(૧૮) ૩. ઉપાસકવગ્ગો

૧-૩. સારજ્જસુત્તાદિવણ્ણના

૧૭૧-૧૭૩. તતિયસ્સ પઠમદુતિયતતિયેસુ અગારિયપ્પટિપત્તિ કથિતા. સોતાપન્નસકદાગામિનોપિ હોન્તુ, વટ્ટન્તિયેવ.

૪. વેરસુત્તવણ્ણના

૧૭૪. ચતુત્થે ભયાનીતિ ચિત્તુત્રાસભયાનિ. વેરાનીતિ અકુસલવેરાનિપિ પુગ્ગલવેરાનિપિ. ચેતસિકન્તિ ચિત્તનિસ્સિતં. દુક્ખન્તિ કાયપસાદવત્થુકં દુક્ખં. દોમનસ્સન્તિ દોમનસ્સવેદનં. ઇમસ્મિં સુત્તે વિરતિપહાનં કથિતં.

૫. ચણ્ડાલસુત્તવણ્ણના

૧૭૫. પઞ્ચમે ઉપાસકપતિકુટ્ઠોતિ ઉપાસકપચ્છિમકો. કોતૂહલમઙ્ગલિકોતિ ‘‘ઇમિના ઇદં ભવિસ્સતી’’તિ એવં પવત્તત્તા કોતૂહલસઙ્ખાતેન દિટ્ઠસુતમુતમઙ્ગલેન સમન્નાગતો. મઙ્ગલં પચ્ચેતિ નો કમ્મન્તિ મઙ્ગલં ઓલોકેતિ, કમ્મં ન ઓલોકેતિ. ઇતો ચ બહિદ્ધાતિ ઇમમ્હા સાસના બહિદ્ધા. પુબ્બકારં કરોતીતિ દાનાદિકં કુસલકિચ્ચં પઠમતરં કરોતિ.

૬. પીતિસુત્તવણ્ણના

૧૭૬. છટ્ઠે કિન્તિ મયન્તિ કેન નામ ઉપાયેન મયં. પવિવેકં પીતિન્તિ પઠમદુતિયજ્ઝાનાનિ નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનકપીતિં. કામૂપસંહિતન્તિ કામનિસ્સિતં દુવિધે કામે આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનકં. અકુસલૂપસંહિતન્તિ ‘‘મિગસૂકરાદયો વિજ્ઝિસ્સામી’’તિ સરં ખિપિત્વા તસ્મિં વિરદ્ધે ‘‘વિરદ્ધં મયા’’તિ એવં અકુસલે નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનકં. તાદિસેસુ પન ઠાનેસુ અવિરજ્ઝન્તસ્સ ‘‘સુટ્ઠુ મે વિદ્ધં, સુટ્ઠુ મે પહટ’’ન્તિ ઉપ્પજ્જનકં અકુસલૂપસંહિતં સુખં સોમનસ્સં નામ. દાનાદિઉપકરણાનં અસમ્પત્તિયા ઉપ્પજ્જમાનં પન કુસલૂપસંહિતં દુક્ખં દોમનસ્સન્તિ વેદિતબ્બં.

૭. વણિજ્જાસુત્તવણ્ણના

૧૭૭. સત્તમે વણિજ્જાતિ વાણિજકમ્માનિ. ઉપાસકેનાતિ તિસરણગતેન. સત્થવણિજ્જાતિ આવુધભણ્ડં કારેત્વા તસ્સ વિક્કયો. સત્તવણિજ્જાતિ મનુસ્સવિક્કયો. મંસવણિજ્જાતિ સૂકરમિગાદયો પોસેત્વા તેસં વિક્કયો. મજ્જવણિજ્જાતિ યંકિઞ્ચિ મજ્જં કારેત્વા તસ્સ વિક્કયો. વિસવણિજ્જાતિ વિસં કારેત્વા તસ્સ વિક્કયો. ઇતિ સબ્બમ્પિ ઇમં વણિજ્જં નેવ અત્તના કાતું, ન પરે સમાદપેત્વા કારેતું વટ્ટતિ.

૮. રાજસુત્તવણ્ણના

૧૭૮. અટ્ઠમે પબ્બાજેન્તીતિ રટ્ઠમ્હા પબ્બાજેન્તિ. યથાપચ્ચયં વા કરોન્તીતિ યથાધિપ્પાયં યથાજ્ઝાસયં કરોન્તિ. તથેવ પાપકમ્મં પવેદેન્તીતિ યથા તેન કતં, તં તથેવ અઞ્ઞેસં આરોચેન્તિ કથેન્તિ.

૯. ગિહિસુત્તવણ્ણના

૧૭૯. નવમે સંવુતકમ્મન્તન્તિ પિહિતકમ્મન્તં. આભિચેતસિકાનન્તિ ઉત્તમચિત્તનિસ્સિતાનં. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનન્તિ પચ્ચક્ખેયેવ ધમ્મે પવત્તિક્ખણે સુખવિહારાનં. અરિયકન્તેહીતિ અરિયાનં કન્તેહિ મગ્ગફલસીલેહિ.

અરિયધમ્મં સમાદાયાતિ એત્થ અરિયધમ્મોતિ પઞ્ચ સીલાનિ કથિતાનિ. મેરયં વારુણિન્તિ ચતુબ્બિધં મેરયં પઞ્ચવિધઞ્ચ સુરં. ધમ્મઞ્ચાનુવિતક્કયેતિ નવવિધં લોકુત્તરધમ્મં અનુસ્સતિવસેનેવ વિતક્કેય્ય. અબ્યાપજ્ઝં હિતં ચિત્તન્તિ નિદ્દુક્ખં મેત્તાદિબ્રહ્મવિહારચિત્તં. દેવલોકાય ભાવયેતિ બ્રહ્મલોકત્થાય ભાવેય્ય. પુઞ્ઞત્થસ્સ જિગીસતોતિ પુઞ્ઞેન અત્થિકસ્સ પુઞ્ઞં ગવેસન્તસ્સ. સન્તેસૂતિ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધતથાગતસાવકેસુ. વિપુલા હોતિ દક્ખિણાતિ એવં દિન્નદાનં મહપ્ફલં હોતિ. અનુપુબ્બેનાતિ સીલપૂરણાદિના અનુક્કમેન. સેસં તિકનિપાતે વુત્તત્થમેવ.

૧૦. ગવેસીસુત્તવણ્ણના

૧૮૦. દસમે સિતં પાત્વાકાસીતિ મહામગ્ગેનેવ ગચ્છન્તો તં સાલવનં ઓલોકેત્વા ‘‘અત્થિ નુ ખો ઇમસ્મિં ઠાને કિઞ્ચિ સુકારણં ઉપ્પન્નપુબ્બ’’ન્તિ અદ્દસ કસ્સપબુદ્ધકાલે ગવેસિના ઉપાસકેન કતં સુકારણં. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇદં સુકારણં ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અપાકટં પટિચ્છન્નં, હન્દ નં ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પાકટં કરોમી’’તિ મગ્ગા ઓક્કમ્મ અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે ઠિતોવ સિતપાતુકમ્મં અકાસિ, અગ્ગગ્ગદન્તે દસ્સેત્વા મન્દહસિતં હસિ. યથા હિ લોકિયમનુસ્સા ઉદરં પહરન્તા ‘‘કહં કહ’’ન્તિ હસન્તિ, ન એવં બુદ્ધા. બુદ્ધાનં પન હસિતં હટ્ઠપહટ્ઠાકારમત્તમેવ હોતિ.

હસિતઞ્ચ નામેતં તેરસહિ સોમનસ્સસહગતચિત્તેહિ હોતિ. તત્થ લોકિયમહાજનો અકુસલતો ચતૂહિ, કામાવચરકુસલતો ચતૂહીતિ અટ્ઠહિ ચિત્તેહિ હસતિ, સેખા અકુસલતો દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તાનિ દ્વે અપનેત્વા છહિ ચિત્તેહિ હસન્તિ, ખીણાસવા ચતૂહિ સહેતુકકિરિયચિત્તેહિ, એકેન અહેતુકકિરિયચિત્તેનાતિ પઞ્ચહિ ચિત્તેહિ હસન્તિ. તેસુપિ બલવારમ્મણે આપાથમાગતે દ્વીહિ ઞાણસમ્પયુત્તચિત્તેહિ હસન્તિ, દુબ્બલારમ્મણે દુહેતુકચિત્તદ્વયેન ચ અહેતુકચિત્તેન ચાતિ તીહિ ચિત્તેહિ હસન્તિ. ઇમસ્મિં પન ઠાને કિરિયાહેતુકમનોવિઞ્ઞાણધાતુસોમનસ્સસહગતચિત્તં ભગવતો પહટ્ઠાકારમત્તહસિતં ઉપ્પાદેતિ.

તં પનેતં હસિતં એવં અપ્પમત્તકમ્પિ થેરસ્સ પાકટં અહોસિ. કથં? તથારૂપે હિ કાલે તથાગતસ્સ ચતૂહિ દાઠાહિ ચાતુદ્દીપિકમહામેઘમુખતો સમોસરિતા વિજ્જુલતા વિય વિરોચમાના મહાતાલક્ખન્ધપ્પમાણા રસ્મિવટ્ટિયો ઉટ્ઠહિત્વા તિક્ખત્તું સિરવરં પદક્ખિણં કત્વા દાઠગ્ગેસુયેવ અન્તરધાયન્તિ. તેન સઞ્ઞાણેન આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પચ્છતો ગચ્છમાનોપિ સિતપાતુભાવં જાનાતિ.

ઇદ્ધન્તિ સમિદ્ધં. ફીતન્તિ અતિસમિદ્ધં સબ્બપાલિફુલ્લં વિય. આકિણ્ણમનુસ્સન્તિ જનસમાકુલં. સીલેસુ અપરિપૂરકારીતિ પઞ્ચસુ સીલેસુ અસમત્તકારી. પટિદેસિતાનીતિ ઉપાસકભાવં પટિદેસિતાનિ. સમાદપિતાનીતિ સરણેસુ પતિટ્ઠાપિતાનીતિ અત્થો. ઇચ્ચેતં સમસમન્તિ ઇતિ એતં કારણં સબ્બાકારતો સમભાવેનેવ સમં, ન એકદેસેન. નત્થિ કિઞ્ચિ અતિરેકન્તિ મય્હં ઇમેહિ કિઞ્ચિ અતિરેકં નત્થિ. હન્દાતિ વવસ્સગ્ગત્થે નિપાતો. અતિરેકાયાતિ વિસેસકારણત્થાય પટિપજ્જામીતિ અત્થો. સીલેસુ પરિપૂરકારિં ધારેથાતિ પઞ્ચસુ સીલેસુ સમત્તકારીતિ જાનાથ. એત્તાવતા તેન પઞ્ચ સીલાનિ સમાદિન્નાનિ નામ હોન્તિ. કિમઙ્ગ પન ન મયન્તિ મયં પન કેનેવ કારણેન પરિપૂરકારિનો ન ભવિસ્સામ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

ઉપાસકવગ્ગો તતિયો.