૩. તતિયપણ્ણાસકં

(૧૧) ૧. આસાદુપ્પજહવગ્ગવણ્ણના

૧૧૯. તતિયસ્સ પણ્ણાસકસ્સ પઠમે આસાતિ તણ્હા. દુપ્પજહાતિ દુચ્ચજા દુન્નીહરા. લાભાસાય દુપ્પજહભાવેન સત્તા દસપિ વસ્સાનિ વીસતિપિ સટ્ઠિપિ વસ્સાનિ ‘‘અજ્જ લભિસ્સામ, સ્વે લભિસ્સામા’’તિ રાજાનં ઉપટ્ઠહન્તિ, કસિકમ્માદીનિ કરોન્તિ, ઉભતોબ્યૂળ્હં સઙ્ગામં પક્ખન્દન્તિ, અજપથસઙ્કુપથાદયો પટિપજ્જન્તિ, નાવાય મહાસમુદ્દં પવિસન્તિ. જીવિતાસાય દુપ્પજહત્તા સમ્પત્તે મરણકાલેપિ વસ્સસતજીવિં અત્તાનં મઞ્ઞન્તિ. સો કમ્મકમ્મનિમિત્તાદીનિ પસ્સન્તોપિ ‘‘દાનં દેહિ પૂજં, કરોહી’’તિ અનુકમ્પકેહિ વુચ્ચમાનો ‘‘નાહં મરિસ્સામિ, જીવિસ્સામિ’’ચ્ચેવ આસાય કસ્સચિ વચનં ન ગણ્હાતિ.

૧૨૦. દુતિયે પુબ્બકારીતિ પઠમં ઉપકારસ્સ કારકો. કતઞ્ઞૂકતવેદીતિ તેન કતં ઞત્વા પચ્છા કારકો. તેસુ પુબ્બકારી ‘‘ઇણં દેમી’’તિ સઞ્ઞં કરોતિ, પચ્છા કારકો ‘‘ઇણં જીરાપેમી’’તિ સઞ્ઞં કરોતિ.

૧૨૧. તતિયે તિત્તો ચ તપ્પેતા ચાતિ પચ્ચેકબુદ્ધો ચ તથાગતસાવકો ચ ખીણાસવો તિત્તો નામ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો તિત્તો ચ તપ્પેતા ચ.

૧૨૨. ચતુત્થે દુત્તપ્પયાતિ દાયકેન દુત્તપ્પયા તપ્પેતું ન સુકરા. નિક્ખિપતીતિ નિદહતિ ન પરિભુઞ્જતિ. વિસ્સજ્જેતીતિ પરેસં દેતિ.

૧૨૩. પઞ્ચમે ન વિસ્સજ્જેતીતિ સબ્બંયેવ પરેસં ન દેતિ, અત્તનો પન યાપનમત્તં ગહેત્વા અવસેસં દેતિ.

૧૨૪. છટ્ઠે સુભનિમિત્તન્તિ ઇટ્ઠારમ્મણં.

૧૨૫. સત્તમે પટિઘનિમિત્તન્તિ અનિટ્ઠનિમિત્તં.

૧૨૬. અટ્ઠમે પરતો ચ ઘોસોતિ પરસ્સ સન્તિકા અસ્સદ્ધમ્મસવનં.

૧૨૭. નવમે પરતો ચ ઘોસોતિ પરસ્સ સન્તિકા સદ્ધમ્મસવનં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

આસાદુપ્પજહવગ્ગો પઠમો.

(૧૨) ૨. આયાચનવગ્ગવણ્ણના

૧૩૧. દુતિયસ્સ પઠમે એવં સમ્મા આયાચમાનો આયાચેય્યાતિ સદ્ધો ભિક્ખુ ઉટ્ઠહિત્વા ‘‘યાદિસો સારિપુત્તત્થેરો પઞ્ઞાય, અહમ્પિ તાદિસો હોમિ. યાદિસો મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો ઇદ્ધિયા, અહમ્પિ તાદિસો હોમી’’તિ એવં આયાચન્તો પિહેન્તો પત્થેન્તો યં અત્થિ, તસ્સેવ પત્થિતત્તા સમ્મા પત્થેય્ય નામ. ઇતો ઉત્તરિ પત્થેન્તો મિચ્છા પત્થેય્ય. એવરૂપા હિ પત્થના યં નત્થિ, તસ્સ પત્થિતત્તા મિચ્છાપત્થના નામ હોતિ. કિં કારણા? એસા, ભિક્ખવે, તુલા એતં પમાણન્તિ યથા હિ સુવણ્ણં વા હિરઞ્ઞં વા તુલેન્તસ્સ તુલા ઇચ્છિતબ્બા, ધઞ્ઞં મિનન્તસ્સ માનન્તિ તુલને તુલા, મિનને ચ માનં પમાણં હોતિ, એવમેવ મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં એસા તુલા એતં પમાણં યદિદં સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના. તે ગહેત્વા ‘‘અહમ્પિ ઞાણેન વા ઇદ્ધિયા વા એતમ્પમાણો હોમી’’તિ અત્તાનં તુલેતું વા પમાણેતું વા સક્કા, ન ઇતો અઞ્ઞથા.

૧૩૨. દુતિયાદીસુપિ એસેવ નયો. ઇદં પનેત્થ વિસેસમત્તં – ખેમા ચ ભિક્ખુની ઉપ્પલવણ્ણા ચાતિ એતાસુ હિ ખેમા પઞ્ઞાય અગ્ગા, ઉપ્પલવણ્ણા ઇદ્ધિયા. તસ્મા ‘‘પઞ્ઞાય વા ઇદ્ધિયા વા એતાદિસી હોમી’’તિ સમ્મા આયાચમાના આયાચેય્ય. તથા ચિત્તો ગહપતિ પઞ્ઞાય અગ્ગો, હત્થકો રાજકુમારો મહિદ્ધિકતાય. તસ્મા ‘‘પઞ્ઞાય વા ઇદ્ધિયા વા એદિસો હોમી’’તિ સમ્મા આયાચમાનો આયાચેય્ય. ખુજ્જુત્તરાપિ મહાપઞ્ઞતાય અગ્ગા, નન્દમાતા મહિદ્ધિકતાય. તસ્મા ‘‘પઞ્ઞાય વા ઇદ્ધિયા વા એતાદિસી હોમી’’તિ સમ્મા આયાચમાના આયાચેય્ય.

૧૩૫. પઞ્ચમે ખતન્તિ ગુણાનં ખતત્તા ખતં. ઉપહતન્તિ ગુણાનં ઉપહતત્તા ઉપહતં, છિન્નગુણં નટ્ઠગુણન્તિ અત્થો. અત્તાનં પરિહરતીતિ નિગ્ગુણં અત્તાનં જગ્ગતિ ગોપાયતિ. સાવજ્જોતિ સદોસો. સાનુવજ્જોતિ સઉપવાદો. પસવતીતિ પટિલભતિ. અનનુવિચ્ચાતિ અજાનિત્વા અવિનિચ્છિનિત્વા. અપરિયોગાહેત્વાતિ અનનુપવિસિત્વા. અવણ્ણારહસ્સાતિ અવણ્ણયુત્તસ્સ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ તિત્થિયસ્સ વા તિત્થિયસાવકસ્સ વા. વણ્ણં ભાસતીતિ ‘‘સુપ્પટિપન્નો એસ સમ્માપટિપન્નો’’તિ ગુણં કથેતિ. વણ્ણારહસ્સાતિ બુદ્ધાદીસુ અઞ્ઞતરસ્સ સમ્માપટિપન્નસ્સ. અવણ્ણં ભાસતીતિ ‘‘દુપ્પટિપન્નો એસ મિચ્છાપટિપન્નો’’તિ અગુણં કથેતિ. અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતીતિ ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો દુપ્પટિપન્નાનં મિચ્છાપટિપન્નાનં તિત્થિયાનં તિત્થિયસાવકાનં ‘‘ઇતિપિ દુપ્પટિપન્ના ઇતિપિ મિચ્છાપટિપન્ના’’તિ અવણ્ણં ભાસતિ. વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતીતિ સુપ્પટિપન્નાનં સમ્માપટિપન્નાનં બુદ્ધાનં બુદ્ધસાવકાનં ‘‘ઇતિપિ સુપ્પટિપન્ના ઇતિપિ સમ્માપટિપન્ના’’તિ વણ્ણં ભાસતિ.

૧૩૬. છટ્ઠે અપ્પસાદનીયે ઠાનેતિ અપ્પસાદકારણે. પસાદં ઉપદંસેતીતિ દુપ્પટિપદાય મિચ્છાપટિપદાય ‘‘અયં સુપ્પટિપદા સમ્માપટિપદા’’તિ પસાદં જનેતિ. પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદન્તિ સુપ્પટિપદાય સમ્માપટિપદાય ‘‘અયં દુપ્પટિપદા મિચ્છાપટિપદા’’તિ અપ્પસાદં જનેતીતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

૧૩૭. સત્તમે દ્વીસૂતિ દ્વીસુ ઓકાસેસુ દ્વીસુ કારણેસુ. મિચ્છાપટિપજ્જમાનોતિ મિચ્છાપટિપત્તિં પટિપજ્જમાનો. માતરિ ચ પિતરિ ચાતિ મિત્તવિન્દકો વિય માતરિ, અજાતસત્તુ વિય પિતરિ. સુક્કપક્ખો વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

૧૩૮. અટ્ઠમે તથાગતે ચ તથાગતસાવકે ચાતિ દેવદત્તો વિય તથાગતે, કોકાલિકો વિય ચ તથાગતસાવકે. સુક્કપક્ખે આનન્દત્થેરો વિય તથાગતે, નન્દગોપાલકસેટ્ઠિપુત્તો વિય ચ તથાગતસાવકે.

૧૩૯. નવમે સચિત્તવોદાનન્તિ સકચિત્તસ્સ વોદાનં, અટ્ઠન્નં સમાપત્તીનં એતં નામં. ન ચ કિઞ્ચિ લોકે ઉપાદિયતીતિ લોકે ચ રૂપાદીસુ ધમ્મેસુ કિઞ્ચિ એકં ધમ્મમ્પિ ન ગણ્હાતિ ન પરામસતિ. એવમેત્થ અનુપાદાનં નામ દુતિયો ધમ્મો હોતિ. દસમેકાદસમાનિ ઉત્તાનત્થાનેવાતિ.

આયાચનવગ્ગો દુતિયો.

(૧૩) ૩. દાનવગ્ગવણ્ણના

૧૪૨. તતિયસ્સ પઠમે દાનાનીતિ દિય્યનકવસેન દાનાનિ, દેય્યધમ્મસ્સેતં નામં. સવત્થુકા વા ચેતના દાનં, સમ્પત્તિપરિચ્ચાગસ્સેતં નામં. આમિસદાનન્તિ ચત્તારો પચ્ચયા દિય્યનકવસેન આમિસદાનં નામ. ધમ્મદાનન્તિ ઇધેકચ્ચો અમતપત્તિપટિપદં કથેત્વા દેતિ, ઇદં ધમ્મદાનં નામ.

૧૪૩. દુતિયે ચત્તારો પચ્ચયા યજનકવસેન યાગો નામ ધમ્મોપિ યજનકવસેન યાગોતિ વેદિતબ્બો.

૧૪૪. તતિયે આમિસસ્સ ચજનં આમિસચાગો, ધમ્મસ્સ ચજનં ધમ્મચાગો. ચતુત્થે ઉપસગ્ગમત્તં વિસેસો.

૧૪૬. પઞ્ચમે ચતુન્નં પચ્ચયાનં ભુઞ્જનં આમિસભોગો, ધમ્મસ્સ ભુઞ્જનં ધમ્મભોગો. છટ્ઠે ઉપસગ્ગમત્તં વિસેસો.

૧૪૮. સત્તમે ચતુન્નં પચ્ચયાનં સંવિભજનં આમિસસંવિભાગો, ધમ્મસ્સ સંવિભજનં ધમ્મસંવિભાગો.

૧૪૯. અટ્ઠમે ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સઙ્ગહો આમિસસઙ્ગહો, ધમ્મેન સઙ્ગહો ધમ્મસઙ્ગહો.

૧૫૦. નવમે ચતૂહિ પચ્ચયેહિ અનુગ્ગણ્હનં આમિસાનુગ્ગહો, ધમ્મેન અનુગ્ગણ્હનં ધમ્માનુગ્ગહો.

૧૫૧. દસમે ચતૂહિ પચ્ચયેહિ અનુકમ્પનં આમિસાનુકમ્પા, ધમ્મેન અનુકમ્પનં ધમ્માનુકમ્પાતિ.

દાનવગ્ગો તતિયો.

(૧૪) ૪. સન્થારવગ્ગવણ્ણના

૧૫૨. ચતુત્થસ્સ પઠમે ચતૂહિ પચ્ચયેહિ અત્તનો ચ પરસ્સ ચ અન્તરપટિચ્છાદનવસેન સન્થરણં આમિસસન્થારો, ધમ્મેન સન્થરણં ધમ્મસન્થારો. દુતિયે ઉપસગ્ગમત્તં વિસેસો.

૧૫૪. તતિયે વુત્તપ્પકારસ્સ આમિસસ્સ એસના આમિસેસના, ધમ્મસ્સ એસના ધમ્મેસના. ચતુત્થે ઉપસગ્ગમત્તમેવ વિસેસો.

૧૫૬. પઞ્ચમે મત્થકપ્પત્તા આમિસપરિયેસના આમિસપરિયેટ્ઠિ, મત્થકપ્પત્તાવ ધમ્મપરિયેસના ધમ્મપરિયેટ્ઠીતિ વુત્તા.

૧૫૭. છટ્ઠે આમિસેન પૂજનં આમિસપૂજા, ધમ્મેન પૂજનં ધમ્મપૂજા.

૧૫૮. સત્તમે આતિથેય્યાનીતિ આગન્તુકદાનાનિ. અતિથેય્યાનીતિપિ પાઠો.

૧૫૯. અટ્ઠમે આમિસં ઇજ્ઝનકસમિજ્ઝનકવસેન આમિસિદ્ધિ, ધમ્મોપિ ઇજ્ઝનકસમિજ્ઝનકવસેન ધમ્મિદ્ધિ.

૧૬૦. નવમે આમિસેન વડ્ઢનં આમિસવુદ્ધિ, ધમ્મેન વડ્ઢનં ધમ્મવુદ્ધિ.

૧૬૧. દસમે રતિકરણટ્ઠેન આમિસં આમિસરતનં, ધમ્મો ધમ્મરતનં.

૧૬૨. એકાદસમે આમિસસ્સ ચિનનં વડ્ઢનં આમિસસન્નિચયો, ધમ્મસ્સ ચિનનં વડ્ઢનં ધમ્મસન્નિચયો.

૧૬૩. દ્વાદસમે આમિસસ્સ વિપુલભાવો આમિસવેપુલ્લં, ધમ્મસ્સ વિપુલભાવો ધમ્મવેપુલ્લન્તિ.

સન્થારવગ્ગો ચતુત્થો.

(૧૫) ૫. સમાપત્તિવગ્ગવણ્ણના

૧૬૪. પઞ્ચમસ્સ પઠમે સમાપત્તિકુસલતાતિ આહારસપ્પાયં ઉતુસપ્પાયં પરિગ્ગણ્હિત્વા સમાપત્તિસમાપજ્જને છેકતા. સમાપત્તિવુટ્ઠાનકુસલતાતિ યથાપરિચ્છેદેન ગતે કાલે વિયત્તો હુત્વા ઉટ્ઠહન્તો વુટ્ઠાનકુસલો નામ હોતિ, એવં કુસલતા.

૧૬૫. દુતિયે અજ્જવન્તિ ઉજુભાવો. મદ્દવન્તિ મુદુભાવો.

૧૬૬. તતિયે ખન્તીતિ અધિવાસનખન્તિ. સોરચ્ચન્તિ સુસીલ્યભાવેન સુરતભાવો.

૧૬૭. ચતુત્થે સાખલ્યન્તિ સણ્હવાચાવસેન સમ્મોદમાનભાવો. પટિસન્થારોતિ આમિસેન વા ધમ્મેન વા પટિસન્થરણં.

૧૬૮. પઞ્ચમે અવિહિંસાતિ કરુણાપુબ્બભાગો. સોચેય્યન્તિ સીલવસેન સુચિભાવો. છટ્ઠસત્તમાનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

૧૭૧. અટ્ઠમે પટિસઙ્ખાનબલન્તિ પચ્ચવેક્ખણબલં.

૧૭૨. નવમે મુટ્ઠસ્સચ્ચે અકમ્પનેન સતિયેવ સતિબલં. ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પનેન સમાધિયેવ સમાધિબલં.

૧૭૩. દસમે સમથોતિ ચિત્તેકગ્ગતા. વિપસ્સનાતિ સઙ્ખારપરિગ્ગાહકઞ્ઞાણં.

૧૭૪. એકાદસમે સીલવિપત્તીતિ દુસ્સીલ્યં. દિટ્ઠિવિપત્તીતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ.

૧૭૫. દ્વાદસમે સીલસમ્પદાતિ પરિપુણ્ણસીલતા. દિટ્ઠિસમ્પદાતિ સમ્માદિટ્ઠિકભાવો. તેન કમ્મસ્સકતસમ્માદિટ્ઠિ, ઝાનસમ્માદિટ્ઠિ, વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિ, મગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ, ફલસમ્માદિટ્ઠીતિ સબ્બાપિ પઞ્ચવિધા સમ્માદિટ્ઠિ સઙ્ગહિતા હોતિ.

૧૭૬. તેરસમે સીલવિસુદ્ધીતિ વિસુદ્ધિસમ્પાપકં સીલં. દિટ્ઠિવિસુદ્ધીતિ વિસુદ્ધિસમ્પાપિકા ચતુમગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ, પઞ્ચવિધાપિ વા સમ્માદિટ્ઠિ.

૧૭૭. ચુદ્દસમે દિટ્ઠિવિસુદ્ધીતિ વિસુદ્ધિસમ્પાપિકા સમ્માદિટ્ઠિયેવ. યથાદિટ્ઠિસ્સ ચ પધાનન્તિ હેટ્ઠિમમગ્ગસમ્પયુત્તં વીરિયં. તઞ્હિ તસ્સા દિટ્ઠિયા અનુરૂપત્તા ‘‘યથાદિટ્ઠિસ્સ ચ પધાન’’ન્તિ વુત્તં.

૧૭૮. પન્નરસમે અસન્તુટ્ઠિતા ચ કુસલેસુ ધમ્મેસૂતિ અઞ્ઞત્ર અરહત્તમગ્ગા કુસલેસુ ધમ્મેસુ અસન્તુટ્ઠિભાવો.

૧૭૯. સોળસમે મુટ્ઠસ્સચ્ચન્તિ મુટ્ઠસ્સતિભાવો. અસમ્પજઞ્ઞન્તિ અઞ્ઞાણભાવો.

૧૮૦. સત્તરસમે અપિલાપનલક્ખણા સતિ. સમ્મા પજાનનલક્ખણં સમ્પજઞ્ઞન્તિ.

સમાપત્તિવગ્ગો પઞ્ચમો. તતિયપણ્ણાસકં નિટ્ઠિતં.