૫. પરિસવગ્ગવણ્ણના

૪૩. પઞ્ચમસ્સ પઠમે ઉત્તાનાતિ પાકટા અપ્પટિચ્છન્ના. ગમ્ભીરાતિ ગુળ્હા પટિચ્છન્ના. ઉદ્ધતાતિ ઉદ્ધચ્ચેન સમન્નાગતા. ઉન્નળાતિ ઉગ્ગતનળા, ઉટ્ઠિતતુચ્છમાનાતિ વુત્તં હોતિ. ચપલાતિ પત્તચીવરમણ્ડનાદિના ચાપલ્લેન યુત્તા. મુખરાતિ મુખખરા ખરવચના. વિકિણ્ણવાચાતિ અસંયતવચના દિવસમ્પિ નિરત્થકવચનપલાપિનો. મુટ્ઠસ્સતીતિ વિસ્સટ્ઠસતિનો. અસમ્પજાનાતિ નિપ્પઞ્ઞા. અસમાહિતાતિ ચિત્તેકગ્ગતામત્તસ્સાપિ અલાભિનો. પાકતિન્દ્રિયાતિ પકતિયા ઠિતેહિ વિવટેહિ અરક્ખિતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ સમન્નાગતા. સુક્કપક્ખો વુત્તવિપલ્લાસેન વેદિતબ્બો.

૪૪. દુતિયે ભણ્ડનજાતાતિ ભણ્ડનં વુચ્ચતિ કલહસ્સ પુબ્બભાગો, તં તેસં જાતન્તિ ભણ્ડનજાતા. તથા ‘‘મયં તુમ્હે દણ્ડાપેસ્સામ બન્ધાપેસ્સામા’’તિઆદિવચનપ્પવત્તિયા સઞ્જાતકલહા. અયં તાવ ગિહીસુ નયો. પબ્બજિતા પન આપત્તિવીતિક્કમવાચં વદન્તા કલહજાતા નામ. વિવાદાપન્નાતિ વિરુદ્ધવાદં આપન્ના. મુખસત્તીહિ વિતુદન્તાતિ ગુણાનં છિન્દનટ્ઠેન દુબ્ભાસિતા વાચા મુખસત્તિયોતિ વુચ્ચન્તિ, તાહિ વિતુદન્તા વિજ્ઝન્તા. સમગ્ગાતિ એકકમ્મં એકુદ્દેસો સમસિક્ખતાતિ એતેસં કરણેન સમગ્ગતાય સહિતા. પિયચક્ખૂહીતિ મેત્તાચક્ખૂહિ.

૪૫. તતિયે અગ્ગવતીતિ ઉત્તમપુગ્ગલવતી, અગ્ગાય વા ઉત્તમાય પટિપત્તિયા સમન્નાગતા. તતો વિપરીતા અનગ્ગવતી. બાહુલિકાતિ ચીવરાદિબાહુલ્લાય પટિપન્ના. સાસનં સિથિલં ગણ્હન્તીતિ સાથલિકા. ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમાતિ એત્થ ઓક્કમનં વુચ્ચતિ અવગમનટ્ઠેન પઞ્ચ નીવરણાનિ, તેન પઞ્ચનીવરણપૂરણે પુબ્બઙ્ગમાતિ વુત્તં હોતિ. પવિવેકેતિ ઉપધિવિવેકે નિબ્બાને. નિક્ખિત્તધુરાતિ તિવિધેપિ વિવેકે ઓરોપિતધુરા. ન વીરિયં આરભન્તીતિ દુવિધમ્પિ વીરિયં ન કરોન્તિ. અપ્પત્તસ્સ પત્તિયાતિ પુબ્બે અપ્પત્તસ્સ ઝાનવિપસ્સનામગ્ગફલવિસેસસ્સ પત્તિઅત્થાય. ઇતરં પદદ્વયં તસ્સેવ વેવચનં. પચ્છિમા જનતાતિ સદ્ધિવિહારિકઅન્તેવાસિકજનો. દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતીતિ આચરિયુપજ્ઝાયેહિ કતં અનુકરોન્તો દિટ્ઠસ્સ તેસં આચારસ્સ અનુગતિં આપજ્જતિ નામ. સેસં વુત્તપટિપક્ખનયેન વેદિતબ્બં.

૪૬. ચતુત્થે અરિયાતિ અરિયસાવકપરિસા. અનરિયાતિ પુથુજ્જનપરિસા. ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનન્તીતિ ઠપેત્વા તણ્હં તેભૂમકા પઞ્ચક્ખન્ધા દુક્ખસચ્ચં નામ, એત્તકમેવ દુક્ખં, ઇતો ઉદ્ધં દુક્ખં નત્થીતિ યથાસભાવતો નપ્પજાનન્તિ. એસ નયો સબ્બત્થ. સેસપદેસુ પન તસ્સ દુક્ખસ્સ સમુટ્ઠાપિકા પુરિમતણ્હા સમુદયો નામ, તસ્સાયેવ તણ્હાય, દ્વિન્નમ્પિ વા તેસં સચ્ચાનં અચ્ચન્તક્ખયો અસમુપ્પત્તિ દુક્ખનિરોધો નામ, અટ્ઠઙ્ગિકો અરિયમગ્ગો દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા નામાતિ એવં ઇમસ્મિં સુત્તે ચતૂહિ સચ્ચેહિ ચત્તારો મગ્ગા ચ ચત્તારિ ચ ફલાનિ કથિતાનિ.

૪૭. પઞ્ચમે પરિસાકસટોતિ કસટપરિસા કચવરપરિસા પલાપપરિસાતિ અત્થો. પરિસામણ્ડોતિ પસન્નપરિસા સારપરિસાતિ અત્થો. છન્દાગતિં ગચ્છન્તીતિ છન્દેન અગતિં ગચ્છન્તિ, અકત્તબ્બં કરોન્તીતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. ઇમાનિ પન ચત્તારિ અગતિગમનાનિ ભણ્ડભાજનીયે ચ વિનિચ્છયટ્ઠાને ચ લબ્ભન્તિ. તત્થ ભણ્ડભાજનીયે તાવ અત્તનો ભારભૂતાનં ભિક્ખૂનં અમનાપે ભણ્ડકે પત્તે તં પરિવત્તેત્વા મનાપં દેન્તો છન્દાગતિં ગચ્છતિ નામ. અત્તનો પન અભારભૂતાનં મનાપે ભણ્ડકે પત્તે તં પરિવત્તેત્વા અમનાપં દેન્તો દોસાગતિં ગચ્છતિ નામ. ભણ્ડકભાજનીયવત્થુઞ્ચ ઠિતિકઞ્ચ અજાનન્તો મોહાગતિં ગચ્છતિ નામ. મુખરાનં વા રાજાદિનિસ્સિતાનં વા ‘‘ઇમે મે અમનાપે ભણ્ડકે દિન્ને અનત્થમ્પિ કરેય્યુ’’ન્તિ ભયેન પરિવત્તેત્વા મનાપં દેન્તો ભયાગતિં ગચ્છતિ નામ. યો પન એવં ન ગચ્છતિ, સબ્બેસં તુલાભૂતો પમાણભૂતો મજ્ઝત્તો હુત્વા યં યસ્સ પાપુણાતિ, તઞ્ઞેવ તસ્સ દેતિ, અયં ચતુબ્બિધમ્પિ અગતિગમનં ન ગચ્છતિ નામ. વિનિચ્છયટ્ઠાને પન અત્તનો ભારભૂતસ્સ ગરુકાપત્તિં લહુકાપત્તીતિ કત્વા કથેન્તો છન્દાગતિં ગચ્છતિ નામ. ઇતરસ્સ લહુકાપત્તિં ગરુકાપત્તીતિ કત્વા કથેન્તો દોસાગતિં ગચ્છતિ નામ. આપત્તિવુટ્ઠાનં પન સમુચ્ચયક્ખન્ધકઞ્ચ અજાનન્તો મોહાગતિં ગચ્છતિ નામ. મુખરસ્સ વા રાજપૂજિતસ્સ વા ‘‘અયં મે ગરુકં કત્વા આપત્તિં કથેન્તસ્સ અનત્થમ્પિ કરેય્યા’’તિ ગરુકમેવ લહુકાતિ કત્વા કથેન્તો ભયાગતિં ગચ્છતિ નામ. યો પન સબ્બેસં યથાભૂતમેવ કથેતિ, અયં ચતુબ્બિધમ્પિ અગતિગમનં ન ગચ્છતિ નામ.

૪૮. છટ્ઠે ઓક્કાચિતવિનીતાતિ દુબ્બિનીતા. નો પટિપુચ્છાવિનીતાતિ ન પુચ્છિત્વા વિનીતા. ગમ્ભીરાતિ પાળિવસેન ગમ્ભીરા સલ્લસુત્તસદિસા. ગમ્ભીરત્થાતિ અત્થવસેન ગમ્ભીરા મહાવેદલ્લસુત્તસદિસા. લોકુત્તરાતિ લોકુત્તરઅત્થદીપકા. સુઞ્ઞતાપટિસંયુત્તાતિ સત્તસુઞ્ઞં ધમ્મમત્તમેવ પકાસકા અસઙ્ખતસંયુત્તસદિસા. ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તીતિ વિજાનનત્થાય ચિત્તં ન ઉપટ્ઠપેન્તિ, નિદ્દાયન્તિ વા અઞ્ઞવિહિતા વા હોન્તિ. ઉગ્ગહેતબ્બં પરિયાપુણિતબ્બન્તિ ઉગ્ગહેતબ્બે ચ પરિયાપુણિતબ્બે ચ. કવિતાતિ કવીહિ કતા. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. ચિત્તક્ખરાતિ વિચિત્રઅક્ખરા. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. બાહિરકાતિ સાસનતો બહિભૂતા. સાવકભાસિતાતિ તેસં તેસં સાવકેહિ ભાસિતા. સુસ્સૂસન્તીતિ અક્ખરચિત્તતાય ચેવ સરસમ્પત્તિયા ચ અત્તમના હુત્વા સુણન્તિ. ન ચેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં પટિપુચ્છન્તીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં અત્થં વા અનુસન્ધિં વા પુબ્બાપરં વા ન પુચ્છન્તિ. ન ચ પટિવિચરન્તીતિ પુચ્છનત્થાય ચારિકં ન વિચરન્તિ. ઇદં કથન્તિ ઇદં બ્યઞ્જનં કથં રોપેતબ્બં કિન્તિ રોપેતબ્બં? ઇમસ્સ કો અત્થોતિ ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ કો અત્થો, કા અનુસન્ધિ, કિં પુબ્બાપરં? અવિવટન્તિ પટિચ્છન્નં. ન વિવરન્તીતિ ન ઉગ્ઘાટેન્તિ. અનુત્તાનીકતન્તિ અપાકટં કતં. ન ઉત્તાનિં કરોન્તીતિ પાકટં ન કરોન્તિ. કઙ્ખાઠાનિયેસૂતિ કઙ્ખાય કારણભૂતેસુ. સુક્કપક્ખો વુત્તવિપલ્લાસેન વેદિતબ્બો.

૪૯. સત્તમે આમિસગરૂતિ ચતુપચ્ચયગરુકા લોકુત્તરધમ્મં લામકતો ગહેત્વા ઠિતપરિસા. સદ્ધમ્મગરૂતિ નવ લોકુત્તરધમ્મે ગરુકે કત્વા ચત્તારો પચ્ચયે લામકતો ગહેત્વા ઠિતપરિસા. ઉભતોભાગવિમુત્તોતિ દ્વીહિ ભાગેહિ વિમુત્તો. પઞ્ઞાવિમુત્તોતિ પઞ્ઞાય વિમુત્તો સુક્ખવિપસ્સકખીણાસવો. કાયસક્ખીતિ કાયેન ઝાનફસ્સં ફુસિત્વા પચ્છા નિરોધં નિબ્બાનં સચ્છિકત્વા ઠિતો. દિટ્ઠિપ્પત્તોતિ દિટ્ઠન્તં પત્તો. ઇમે દ્વેપિ છસુ ઠાનેસુ લબ્ભન્તિ. સદ્ધાવિમુત્તોતિ સદ્દહન્તો વિમુત્તો. અયમ્પિ છસુ ઠાનેસુ લબ્ભતિ. ધમ્મં અનુસ્સરતીતિ ધમ્માનુસારી. સદ્ધં અનુસ્સરતીતિ સદ્ધાનુસારી. ઇમે દ્વેપિ પઠમમગ્ગસમઙ્ગિનો. કલ્યાણધમ્મોતિ સુન્દરધમ્મો. દુસ્સીલો પાપધમ્મોતિ નિસ્સીલો લામકધમ્મો. ઇમં કસ્મા ગણ્હન્તિ? સબ્બેસુ હિ એકસદિસેસુ જાતેસુ સીલવન્તેસુ બલવગારવં ન હોતિ, એકચ્ચેસુ પન દુસ્સીલેસુ સતિ સીલવન્તાનં ઉપરિ બલવગારવં હોતીતિ મઞ્ઞન્તા ગણ્હન્તિ. તે તેન લાભં લભન્તીતિ તે ભિક્ખૂ એકચ્ચાનં વણ્ણં એકચ્ચાનં અવણ્ણં કથેત્વા ચત્તારો પચ્ચયે લભન્તિ. ગથિતાતિ તણ્હાય ગન્થિતા. મુચ્છિતાતિ તણ્હાવસેનેવ મુચ્છિતા. અજ્ઝોપન્નાતિ અજ્ઝોસાય ગિલિત્વા પરિનિટ્ઠપેત્વા ઠિતા. અનાદીનવદસ્સાવિનોતિ અપચ્ચવેક્ખિતપરિભોગે આદીનવં અપસ્સન્તા. અનિસ્સરણપઞ્ઞાતિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ છન્દરાગઅપકડ્ઢનાય નિસ્સરણપઞ્ઞાય વિરહિતા ઇદમત્થં એતન્તિ અજાનન્તા. પરિભુઞ્જન્તીતિ સચ્છન્દરાગા હુત્વા પરિભુઞ્જન્તિ.

સુક્કપક્ખે ઉભતોભાગવિમુત્તોતિઆદીસુ અયં સત્તન્નમ્પિ અરિયપુગ્ગલાનં સઙ્ખેપપકાસના – એકો ભિક્ખુ પઞ્ઞાધુરેન અભિનિવિટ્ઠો અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેત્વા સોતાપત્તિમગ્ગં પાપુણાતિ. સો તસ્મિં ખણે ધમ્માનુસારી નામ હોતિ, સોતાપત્તિફલાદીસુ છસુ ઠાનેસુ કાયસક્ખિ નામ, અરહત્તફલક્ખણે ઉભતોભાગવિમુત્તો નામ. સમાપત્તીહિ વિક્ખમ્ભનવિમુત્તિયા મગ્ગેન સમુચ્છેદવિમુત્તિયાતિ દ્વિક્ખત્તું વા દ્વીહિ વા ભાગેહિ વિમુત્તોતિ અત્થો. અપરો પઞ્ઞાધુરેન અભિનિવિટ્ઠો સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તો સુક્ખવિપસ્સકોવ હુત્વા સોતાપત્તિમગ્ગં પાપુણાતિ. સો તસ્મિં ખણે ધમ્માનુસારી નામ હોતિ, સોતાપત્તિફલાદીસુ છસુ ઠાનેસુ દિટ્ઠિપ્પત્તો નામ, અરહત્તફલક્ખણે પઞ્ઞાવિમુત્તો નામ. અપરો સદ્ધાધુરેન અભિનિવિટ્ઠો અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેત્વા સોતાપત્તિમગ્ગં પાપુણાતિ. સો તસ્મિં ખણે સદ્ધાનુસારી નામ હોતિ, સોતાપત્તિફલાદીસુ છસુ ઠાનેસુ કાયસક્ખિ નામ, અરહત્તફલક્ખણે ઉભતોભાગવિમુત્તો નામ. અપરો સદ્ધાધુરેન અભિનિવિટ્ઠો સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તો સુક્ખવિપસ્સકોવ હુત્વા સોતાપત્તિમગ્ગં પાપુણાતિ. સો તસ્મિં ખણે સદ્ધાનુસારી નામ હોતિ, સોતાપત્તિફલાદીસુ છસુ ઠાનેસુ સદ્ધાવિમુત્તો નામ, અરહત્તફલક્ખણે પઞ્ઞાવિમુત્તો નામ.

૫૦. અટ્ઠમે વિસમાતિ સપક્ખલનટ્ઠેન વિસમા. સમાતિ નિપક્ખલનટ્ઠેન સમા. અધમ્મકમ્માનીતિ ઉદ્ધમ્માનિ કમ્માનિ. અવિનયકમ્માનીતિ ઉબ્બિનયાનિ કમ્માનિ.

૫૧. નવમે અધમ્મિકાતિ નિદ્ધમ્મા. ધમ્મિકાતિ ધમ્મયુત્તા.

૫૨. દસમે અધિકરણન્તિ વિવાદાધિકરણાદિચતુબ્બિધં અધિકરણં. આદિયન્તીતિ ગણ્હન્તિ. સઞ્ઞાપેન્તીતિ જાનાપેન્તિ. ન ચ સઞ્ઞત્તિં ઉપગચ્છન્તીતિ સઞ્ઞાપનત્થં ન સન્નિપતન્તિ. ન ચ નિજ્ઝાપેન્તીતિ ન પેક્ખાપેન્તિ. ન ચ નિજ્ઝત્તિં ઉપગચ્છન્તીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં નિજ્ઝાપનત્થાય ન સન્નિપતન્તિ. અસઞ્ઞત્તિબલાતિ અસઞ્ઞત્તિયેવ બલં એતેસન્તિ અસઞ્ઞત્તિબલા. અપ્પટિનિસ્સગ્ગમન્તિનોતિ યેસં હિ એવં હોતિ – ‘‘સચે અમ્હેહિ ગહિતં અધિકરણં ધમ્મિકં ભવિસ્સતિ, ગણ્હિસ્સામ. સચે અધમ્મિકં, વિસ્સજ્જેસ્સામા’’તિ, તે પટિનિસ્સગ્ગમન્તિનો નામ હોન્તિ. ઇમે પન ન તથા મન્તેન્તીતિ અપ્પટિનિસ્સગ્ગમન્તિનો. થામસા પરામાસા અભિનિવિસ્સાતિ દિટ્ઠિથામેન ચ દિટ્ઠિપરામાસેન ચ અભિનિવિસિત્વા. ઇદમેવ સચ્ચન્તિ ઇદં અમ્હાકં વચનમેવ સચ્ચં. મોઘમઞ્ઞન્તિ અવસેસાનં વચનં મોઘં તુચ્છં. સુક્કપક્ખો ઉત્તાનત્થોયેવાતિ.

પરિસવગ્ગો પઞ્ચમો.