૯. કોકાલિકસુત્તવણ્ણના
૮૯. નવમે કોકાલિકો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમીતિ કોયં કોકાલિકો, કસ્મા ચ ઉપસઙ્કમિ? અયં કિર કોકાલિકરટ્ઠે કોકાલિકનગરે કોકાલિકસેટ્ઠિસ્સ પુત્તો પબ્બજિત્વા પિતરા કારિતે વિહારે વસતિ ચૂળકોકાલિકોતિ નામેન, ન પન દેવદત્તસ્સ સિસ્સો. સો હિ બ્રાહ્મણપુત્તો મહાકોકાલિકો નામ. ભગવતિ પન સાવત્થિયં વિહરન્તે દ્વે અગ્ગસાવકા પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં જનપદચારિકં ચરમાના ઉપકટ્ઠાય વસ્સૂપનાયિકાય વિવેકવાસં વસિતુકામા તે ભિક્ખૂ ઉય્યોજેત્વા અત્તનો પત્તચીવરમાદાય તસ્મિં જનપદે તં નગરં પત્વા વિહારં અગમિંસુ. તત્થ નેસં કોકાલિકો વત્તં અકાસિ. તેપિ તેન સદ્ધિં સમ્મોદિત્વા, ‘‘આવુસો, મયં ઇધ તેમાસં વસિસ્સામ, મા નો કસ્સચિ આરોચેસી’’તિ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા વસિંસુ. વસિત્વા પવારણાદિવસે પવારેત્વા ‘‘ગચ્છામ મયં, આવુસો’’તિ કોકાલિકં આપુચ્છિંસુ. કોકાલિકો ‘‘અજ્જ, આવુસો, એકદિવસં વસિત્વા સ્વે ગમિસ્સથા’’તિ વત્વા દુતિયદિવસે નગરં પવિસિત્વા મનુસ્સે આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો, તુમ્હે દ્વે અગ્ગસાવકે ઇધ આગન્ત્વા વસમાનેપિ ન જાનાથ, ન તે કોચિ પચ્ચયેનપિ નિમન્તેતી’’તિ. નગરવાસિનો ‘‘કહં, ભન્તે, થેરા, કસ્મા નો નારોચયિત્થા’’તિ? કિં, આવુસો, આરોચિતેન, કિં ન પસ્સથ દ્વે ભિક્ખૂ થેરાસને નિસીદન્તે, એતે અગ્ગસાવકાતિ. તે ખિપ્પં સન્નિપતિત્વા સપ્પિફાણિતાદીનિ ચેવ ચીવરદુસ્સાનિ ચ સંહરિંસુ.
કોકાલિકો ચિન્તેસિ – ‘‘પરમપ્પિચ્છા અગ્ગસાવકા પયુત્તવાચાય ઉપ્પન્નલાભં ન સાદિયિસ્સન્તિ, અસાદિયન્તા ‘આવાસિકસ્સ દેથા’તિ વક્ખન્તી’’તિ તં લાભં ગાહાપેત્વા થેરાનં સન્તિકં અગમાસિ. થેરા દિસ્વાવ ‘‘ઇમે પચ્ચયા નેવ અમ્હાકં, ન કોકાલિકસ્સ કપ્પન્તી’’તિ પટિક્ખિપિત્વા પક્કમિંસુ. કોકાલિકો ‘‘કથઞ્હિ નામ સયં અગ્ગણ્હન્તા મય્હમ્પિ અદાપેત્વા પક્કમિસ્સન્તી’’તિ આઘાતં ઉપ્પાદેસિ. તેપિ ભગવતો સન્તિકં ગન્ત્વા ભગવન્તં વન્દિત્વા પુન અત્તનો પરિસં આદાય જનપદચારિકં ચરન્તા અનુપુબ્બેન તસ્મિં રટ્ઠે તમેવ નગરં પચ્ચાગમિંસુ. નાગરા થેરે સઞ્જાનિત્વા સહ પરિક્ખારેહિ દાનં સજ્જેત્વા નગરમજ્ઝે મણ્ડપં કત્વા દાનં અદંસુ, થેરાનઞ્ચ પરિક્ખારે ઉપનામેસું. થેરા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિય્યાદયિંસુ. તં દિસ્વા કોકાલિકો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે પુબ્બે અપ્પિચ્છા અહેસું, ઇદાનિ પાપિચ્છા જાતા, પુબ્બેપિ અપ્પિચ્છસન્તુટ્ઠપવિવિત્તસદિસાવ મઞ્ઞે’’તિ થેરે ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘આવુસો, તુમ્હે પુબ્બે અપ્પિચ્છા વિય, ઇદાનિ પન પાપભિક્ખૂ જાતત્થા’’તિ વત્વા ‘‘મૂલટ્ઠાનેયેવ નેસં પતિટ્ઠં ભિન્દિસ્સામી’’તિ તરમાનરૂપો નિક્ખમિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અયમેસ કોકાલિકો, ઇમિના ચ કારણેન ઉપસઙ્કમીતિ વેદિતબ્બો.
ભગવા તં તુરિતતુરિતં આગચ્છન્તં દિસ્વાવ આવજ્જેન્તો અઞ્ઞાસિ ‘‘અયં અગ્ગસાવકે અક્કોસિતુકામો આગતો, સક્કા નુ ખો પટિસેધેતુ’’ન્તિ. તતો ‘‘ન સક્કા પટિસેધેતું, થેરેસુ અપરજ્ઝિત્વા આગતો, એકંસેન પન પદુમનિરયે નિબ્બત્તિસ્સતી’’તિ દિસ્વા ‘‘સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેપિ નામ ગરહન્તં સુત્વા ન નિસેધેતી’’તિ વાદમોચનત્થં અરિયૂપવાદસ્સ ચ મહાસાવજ્જભાવદસ્સનત્થં મા હેવન્તિ તિક્ખત્તું પટિસેધેસિ. તત્થ મા હેવન્તિ મા એવં અભણિ. સદ્ધાયિકોતિ સદ્ધાય આગમકરો પસાદાવહો, સદ્ધાતબ્બવચનો વા. પચ્ચયિકોતિ પત્તિયાયિતબ્બવચનો.
પક્કામીતિ કમ્માનુભાવેન ચોદિયમાનો પક્કામિ. ઓકાસકતઞ્હિ કમ્મં ન સક્કા પટિબાહિતું. અચિરપક્કન્તસ્સાતિ પક્કન્તસ્સ સતો નચિરેનેવ. સબ્બો કાયો ફુટો અહોસીતિ કેસગ્ગમત્તમ્પિ ઓકાસં અવજ્જેત્વા સકલસરીરં અટ્ઠીનિ ભિન્દિત્વા ઉગ્ગતાહિ પીળકાહિ અજ્ઝોત્થટં અહોસિ. યસ્મા પન બુદ્ધાનુભાવેન તથારૂપં કમ્મં બુદ્ધાનં સમ્મુખીભાવે વિપાકં દાતું ન સક્કોતિ, દસ્સનૂપચારે વિજહિતમત્તે દેતિ, તસ્મા તસ્સ અચિરપક્કન્તસ્સ પીળકા ઉટ્ઠહિંસુ. કલાયમત્તિયોતિ ચણકમત્તિયો. બેલુવસલાટુકમત્તિયોતિ તરુણબેલુવમત્તિયો. પભિજ્જિંસૂતિ ભિજ્જિંસુ. તાસુ ભિન્નાસુ સકલસરીરં પનસપક્કં વિય અહોસિ. સો પક્કેન ગત્તેન જેતવનદ્વારકોટ્ઠકે વિસગિલિતો મચ્છો વિય કદલિપત્તેસુ નિપજ્જિ. અથ ધમ્મસ્સવનત્થં આગતાગતા મનુસ્સા ‘‘ધિ કોકાલિક, ધિ કોકાલિક, અયુત્તમકાસિ, અત્તનોયેવ મુખં નિસ્સાય અનયબ્યસનં પત્તોસી’’તિ આહંસુ. તેસં સદ્દં સુત્વા આરક્ખદેવતા ધિક્કારમકંસુ, આરક્ખદેવતાનં આકાસદેવતાતિ ઇમિના ઉપાયેન યાવ અકનિટ્ઠભવના એકધિક્કારો ઉદપાદિ.
તુરૂતિ કોકાલિકસ્સ ઉપજ્ઝાયો તુરુત્થેરો નામ અનાગામિફલં વત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તો. સો ભુમ્મટ્ઠદેવતા આદિં કત્વા ‘‘અયુત્તં કોકાલિકેન કતં અગ્ગસાવકે અન્તિમવત્થુના અબ્ભાચિક્ખન્તેના’’તિ પરમ્પરાય બ્રહ્મલોકસમ્પત્તં તં સદ્દં સુત્વા ‘‘મા મય્હં પસ્સન્તસ્સેવ વરાકો નસ્સિ, ઓવદિસ્સામિ નં થેરેસુ ચિત્તપ્પસાદત્થાયા’’તિ આગન્ત્વા તસ્સ પુરતો અટ્ઠાસિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં – ‘‘તુરૂ પચ્ચેકબ્રહ્મા’’તિ. પેસલાતિ પિયસીલા. કોસિ ત્વં, આવુસોતિ નિસિન્નકોવ કબરક્ખીનિ ઉમ્મીલેત્વા એવમાહ. પસ્સ યાવઞ્ચ તે ઇદં અપરદ્ધતિ યત્તકં તયા અપરદ્ધં, અત્તનો નલાટે મહાગણ્ડં અપસ્સન્તો સાસપમત્તાય પીળકાય મં ચોદેતબ્બં મઞ્ઞસીતિ આહ.
અથ નં ‘‘અદિટ્ઠિપ્પત્તો અયં કોકાલિકો, ગિલિતવિસો વિય ન કસ્સચિ વચનં ન કરિસ્સતી’’તિ ઞત્વા પુરિસસ્સ હીતિઆદિમાહ. તત્થ કુઠારીતિ કુઠારિસદિસા ફરુસવાચા. છિન્દતીતિ કુસલમૂલસઙ્ખાતે મૂલેયેવ નિકન્તતિ. નિન્દિયન્તિ નિન્દિતબ્બં દુસ્સીલપુગ્ગલં. પસંસતીતિ ઉત્તમત્થે સમ્ભાવેત્વા ખીણાસવોતિ વદતિ. તં વા નિન્દતિ યો પસંસિયોતિ યો વા પસંસિતબ્બો ખીણાસવો, તં અન્તિમવત્થુના ચોદેન્તો ‘‘દુસ્સીલો અય’’ન્તિ વદતિ. વિચિનાતિ મુખેન સો કલિન્તિ સો તં અપરાધં મુખેન વિચિનાતિ નામ. કલિના તેનાતિ તેન અપરાધેન સુખં ન વિન્દતિ. નિન્દિયપસંસાય હિ પસંસિયનિન્દાય ચ સમકોવ વિપાકો.
સબ્બસ્સાપિ સહાપિ અત્તનાતિ સબ્બેન સકેન ધનેનપિ અત્તનાપિ સદ્ધિં યો અક્ખેસુ ધનપરાજયો નામ, અયં અપ્પમત્તકો અપરાધો. યો સુગતેસૂતિ યો પન સમ્મગ્ગતેસુ પુગ્ગલેસુ ચિત્તં દૂસેય્ય, અયં ચિત્તપદોસોવ તતો કલિતો મહન્તતરો કલિ.
ઇદાનિ તસ્સ મહન્તતરભાવં દસ્સેન્તો સતં સહસ્સાનન્તિઆદિમાહ. તત્થ સતં સહસ્સાનન્તિ નિરબ્બુદગણનાય સતસહસ્સઞ્ચ. છત્તિંસતીતિ અપરાનિ છત્તિંસતિ નિરબ્બુદાનિ. પઞ્ચ ચાતિ અબ્બુદગણનાય પઞ્ચ અબ્બુદાનિ. યમરિયગરહીતિ યં અરિયે ગરહન્તો નિરયં ઉપપજ્જતિ, તત્થ એત્તકં આયુપ્પમાણન્તિ અત્થો.
કાલમકાસીતિ ઉપજ્ઝાયે પક્કન્તે કાલં અકાસિ. પદુમનિરયન્તિ પાટિયેક્કો પદુમનિરયો નામ નત્થિ, અવીચિમહાનિરયસ્મિંયેવ પન પદુમગણનાય પચ્ચિતબ્બે એકસ્મિં ઠાને નિબ્બત્તિ.
વીસતિખારિકોતિ માગધકેન પત્થેન ચત્તારો પત્થા, કોસલરટ્ઠે એકો પત્થો હોતિ. તેન પત્થેન ચત્તારો પત્થા આળ્હકં, ચત્તારિ આળ્હકાનિ દોણં, ચતુદોણા માનિકા, ચતુમાનિકા ખારી, તાય ખારિયા વીસતિખારિકો. તિલવાહોતિ માગધકાનં સુખુમતિલાનં તિલસકટં. અબ્બુદો નિરયોતિ અબ્બુદો નામ પાટિયેક્કો નિરયો નત્થિ, અવીચિમ્હિયેવ પન અબ્બુદગણનાય પચ્ચિતબ્બટ્ઠાનસ્સેતં નામં. નિરબ્બુદાદીસુપિ એસેવ નયો.
વસ્સગણનાપિ પનેત્થ એવં વેદિતબ્બા – યથેવ હિ સતં સતસહસ્સાનિ કોટિ હોતિ, એવં સતં સતસહસ્સકોટિયો પકોટિ નામ હોતિ, સતં સતસહસ્સપકોટિયો કોટિપકોટિ નામ, સતં સતસહસ્સકોટિપકોટિયો નહુતં, સતં સતસહસ્સનહુતાનિ નિન્નહુતં, સતં સતસહસ્સનિન્નહુતાનિ એકં અબ્બુદં, તતો વીસતિગુણં નિરબ્બુદં, એસ નયો સબ્બત્થાતિ. દસમં હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.
થેરવગ્ગો ચતુત્થો.