં સબ્બસઙ્ખતં પટિવિજ્ઝન્તં ઉપ્પજ્જતિ. દિટ્ઠો અરિયસચ્ચધમ્મો એતેનાતિ દિટ્ઠધમ્મો. એસ નયો સેસેસુપિ. તિણ્ણા વિચિકિચ્છા અનેનાતિ તિણ્ણવિચિકિચ્છો. વિગતા કથંકથા અસ્સાતિ વિગતકથંકથો. વિસારજ્જં પત્તોતિ વેસારજ્જપ્પત્તો. કત્થ? સત્થુસાસને. નાસ્સ પરો પચ્ચયો, ન પરં સદ્ધાય એત્થ વત્તતીતિ અપરપ્પચ્ચયો.

પવત્તમંસન્તિ પકતિયા પવત્તં કપ્પિયમંસં મૂલં ગહેત્વા અન્તરાપણે પરિયેસાહીતિ અધિપ્પાયો. સમ્બહુલા નિગણ્ઠાતિ પઞ્ચસતમત્તા નિગણ્ઠા. થૂલં પસુન્તિ થૂલં મહાસરીરં ગોકણ્ણમહિંસસૂકરસઙ્ખાતં પસું. ઉદ્દિસ્સકતન્તિ અત્તાનં ઉદ્દિસિત્વા કતં, મારિતન્તિ અત્થો. પટિચ્ચકમ્મન્તિ સ્વાયં તં મંસં પટિચ્ચ તં પાણવધકમ્મં ફુસતિ. તઞ્હિ અકુસલં ઉપડ્ઢં દાયકસ્સ, ઉપડ્ઢં પટિગ્ગાહકસ્સ હોતીતિ નેસં લદ્ધિ. અપરો નયો – પટિચ્ચકમ્મન્તિ અત્તાનં પટિચ્ચકતં. અથ વા પટિચ્ચકમ્મન્તિ નિમિત્તકમ્મસ્સેતં અધિવચનં, તં પટિચ્ચકમ્મં એત્થ અત્થીતિ મંસમ્પિ પટિચ્ચકમ્મન્તિ વુત્તં. ઉપકણ્ણકેતિ કણ્ણમૂલે. અલન્તિ પટિક્ખેપવચનં, કિં ઇમિનાતિ અત્થો. ન ચ પનેતેતિ એતે આયસ્મન્તો દીઘરત્તં અવણ્ણકામા હુત્વા અવણ્ણં ભાસન્તાપિ અબ્ભાચિક્ખન્તા ન જિરિદન્તિ, અબ્ભક્ખાનસ્સ અન્તં ન ગચ્છન્તીતિ અત્થો. અથ વા લજ્જનત્થે ઇદં જિરિદન્તીતિ પદં દટ્ઠબ્બં, ન લજ્જન્તીતિ અત્થો.