૨. દુતિયપણ્ણાસકં

(૬) ૧. પુગ્ગલવગ્ગવણ્ણના

૫૩. દુતિયપણ્ણાસકસ્સ પઠમે ચક્કવત્તિના સદ્ધિં ગહિતત્તા ‘‘લોકાનુકમ્પાયા’’તિ ન વુત્તં. એત્થ ચ ચક્કવત્તિનો ઉપ્પત્તિયા દ્વે સમ્પત્તિયો લભન્તિ, બુદ્ધાનં ઉપ્પત્તિયા તિસ્સોપિ.

૫૪. દુતિયે અચ્છરિયમનુસ્સાતિ આચિણ્ણમનુસ્સા અબ્ભુતમનુસ્સા.

૫૫. તતિયે બહુનો જનસ્સ અનુતપ્પા હોતીતિ મહાજનસ્સ અનુતાપકારી હોતિ. તત્થ ચક્કવત્તિનો કાલકિરિયા એકચક્કવાળે દેવમનુસ્સાનં અનુતાપં કરોતિ, તથાગતસ્સ કાલકિરિયા દસસુ ચક્કવાળસહસ્સેસુ.

૫૬. ચતુત્થે થૂપારહાતિ થૂપસ્સ યુત્તા અનુચ્છવિકા. ચક્કવત્તિનો હિ ચેતિયં પટિજગ્ગિત્વા દ્વે સમ્પત્તિયો લભન્તિ, બુદ્ધાનં ચેતિયં પટિજગ્ગિત્વા તિસ્સોપિ.

૫૭. પઞ્ચમે બુદ્ધાતિ અત્તનો આનુભાવેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ બુદ્ધા.

૫૮. છટ્ઠે ફલન્તિયાતિ સદ્દં કરોન્તિયા. ન સન્તસન્તીતિ ન ભાયન્તિ. તત્થ ખીણાસવો અત્તનો સક્કાયદિટ્ઠિયા પહીનત્તા ન ભાયતિ, હત્થાજાનીયો સક્કાયદિટ્ઠિયા બલવત્તાતિ. સત્તમટ્ઠમેસુપિ એસેવ નયો.

૬૧. નવમે કિંપુરિસાતિ કિન્નરા. માનુસિં વાચં ન ભાસન્તીતિ મનુસ્સકથં ન કથેન્તિ. ધમ્માસોકસ્સ કિર એકં કિન્નરં આનેત્વા દસ્સેસું. સો ‘‘કથાપેથ ન’’ન્તિ આહ. કિન્નરો કથેતું ન ઇચ્છતિ. એકો પુરિસો ‘‘અહમેતં કથાપેસ્સામી’’તિ હેટ્ઠાપાસાદં ઓતારેત્વા દ્વે ખાણુકે કોટ્ટેત્વા ઉક્ખલિં આરોપેસિ. સા ઉભતોપસ્સેહિ પતતિ. તં દિસ્વા કિન્નરો ‘‘કિં અઞ્ઞં એકં ખાણુકં કોટ્ટેતું ન વટ્ટતી’’તિ એત્તકમેવ આહ. પુન અપરભાગે દ્વે કિન્નરે આનેત્વા દસ્સેસું. રાજા ‘‘કથાપેથ ને’’તિ આહ. તે કથેતું ન ઇચ્છિંસુ. એકો પુરિસો ‘‘અહમેતે કથાપેસ્સામી’’તિ તે ગહેત્વા અન્તરાપણં અગમાસિ. તત્થેકો અમ્બપક્કઞ્ચ મચ્છે ચ અદ્દસ, એકો કબિટ્ઠફલઞ્ચ અમ્બિલિકાફલઞ્ચ. તત્થ પુરિમો ‘‘મહાવિસં મનુસ્સા ખાદન્તિ, કથં તે કિલાસિનો ન હોન્તી’’તિ આહ. ઇતરો ‘‘કથં ઇમે એતં નિસ્સાય કુટ્ઠિનો ન હોન્તી’’તિ આહ. એવં માનુસિં વાચં કથેતું સક્કોન્તાપિ દ્વે અત્થે સમ્પસ્સમાના ન કથેન્તીતિ.

૬૨. દસમે અપ્પટિવાનોતિ અનુકણ્ઠિતો અપચ્ચોસક્કિતો.

૬૩. એકાદસમે અસન્તસન્નિવાસન્તિ અસપ્પુરિસાનં સન્નિવાસં. ન વદેય્યાતિ ઓવાદેન વા અનુસાસનિયા વા ન વદેય્ય, મા વદતૂતિ અત્થો. થેરમ્પાહં ન વદેય્યન્તિ અહમ્પિ થેરં ભિક્ખું ઓવાદાનુસાસનિવસેન ન વદેય્યં. અહિતાનુકમ્પીતિ અહિતં ઇચ્છમાનો. નો હિતાનુકમ્પીતિ હિતં અનિચ્છમાનો. નોતિ નં વદેય્યન્તિ ‘‘અહં તવ વચનં ન કરિસ્સ’’ન્તિ નં વદેય્યં. વિહેઠેય્યન્તિ વચનસ્સ અકરણેન વિહેઠેય્યં. પસ્સમ્પિસ્સ નપ્પટિકરેય્યન્તિ પસ્સન્તોપિ જાનન્તોપિ અહં તસ્સ વચનં ન કરેય્યં. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. સુક્કપક્ખે પન સાધૂતિ નં વદેય્યન્તિ ‘‘સાધુ ભદ્દકં સુકથિતં તયા’’તિ તસ્સ કથં અભિનન્દન્તો નં વદેય્યન્તિ અત્થો.

૬૪. દ્વાદસમે ઉભતો વચીસંસારોતિ દ્વીસુપિ પક્ખેસુ અઞ્ઞમઞ્ઞં અક્કોસનપચ્ચક્કોસનવસેન સંસરમાના વાચા વચીસંસારો. દિટ્ઠિપળાસોતિ દિટ્ઠિં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જનકો યુગગ્ગાહલક્ખણો પળાસો દિટ્ઠિપળાસો નામ. ચેતસો આઘાતોતિ કોપો. સો હિ ચિત્તં આઘાતેન્તો ઉપ્પજ્જતિ. અપ્પચ્ચયોતિ અતુટ્ઠાકારો, દોમનસ્સન્તિ અત્થો. અનભિરદ્ધીતિ કોપોયેવ. સો હિ અનભિરાધનવસેન અનભિરદ્ધીતિ વુચ્ચતિ. અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તં હોતીતિ સબ્બમ્પેતં નિયકજ્ઝત્તસઙ્ખાતે અત્તનો ચિત્તે ચ સદ્ધિવિહારિકઅન્તેવાસિકસઙ્ખાતાય અત્તનો પરિસાય ચ અવૂપસન્તં હોતિ. તસ્મેતન્તિ તસ્મિં એતં. સેસં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

પુગ્ગલવગ્ગો પઠમો.

(૭) ૨. સુખવગ્ગવણ્ણના

૬૫. દુતિયસ્સ પઠમે ગિહિસુખન્તિ ગિહીનં સબ્બકામનિપ્ફત્તિમૂલકં સુખં. પબ્બજિતસુખન્તિ પબ્બજિતાનં પબ્બજ્જામૂલકં સુખં.

૬૬. દુતિયે કામસુખન્તિ કામે આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનકસુખં. નેક્ખમ્મસુખન્તિ નેક્ખમ્મં વુચ્ચતિ પબ્બજ્જા, તં આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનકસુખં.

૬૭. તતિયે ઉપધિસુખન્તિ તેભૂમકસુખં. નિરુપધિસુખન્તિ લોકુત્તરસુખં.

૬૮. ચતુત્થે સાસવસુખન્તિ આસવાનં પચ્ચયભૂતં વટ્ટસુખં. અનાસવસુખન્તિ તેસં અપચ્ચયભૂતં વિવટ્ટસુખં.

૬૯. પઞ્ચમે સામિસન્તિ સંકિલેસં વટ્ટગામિસુખં. નિરામિસન્તિ નિક્કિલેસં વિવટ્ટગામિસુખં.

૭૦. છટ્ઠે અરિયસુખન્તિ અપુથુજ્જનસુખં. અનરિયસુખન્તિ પુથુજ્જનસુખં.

૭૧. સત્તમે કાયિકન્તિ કાયવિઞ્ઞાણસહજાતં. ચેતસિકન્તિ મનોદ્વારિકસુખં. તં લોકિયલોકુત્તરમિસ્સકં કથિતં.

૭૨. અટ્ઠમે સપ્પીતિકન્તિ પઠમદુતિયજ્ઝાનસુખં. નિપ્પીતિકન્તિ તતિયચતુત્થજ્ઝાનસુખં. તત્થ લોકિયસપ્પીતિકતો લોકિયનિપ્પીતિકં, લોકુત્તરસપ્પીતિકતો ચ લોકુત્તરનિપ્પીતિકં અગ્ગન્તિ એવં ભુમ્મન્તરં અભિન્દિત્વા અગ્ગભાવો વેદિતબ્બો.

૭૩. નવમે સાતસુખન્તિ તીસુ ઝાનેસુ સુખં. ઉપેક્ખાસુખન્તિ ચતુત્થજ્ઝાનસુખં.

૭૪. દસમે સમાધિસુખન્તિ અપ્પનં વા ઉપચારં વા પત્તસુખં. અસમાધિસુખન્તિ તદુભયં અપ્પત્તસુખં.

૭૫. એકાદસમે સપ્પીતિકારમ્મણન્તિ સપ્પીતિકં ઝાનદ્વયં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ ઉપ્પન્નસુખં. નિપ્પીતિકારમ્મણેપિ એસેવ નયો. દ્વાદસમેપિ ઇમિનાવ ઉપાયેન અત્થો વેદિતબ્બો.

૭૭. તેરસમે રૂપારમ્મણન્તિ રૂપાવચરચતુત્થજ્ઝાનારમ્મણં, યંકિઞ્ચિ રૂપં આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનકં વા. અરૂપારમ્મણન્તિ અરૂપાવચરજ્ઝાનારમ્મણં, યંકિઞ્ચિ અરૂપં આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનકં વાતિ.

સુખવગ્ગો દુતિયો.

(૮) ૩. સનિમિત્તવગ્ગવણ્ણના

૭૮-૭૯. તતિયસ્સ પઠમે સનિમિત્તાતિ સકારણા. દુતિયાદીસુપિ એસેવ નયો. નિદાનં હેતુ સઙ્ખારો પચ્ચયો રૂપન્તિ સબ્બાનિપિ હિ એતાનિ કારણવેવચનાનેવ.

૮૪. સત્તમે સવેદનાતિ પચ્ચયભૂતાય સમ્પયુત્તવેદનાય સતિયેવ ઉપ્પજ્જન્તિ, નાસતીતિ અત્થો. અટ્ઠમનવમેસુપિ એસેવ નયો.

૮૭. દસમે સઙ્ખતારમ્મણાતિ પચ્ચયનિબ્બત્તં સઙ્ખતધમ્મં આરમ્મણં કત્વાવ ઉપ્પજ્જન્તિ. નો અસઙ્ખતારમ્મણાતિ અસઙ્ખતં પન નિબ્બાનં આરબ્ભ ન ઉપ્પજ્જન્તિ. ન હોન્તીતિ મગ્ગક્ખણે ન હોન્તિ નામ, ફલે પત્તે નાહેસુન્તિ. એવમેતેસુ દસસુપિ ઠાનેસુ યાવ અરહત્તા દેસના દેસિતાતિ.

સનિમિત્તવગ્ગો તતિયો.

(૯) ૪. ધમ્મવગ્ગવણ્ણના

૮૮. ચતુત્થસ્સ પઠમે ચેતોવિમુત્તીતિ ફલસમાધિ. પઞ્ઞાવિમુત્તીતિ ફલપઞ્ઞા.

૮૯. દુતિયે પગ્ગાહોતિ વીરિયં. અવિક્ખેપોતિ ચિત્તેકગ્ગતા.

૯૦. તતિયે નામન્તિ ચત્તારો અરૂપક્ખન્ધા. રૂપન્તિ રૂપક્ખન્ધો. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે ધમ્મકોટ્ઠાસપરિચ્છેદઞાણં નામ કથિતં.

૯૧. ચતુત્થે વિજ્જાતિ ફલઞાણં. વિમુત્તીતિ તંસમ્પયુત્તા સેસધમ્મા.

૯૨. પઞ્ચમે ભવદિટ્ઠીતિ સસ્સતદિટ્ઠિ. વિભવદિટ્ઠીતિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ. છટ્ઠસત્તમાનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

૯૫. અટ્ઠમે દોવચસ્સતાતિ દુબ્બચભાવો. પાપમિત્તતાતિ પાપમિત્તસેવનભાવો. નવમં વુત્તવિપરિયાયેન વેદિતબ્બં.

૯૭. દસમે ધાતુકુસલતાતિ અટ્ઠારસ ધાતુયો ધાતૂતિ જાનનં. મનસિકારકુસલતાતિ તાસંયેવ ધાતૂનં અનિચ્ચાદિવસેન લક્ખણત્તયં આરોપેત્વા જાનનં.

૯૮. એકાદસમે આપત્તિકુસલતાતિ પઞ્ચન્નઞ્ચ સત્તન્નઞ્ચ આપત્તિક્ખન્ધાનં જાનનં. આપત્તિવુટ્ઠાનકુસલતાતિ દેસનાય વા કમ્મવાચાય વા આપત્તીહિ વુટ્ઠાનજાનનન્તિ.

ધમ્મવગ્ગો ચતુત્થો.

(૧૦) ૫. બાલવગ્ગવણ્ણના

૯૯. પઞ્ચમસ્સ પઠમે અનાગતં ભારં વહતીતિ ‘‘સમ્મજ્જની પદીપો ચ, ઉદકં આસનેન ચ, છન્દપારિસુદ્ધિઉતુક્ખાનં, ભિક્ખુગણના ચ ઓવાદો, પાતિમોક્ખં થેરભારોતિ વુચ્ચતી’’તિ ઇમં દસવિધં થેરભારં નવકો હુત્વા થેરેન અનજ્ઝિટ્ઠો કરોન્તો અનાગતં ભારં વહતિ નામ. આગતં ભારં ન વહતીતિ થેરો સમાનો તમેવ દસવિધં ભારં અત્તના વા અકરોન્તો પરં વા અસમાદપેન્તો આગતં ભારં ન વહતિ નામ. દુતિયસુત્તેપિ ઇમિનાવ નયેન અત્થો વેદિતબ્બો.

૧૦૧. તતિયે અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞીતિ અકપ્પિયે સીહમંસાદિમ્હિ ‘‘કપ્પિયં ઇદ’’ન્તિ એવંસઞ્ઞી. કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞીતિ કુમ્ભીલમંસબિળારમંસાદિમ્હિ કપ્પિયે ‘‘અકપ્પિયં ઇદ’’ન્તિ એવંસઞ્ઞી. ચતુત્થં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૧૦૩. પઞ્ચમે અનાપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞીતિ આપુચ્છિત્વા ભણ્ડકં ધોવન્તસ્સ, પત્તં પચન્તસ્સ, કેસે છિન્દન્તસ્સ, ગામં પવિસન્તસ્સાતિઆદીસુ અનાપત્તિ, તત્થ ‘‘આપત્તિ અય’’ન્તિ એવંસઞ્ઞી. આપત્તિયા અનાપત્તિસઞ્ઞીતિ તેસઞ્ઞેવ વત્થૂનં અનાપુચ્છાકરણે આપત્તિ, તત્થ ‘‘અનાપત્તી’’તિ એવંસઞ્ઞી. છટ્ઠેપિ વુત્તનયેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો. સત્તમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

૧૦૯. એકાદસમે આસવાતિ કિલેસા. ન કુક્કુચ્ચાયિતબ્બન્તિ સઙ્ઘભોગસ્સ અપટ્ઠપનં અવિચારણં ન કુક્કુચ્ચાયિતબ્બં નામ, તં કુક્કુચ્ચાયતિ. કુક્કુચ્ચાયિતબ્બન્તિ તસ્સેવ પટ્ઠપનં વિચારણં, તં ન કુક્કુચ્ચાયતિ. દ્વાદસમાદીનિ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાનીતિ.

બાલવગ્ગો પઞ્ચમો.

દુતિયપણ્ણાસકં નિટ્ઠિતં.