(૧૪) ૪. પુગ્ગલવગ્ગો

૧. સંયોજનસુત્તવણ્ણના

૧૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે ઉપપત્તિપટિલાભિયાનીતિ યેહિ અનન્તરા ઉપપત્તિં પટિલભતિ. ભવપટિલાભિયાનીતિ ઉપપત્તિભવસ્સ પટિલાભાય પચ્ચયાનિ. સકદાગામિસ્સાતિ ઇદં અપ્પહીનસંયોજનેસુ અરિયેસુ ઉત્તમકોટિયા ગહિતં. યસ્મા પન અન્તરાપરિનિબ્બાયિસ્સ અન્તરા ઉપપત્તિ નત્થિ, યં પન સો તત્થ ઝાનં સમાપજ્જતિ, તં કુસલત્તા ‘‘ઉપપત્તિભવસ્સ પચ્ચયો’’ તેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. તસ્માસ્સ ‘‘ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાની’’તિ વુત્તં. ઓરમ્ભાગિયેસુ ચ અપ્પહીનં ઉપાદાય સકદાગામિસ્સ અવિસેસેન ‘‘ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાની’’તિ વુત્તં. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

૨. પટિભાનસુત્તવણ્ણના

૧૩૨. દુતિયે યુત્તપ્પટિભાનો નો મુત્તપ્પટિભાનોતિ પઞ્હં કથેન્તો યુત્તમેવ કથેતિ, સીઘં પન ન કથેતિ, સણિકમેવ કથેતીતિ અત્થો. ઇમિના નયેન સબ્બપદાનિ વેદિતબ્બાનિ.

૩. ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂસુત્તવણ્ણના

૧૩૩. તતિયે ચતુન્નમ્પિ પુગ્ગલાનં ઇમિના સુત્તેન વિસેસો વેદિતબ્બો –

‘‘કતમો ચ પુગ્ગલો ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂ, યસ્સ પુગ્ગલસ્સ સહ ઉદાહટવેલાય ધમ્માભિસમયો હોતિ, અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂ. કતમો ચ પુગ્ગલો વિપઞ્ચિતઞ્ઞૂ, યસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિત્થારેન અત્થે વિભજિયમાને ધમ્માભિસમયો હોતિ, અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો વિપઞ્ચિતઞ્ઞૂ. કતમો ચ પુગ્ગલો નેય્યો, યસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઉદ્દેસતો પરિપુચ્છતો યોનિસોમનસિકરોતો કલ્યાણમિત્તે સેવતો ભજતો પયિરુપાસતો અનુપુબ્બેન ધમ્માભિસમયો હોતિ, અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો નેય્યો. કતમો ચ પુગ્ગલો પદપરમો, યસ્સ પુગ્ગલસ્સ બહુમ્પિ સુણતો બહુમ્પિ ભણતો બહુમ્પિ ધારયતો બહુમ્પિ વાચયતો ન તાય જાતિયા ધમ્માભિસમયો હોતિ, અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો પદપરમો’’તિ (પુ. પ. ૧૪૮-૧૫૧).

૪. ઉટ્ઠાનફલસુત્તવણ્ણના

૧૩૪. ચતુત્થે ઉટ્ઠાનવીરિયેનેવ દિવસં વીતિનામેત્વા તસ્સ નિસ્સન્દફલમત્તં કિઞ્ચિદેવ લભિત્વા જીવિકં કપ્પેતિ, તં પન ઉટ્ઠાનં આગમ્મ કિઞ્ચિ પુઞ્ઞફલં નપ્પટિલભતિ, અયં ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી ન કમ્મફલૂપજીવી નામ. ચાતુમહારાજિકે પન દેવે આદિં કત્વા સબ્બેપિ દેવા ઉટ્ઠાનવીરિયેન વિના પુઞ્ઞફલસ્સેવ ઉપજીવનતો કમ્મફલૂપજીવિનો ન ઉટ્ઠાનફલૂપજીવિનો નામ. રાજરાજમહામત્તાદયો ઉટ્ઠાનફલૂપજીવિનો ચ કમ્મફલૂપજીવિનો ચ. નેરયિકસત્તા નેવ ઉટ્ઠાનફલૂપજીવિનો ન કમ્મફલૂપજીવિનો. ઇમસ્મિં સુત્તે પુઞ્ઞફલમેવ કમ્મફલન્તિ અધિપ્પેતં, તઞ્ચ તેસં નત્થિ.

૫. સાવજ્જસુત્તવણ્ણના

૧૩૫. પઞ્ચમે પઠમો અન્ધબાલપુથુજ્જનો, દુતિયો અન્તરન્તરા કુસલકારકો લોકિયપુથુજ્જનો, તતિયો સોતાપન્નો, સકદાગામિઅનાગામિનોપિ એતેનેવ સઙ્ગહિતા. ચતુત્થો ખીણાસવો. સો હિ એકન્તેનેવ અનવજ્જો.

૬-૭. સીલસુત્તાદિવણ્ણના

૧૩૬-૧૩૭. છટ્ઠે પઠમો લોકિયમહાજનો, દુતિયો સુક્ખવિપસ્સકો સોતાપન્નો ચ સકદાગામી ચ, તતિયો અનાગામી. સો હિ યસ્મા તઙ્ખણિકમ્પિ ઉપપત્તિનિમિત્તકં ઝાનં પટિલભતિયેવ, તસ્મા સુક્ખવિપસ્સકોપિ સમાધિસ્મિં પરિપૂરકારીયેવ. ચતુત્થો ખીણાસવોયેવ. સો હિ સબ્બેસં સીલાદિપચ્ચનીકાનં પહીનત્તા સબ્બત્થ પરિપૂરકારી નામ. સત્તમેપિ છટ્ઠે વુત્તનયેનેવ પુગ્ગલપરિચ્છેદો વેદિતબ્બો.

૮. નિકટ્ઠસુત્તવણ્ણના

૧૩૮. અટ્ઠમે નિકટ્ઠકાયોતિ નિગ્ગતકાયો. અનિકટ્ઠચિત્તોતિ અનુપવિટ્ઠચિત્તો. કાયેનેવ ગામતો નિક્ખન્તો, ચિત્તેન અરઞ્ઞે વસન્તોપિ ગામમેવ પવિટ્ઠોતિ વુત્તં હોતિ. ઇમિના નયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

૯. ધમ્મકથિકસુત્તવણ્ણના

૧૩૯. નવમે અસહિતન્તિ અત્થેન અસંયુત્તં. ન કુસલા હોતીતિ ન છેકા હોતિ. સહિતાસહિતસ્સાતિ અત્થનિસ્સિતસ્સ વા અનિસ્સિતસ્સ વા. એવં સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

૧૦. વાદીસુત્તવણ્ણના

૧૪૦. દસમે અત્થતો પરિયાદાનં ગચ્છતીતિ અટ્ઠકથં પુચ્છિતો પરિયાદાનં પરિક્ખયં ગચ્છતિ, કથેતું ન સક્કોતિ. નો બ્યઞ્જનતોતિ બ્યઞ્જનં પનસ્સ પવત્તતિ ન પરિયાદિયતિ. એસેવ નયો સબ્બત્થાતિ.

પુગ્ગલવગ્ગો ચતુત્થો.