૧. આકઙ્ખસુત્તવણ્ણના

૭૧. તતિયસ્સ પઠમે સમ્પન્નસીલાતિ પરિપુણ્ણસીલા, સીલસમઙ્ગિનો વા હુત્વાતિ અત્થો. તત્થ દ્વીહિ કારણેહિ સમ્પન્નસીલતા હોતિ સીલવિપત્તિયા ચ આદીનવદસ્સનેન, સીલસમ્પત્તિયા ચ આનિસંસદસ્સનેન. તદુભયમ્પિ વિસુદ્ધિમગ્ગે (વિસુદ્ધિ. ૧.૯, ૨૧) વિત્થારિતં. તત્થ ‘‘સમ્પન્નસીલા’’તિ એત્તાવતા કિર ભગવા ચતુપારિસુદ્ધિસીલં ઉદ્દિસિત્વા ‘‘પાતિમોક્ખસંવરસંવુતા’’તિ ઇમિના તત્થ જેટ્ઠકસીલં વિત્થારેત્વા દસ્સેસીતિ દીપવિહારવાસી સુમનત્થેરો આહ. અન્તેવાસિકો પનસ્સ તેપિટકચૂળનાગત્થેરો આહ – ઉભયત્થપિ પાતિમોક્ખસંવરોવ ભગવતા વુત્તો. પાતિમોક્ખસંવરોયેવ હિ સીલં, ઇતરાનિ પન તીણિ સીલન્તિ વુત્તટ્ઠાનં અત્થીતિ અનનુજાનન્તો વત્વા આહ – ઇન્દ્રિયસંવરો નામ છદ્વારારક્ખામત્તકમેવ, આજીવપારિસુદ્ધિ ધમ્મેન સમેન પચ્ચયુપ્પત્તિમત્તકં, પચ્ચયસન્નિસ્સિતં પટિલદ્ધપચ્ચયે ઇદમત્થન્તિ પચ્ચવેક્ખિત્વા પરિભુઞ્જનમત્તકં. નિપ્પરિયાયેન પાતિમોક્ખસંવરોવ સીલં. યસ્સ સો ભિન્નો, અયં સીસચ્છિન્નો વિય પુરિસો હત્થપાદે સેસાનિ રક્ખિસ્સતીતિ ન વત્તબ્બો. યસ્સ પન સો અરોગો, અયં અચ્છિન્નસીસો વિય પુરિસો જીવિતં સેસાનિ પુન પાકતિકાનિ કાતું સક્કોતિ. તસ્મા ‘‘સમ્પન્નસીલા’’તિ ઇમિના પાતિમોક્ખસંવરં ઉદ્દિસિત્વા ‘‘સમ્પન્નપાતિમોક્ખા’’તિ તસ્સેવ વેવચનં વત્વા તં વિત્થારેત્વા દસ્સેન્તો પાતિમોક્ખસંવરસંવુતાતિઆદિમાહ. તત્થ પાતિમોક્ખસંવરસંવુત્તાતિઆદીનિ વુત્તત્થાનેવ. આકઙ્ખેય્ય ચેતિ ઇદં કસ્મા આરદ્ધન્તિ? સીલાનિસંસદસ્સનત્થં. સચેપિ અચિરપબ્બજિતાનં વા દુપ્પઞ્ઞાનં વા એવમસ્સ ‘‘ભગવા ‘સીલં પૂરેથ સીલં પૂરેથા’તિ વદતિ, કો નુ ખો સીલપૂરણે આનિસંસો, કો વિસેસો, કા વડ્ઢી’’તિ તેસં દસ આનિસંસે દસ્સેતું એવમાહ – ‘‘અપ્પેવ નામ એતં સબ્રહ્મચારીનં પિયમનાપતાદિઆસવક્ખયપરિયોસાનં આનિસંસં સુત્વાપિ સીલં પરિપૂરેય્યુ’’ન્તિ.

તત્થ આકઙ્ખેય્ય ચેતિ યદિ ઇચ્છેય્ય. પિયો ચસ્સન્તિ પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સિતબ્બો, સિનેહુપ્પત્તિયા પદટ્ઠાનભૂતો ભવેય્યં. મનાપોતિ તેસં મનવડ્ઢનકો, તેસં વા મનેન પત્તબ્બો, મેત્તચિત્તેન ફરિતબ્બોતિ અત્થો. ગરૂતિ તેસં ગરુટ્ઠાનિયો પાસાણચ્છત્તસદિસો. ભાવનીયોતિ ‘‘અદ્ધાયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’’તિ એવં સમ્ભાવનીયો. સીલેસ્વેવસ્સ પરિપૂરકારીતિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલેસુયેવ પરિપૂરકારી અસ્સ, અનૂનેન આકારેન સમન્નાગતો ભવેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તોતિ અત્તનો ચિત્તસમથે યુત્તો. અનિરાકતજ્ઝાનોતિ બહિ અનીહટજ્ઝાનો, અવિનાસિતજ્ઝાનો વા. વિપસ્સનાયાતિ સત્તવિધાય અનુપસ્સનાય. બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનન્તિ વડ્ઢેતા સુઞ્ઞાગારાનં. એત્થ ચ સમથવિપસ્સનાવસેન કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા રત્તિન્દિવં સુઞ્ઞાગારં પવિસિત્વા નિસીદમાનો ભિક્ખુ ‘‘બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાન’’ન્તિ વેદિતબ્બો. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન ઇચ્છન્તેન મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૬૪ આદયો) આકઙ્ખેય્યસુત્તવણ્ણનાય ઓલોકેતબ્બો.

લાભીતિ એત્થ ન ભગવા લાભનિમિત્તં સીલાદિપરિપૂરણં કથેતિ. ભગવા હિ ‘‘ઘાસેસનં છિન્નકથો, ન વાચં પયુતં ભણે’’તિ (સુ. નિ. ૭૧૬) એવં સાવકે ઓવદતિ. સો કથં લાભનિમિત્તં સીલાદિપરિપૂરણં કથેય્ય. પુગ્ગલજ્ઝાસયવસેન પનેતં વુત્તં. યેસઞ્હિ એવં અજ્ઝાસયો ભવેય્ય ‘‘સચે મયં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ન કિલમેય્યામ, સીલાનિ પરિપૂરેતું સક્કુણેય્યામા’’તિ, તેસં અજ્ઝાસયવસેનેવમાહ. અપિચ સરસાનિસંસો એસ સીલસ્સ યદિદં ચત્તારો પચ્ચયા નામ. તથા હિ પણ્ડિતમનુસ્સા કોટ્ઠાદીસુ ઠપિતં નીહરિત્વા અત્તનાપિ અપરિભુઞ્જિત્વા સીલવન્તાનં દેન્તીતિ સીલસ્સ સરસાનિસંસદસ્સનત્થમ્પેતં વુત્તં.

તતિયવારે યેસાહન્તિ યેસં અહં. તેસં તે કારાતિ તેસં દેવાનં વા મનુસ્સાનં વા તે મયિ કતા પચ્ચયદાનકારા. મહપ્ફલા હોન્તુ મહાનિસંસાતિ લોકિયસુખેન ફલભૂતેન મહપ્ફલા, લોકુત્તરેન મહાનિસંસા. ઉભયં વા એતં એકત્થમેવ. સીલાદિગુણયુત્તસ્સ હિ કટચ્છુભિક્ખાપિ પઞ્ચરતનમત્તાય ભૂમિયા પણ્ણસાલાપિ કત્વા દિન્ના અનેકાનિ કપ્પસહસ્સાનિ દુગ્ગતિવિનિપાતતો રક્ખતિ, પરિયોસાને ચ અમતાય ધાતુયા પરિનિબ્બાનસ્સ પચ્ચયો હોતિ. ‘‘ખીરોદનં અહમદાસિ’’ન્તિઆદીનિ (વિ. વ. ૪૧૩) ચેત્થ વત્થૂનિ. સકલમેવ વા પેતવત્થુ વિમાનવત્થુ ચ સાધકં.

ચતુત્થવારે પેતાતિ પેચ્ચભવં ગતા. ઞાતીતિ સસ્સુસસુરપક્ખિકા. સાલોહિતાતિ એકલોહિતબદ્ધા પિતિપિતામહાદયો. કાલઙ્કતાતિ મતા. તેસં તન્તિ તેસં તં મયિ પસન્નચિત્તં, તં વા પસન્નેન ચિત્તેન અનુસ્સરણં. યસ્સ હિ ભિક્ખુનો કાલકતો પિતા વા માતા વા ‘‘અમ્હાકં ઞાતકત્થેરો સીલવા કલ્યાણધમ્મો’’તિ પસન્નચિત્તો હુત્વા તં ભિક્ખું અનુસ્સરતિ, તસ્સ સો ચિત્તપ્પસાદોપિ તં અનુસ્સરણમત્તમ્પિ મહપ્ફલં મહાનિસંસમેવ હોતિ.

અરતિરતિસહોતિ નેક્ખમ્મપટિપત્તિયા અરતિયા કામગુણેસુ રતિયા ચ સહો અભિભવિતા અજ્ઝોત્થરિતા. ભયભેરવસહોતિ એત્થ ભયં ચિત્તુત્રાસોપિ આરમ્મણમ્પિ, ભેરવં આરમ્મણમેવ.