૧૯. કાયગતાસતિવગ્ગવણ્ણના

૫૬૩. ચેતસા ફુટોતિ એત્થ દુવિધં ફરણં આપોફરણઞ્ચ દિબ્બચક્ખુફરણઞ્ચ. તત્થ આપોકસિણં સમાપજ્જિત્વા આપેન ફરણં આપોફરણં નામ. એવં ફુટેપિ મહાસમુદ્દે સબ્બા સમુદ્દઙ્ગમા કુન્નદિયો અન્તોગધાવ હોન્તિ. આલોકં પન વડ્ઢેત્વા દિબ્બચક્ખુના સકલસમુદ્દદસ્સનં દિબ્બચક્ખુફરણં નામ. એવં ફુટેપિ મહાસમુદ્દે સબ્બા મહાસમુદ્દઙ્ગમા કુન્નદિયો અન્તોગધાવ હોન્તિ. અન્તોગધા તસ્સાતિ તસ્સ ભિક્ખુનો ભાવનાય અબ્ભન્તરગતાવ હોન્તિ. વિજ્જાભાગિયાતિ એત્થ સમ્પયોગવસેન વિજ્જં ભજન્તીતિ વિજ્જાભાગિયા, વિજ્જાભાગે વિજ્જાકોટ્ઠાસે વત્તન્તીતિપિ વિજ્જાભાગિયા. તત્થ વિપસ્સનાઞાણં મનોમયિદ્ધિ છ અભિઞ્ઞાતિ અટ્ઠ વિજ્જા, પુરિમેન અત્થેન તાહિ સમ્પયુત્તધમ્માપિ વિજ્જાભાગિયા. પચ્છિમેન અત્થેન તાસુ યા કાચિ એકા વિજ્જા વિજ્જા, સેસા વિજ્જાભાગિયાતિ એવં વિજ્જાપિ વિજ્જાસમ્પયુત્તધમ્માપિ વિજ્જાભાગિયાતેવ વેદિતબ્બા.

૫૬૪. મહતો સંવેગાયાતિ મહન્તસ્સ સંવેગસ્સ અત્થાય. ઉપરિપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. એત્થ ચ મહાસંવેગો નામ વિપસ્સના, મહાઅત્થો નામ ચત્તારો મગ્ગા, મહાયોગક્ખેમો નામ ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ. અથ વા મહાસંવેગો નામ સહ વિપસ્સનાય મગ્ગો, મહાઅત્થો નામ ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ, મહાયોગક્ખેમો નામ નિબ્બાનં. સતિસમ્પજઞ્ઞાયાતિ સતિયા ચ ઞાણસ્સ ચ અત્થાય. ઞાણદસ્સનપટિલાભાયાતિ દિબ્બચક્ખુઞાણાય. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાયાતિ ઇમસ્મિંયેવ પચ્ચક્ખે અત્તભાવે સુખવિહારત્થાય. વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાયાતિ વિજ્જાવિમુત્તીનં ફલસ્સ પચ્ચવેક્ખકરણત્થાય. એત્થ ચ વિજ્જાતિ મગ્ગપઞ્ઞા, વિમુત્તીતિ તંસમ્પયુત્તા સેસધમ્મા. તેસં ફલં નામ અરહત્તફલં, તસ્સ સચ્છિકિરિયાયાતિ અત્થો.

૫૭૧. કાયોપિ પસ્સમ્ભતીતિ નામકાયોપિ કરજકાયોપિ પસ્સમ્ભતિ, વૂપસન્તદરથો હોતિ. વિતક્કવિચારાપીતિ એતે ધમ્મા દુતિયજ્ઝાનેન વૂપસમ્મન્તિ નામ, ઇધ પન ઓળારિકવૂપસમં સન્ધાય વુત્તં. કેવલાતિ સકલા, સબ્બે નિરવસેસાતિ અત્થો. વિજ્જાભાગિયાતિ વિજ્જાકોટ્ઠાસિયા, તે હેટ્ઠા વિભજિત્વા દસ્સિતાવ.

૫૭૪. અવિજ્જા પહીયતીતિ અટ્ઠસુ ઠાનેસુ વટ્ટમૂલકં બહલન્ધકારં મહાતમં અઞ્ઞાણં પહીયતિ. વિજ્જા ઉપ્પજ્જતીતિ અરહત્તમગ્ગવિજ્જા ઉપ્પજ્જતિ. અસ્મિમાનો પહીયતીતિ અસ્મીતિ નવવિધો માનો પહીયતિ. અનુસયાતિ સત્ત અનુસયા. સંયોજનાનીતિ દસ સંયોજનાનિ.

૫૭૫. પઞ્ઞાપભેદાયાતિ પઞ્ઞાય પભેદગમનત્થં. અનુપાદાપરિનિબ્બાનાયાતિ અપચ્ચયપરિનિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયત્થાય.

૫૭૬. અનેકધાતુપટિવેધો હોતીતિ અટ્ઠારસન્નં ધાતૂનં લક્ખણપટિવેધો હોતિ. નાનાધાતુપટિવેધો હોતીતિ તાસંયેવ અટ્ઠારસન્નં ધાતૂનં નાનાભાવેન લક્ખણપટિવેધો હોતિ. અનેકધાતુપટિસમ્ભિદા હોતીતિ ઇમિના ધાતુભેદઞાણં કથિતં. ધાતુપભેદઞાણં નામ ‘‘ઇમાય ધાતુયા ઉસ્સન્નાય ઇદં નામ હોતી’’તિ જાનનપઞ્ઞા. તં પનેતં ધાતુભેદઞાણં ન સબ્બેસં હોતિ, બુદ્ધાનમેવ નિપ્પદેસં હોતિ. તં સમ્માસમ્બુદ્ધેન સબ્બસો ન કથિતં. કસ્મા? તસ્મિં કથિતે અત્થો નત્થીતિ.

૫૮૪. પઞ્ઞાપટિલાભાયાતિઆદીનિ સોળસ પદાનિ પટિસમ્ભિદામગ્ગે ‘‘સપ્પુરિસસંસેવો, સદ્ધમ્મસવનં, યોનિસોમનસિકારો, ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ધમ્મા ભાવિતા બહુલીકતા પઞ્ઞાપટિલાભાય સંવત્તન્તિ …પે… નિબ્બેધિકપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તી’’તિ એવં માતિકં ઠપેત્વા વિત્થારિતાનેવ. વુત્તઞ્હેતં (પટિ. મ. ૩.૪) –

પઞ્ઞાપટિલાભાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમો પઞ્ઞાપટિલાભો? ચતુન્નં મગ્ગઞાણાનં, ચતુન્નં ફલઞાણાનં, ચતુન્નં પટિસમ્ભિદાઞાણાનં, છન્નં અભિઞ્ઞાઞાણાનં, તેસત્તતીનં ઞાણાનં, સત્તસત્તતીનં ઞાણાનં લાભો પટિલાભો પત્તિસમ્પત્તિ ફસ્સના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા, પઞ્ઞાપટિલાભાય સંવત્તન્તીતિ અયં પઞ્ઞાપટિલાભો.

પઞ્ઞાવુદ્ધિયા સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા પઞ્ઞાવુદ્ધિ? સત્તન્નઞ્ચ સેક્ખાનં પુથુજ્જનકલ્યાણકસ્સ ચ પઞ્ઞા વડ્ઢતિ, અરહતો પઞ્ઞા વડ્ઢિતવડ્ઢના, પઞ્ઞાવુદ્ધિયા સંવત્તન્તીતિ અયં પઞ્ઞાવુદ્ધિ.

પઞ્ઞાવેપુલ્લાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમં પઞ્ઞાવેપુલ્લં? સત્તન્નઞ્ચ સેક્ખાનં પુથુજ્જનકલ્યાણકસ્સ ચ પઞ્ઞા વેપુલ્લં ગચ્છતિ, અરહતો પઞ્ઞા વેપુલ્લં ગતા, પઞ્ઞાવેપુલ્લાય સંવત્તન્તીતિ ઇદં પઞ્ઞાવેપુલ્લં.

મહાપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા મહાપઞ્ઞા? મહન્તે અત્થે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા, મહન્તે ધમ્મે…પે… મહન્તા નિરુત્તિયો, મહન્તાનિ પટિભાનાનિ, મહન્તે સીલક્ખન્ધે, મહન્તે સમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધે, મહન્તાનિ ઠાનાટ્ઠાનાનિ, મહન્તા વિહારસમાપત્તિયો, મહન્તાનિ અરિયસચ્ચાનિ, મહન્તે સતિપટ્ઠાને, સમ્મપ્પધાને, ઇદ્ધિપાદે, મહન્તાનિ ઇન્દ્રિયાનિ, મહન્તાનિ બલાનિ, મહન્તે બોજ્ઝઙ્ગે, મહન્તે અરિયમગ્ગે, મહન્તાનિ સામઞ્ઞફલાનિ, મહાભિઞ્ઞાયો, મહન્તં પરમત્થં નિબ્બાનં પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા, મહાપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં મહાપઞ્ઞા.

પુથુપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા પુથુપઞ્ઞા? પુથુ નાનાક્ખન્ધેસુ ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા. પુથુ નાનાધાતૂસુ, પુથુ નાનાઆયતનેસુ, પુથુ નાનાપટિચ્ચસમુપ્પાદેસુ, પુથુ નાનાસુઞ્ઞતમનુપલબ્ભેસુ, પુથુ નાનાઅત્થેસુ, ધમ્મેસુ, નિરુત્તીસુ, પટિભાનેસુ, પુથુ નાનાસીલક્ખન્ધેસુ, સમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેસુ, પુથુ નાનાઠાનાટ્ઠાનેસુ, પુથુ નાનાવિહારસમાપત્તીસુ, પુથુ નાનાઅરિયસચ્ચેસુ, પુથુ નાનાસતિપટ્ઠાનેસુ, સમ્મપ્પધાનેસુ, ઇદ્ધિપાદેસુ, ઇન્દ્રિયેસુ, બલેસુ, બોજ્ઝઙ્ગેસુ, પુથુ નાનાઅરિયમગ્ગેસુ, પુથુ નાનાસામઞ્ઞફલેસુ, પુથુ નાનાઅભિઞ્ઞાસુ ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા. પુથુ નાનાજનસાધારણે ધમ્મે સમતિક્કમ્મ પરમત્થે નિબ્બાને ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા. પુથુપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં પુથુપઞ્ઞા.

વિપુલપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા વિપુલપઞ્ઞા? વિપુલે અત્થે પરિગણ્હાતીતિ વિપુલપઞ્ઞા…પે… વિપુલં પરમત્થં નિબ્બાનં પરિગણ્હાતીતિ વિપુલપઞ્ઞા, વિપુલપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં વિપુલપઞ્ઞા.

ગમ્ભીરપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા ગમ્ભીરપઞ્ઞા? ગમ્ભીરેસુ ખન્ધેસુ ઞાણં પવત્તતીતિ ગમ્ભીરપઞ્ઞા. પુથુપઞ્ઞાસદિસો વિત્થારો. ગમ્ભીરે પરમત્થે નિબ્બાને ઞાણં પવત્તતીતિ ગમ્ભીરપઞ્ઞા, ગમ્ભીરપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં ગમ્ભીરપઞ્ઞા.

અસામન્તપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા અસામન્તપઞ્ઞા? યસ્સ પુગ્ગલસ્સ અત્થવવત્થાનતો અત્થપટિસમ્ભિદા અધિગતા હોતિ સચ્છિકતા ફસ્સિતા પઞ્ઞાય. ધમ્મનિરુત્તિપટિભાનવવત્થાનતો પટિભાનપટિસમ્ભિદા અધિગતા હોતિ સચ્છિકતા ફસ્સિતા પઞ્ઞાય, તસ્સ અત્થે ચ ધમ્મે ચ નિરુત્તિયા ચ પટિભાને ચ ન અઞ્ઞો કોચિ સક્કોતિ અભિસમ્ભવિતું, અનભિસમ્ભવનીયો ચ સો અઞ્ઞેહીતિ અસામન્તપઞ્ઞો.

પુથુજ્જનકલ્યાણકસ્સ પઞ્ઞા અટ્ઠમકસ્સ પઞ્ઞાય દૂરે વિદૂરે સુવિદૂરે ન સન્તિકે ન સામન્તા, પુથુજ્જનકલ્યાણકં ઉપાદાય અટ્ઠમકો અસામન્તપઞ્ઞો. અટ્ઠમકસ્સ પઞ્ઞા સોતાપન્નસ્સ પઞ્ઞાય દૂરે…પે… અટ્ઠમકં ઉપાદાય સોતાપન્નો અસામન્તપઞ્ઞો. સોતાપન્નસ્સ પઞ્ઞા સકદાગામિસ્સ પઞ્ઞાય. સકદાગામિસ્સ પઞ્ઞા અનાગામિસ્સ પઞ્ઞાય. અનાગામિસ્સ પઞ્ઞા અરહતો પઞ્ઞાય. અરહતો પઞ્ઞા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પઞ્ઞાય દૂરે વિદૂરે સુવિદૂરે ન સન્તિકે ન સામન્તા, અરહન્તં ઉપાદાય પચ્ચેકબુદ્ધો અસામન્તપઞ્ઞો. પચ્ચેકબુદ્ધઞ્ચ સદેવકઞ્ચ લોકં ઉપાદાય તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અગ્ગો અસામન્તપઞ્ઞો.

પઞ્ઞાપભેદકુસલો પભિન્નઞાણો…પે… તે પઞ્હં અભિસઙ્ખરિત્વા અભિસઙ્ખરિત્વા તથાગતં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છન્તિ ગૂળ્હાનિ ચ પટિચ્છન્નાનિ ચ, કથિતા વિસજ્જિતા ચ તે પઞ્હા ભગવતા હોન્તિ નિદ્દિટ્ઠકારણા, ઉપક્ખિત્તકા ચ તે ભગવતા સમ્પજ્જન્તિ. અથ ખો ભગવા તત્થ અતિરોચતિ યદિદં પઞ્ઞાયાતિ અગ્ગો અસામન્તપઞ્ઞો, અસામન્તપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં અસામન્તપઞ્ઞા.

ભૂરિપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા ભૂરિપઞ્ઞા? રાગં અભિભુય્યતીતિ ભૂરિપઞ્ઞા, અભિભવિતાતિ ભૂરિપઞ્ઞા. દોસં, મોહં, કોધં, ઉપનાહં, મક્ખં, પલાસં, ઇસ્સં, મચ્છરિયં, માયં, સાઠેય્યં, થમ્ભં, સારમ્ભં, માનં, અતિમાનં, મદં, પમાદં, સબ્બે કિલેસે, સબ્બે દુચ્ચરિતે, સબ્બે અભિસઙ્ખારે, સબ્બે ભવગામિકમ્મે અભિભુય્યતીતિ ભૂરિપઞ્ઞા, અભિભવિતાતિ ભૂરિપઞ્ઞા. રાગો અરિ, તં અરિં મદ્દનિપઞ્ઞાતિ ભૂરિપઞ્ઞા, દોસો, મોહો…પે… સબ્બે ભવગામિકમ્મા અરિ, તં અરિં મદ્દનિપઞ્ઞાતિ ભૂરિપઞ્ઞા. ભૂરિ વુચ્ચતિ પથવી, તાય પથવિસમાય વિત્થતાય વિપુલાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતોતિ ભૂરિપઞ્ઞો. અપિચ પઞ્ઞાય એતં અધિવચનં ભૂરિ મેધા પરિણાયિકાતિ, ભૂરિપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં ભૂરિપઞ્ઞા.

પઞ્ઞાબાહુલ્લાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમં પઞ્ઞાબાહુલ્લં? ઇધેકચ્ચો પઞ્ઞાગરુકો હોતિ પઞ્ઞાચરિતો પઞ્ઞાસયો પઞ્ઞાધિમુત્તો પઞ્ઞાધજો પઞ્ઞાકેતુ પઞ્ઞાધિપતેય્યો વિચયબહુલો પવિચયબહુલો ઓક્ખાયનબહુલો સમોક્ખાયનબહુલો સમ્પેક્ખાયનધમ્મો વિભૂતવિહારી તચ્ચરિતો તગ્ગરુકો તબ્બહુલો તન્નિન્નો તપ્પોણો તપ્પબ્ભારો તદધિમુત્તો તદાધિપતેય્યો, યથા ગણગરુકો વુચ્ચતિ ગણબાહુલિકોતિ, ચીવરગરુકો પત્તગરુકો સેનાસનગરુકો વુચ્ચતિ સેનાસનબાહુલિકોતિ, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પઞ્ઞાગરુકો હોતિ પઞ્ઞાચરિતો…પે… તદાધિપતેય્યો, પઞ્ઞાબાહુલ્લાય સંવત્તન્તીતિ ઇદં પઞ્ઞાબાહુલ્લં.

સીઘપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા સીઘપઞ્ઞા? સીઘં સીઘં સીલાનિ પરિપૂરેતીતિ સીઘપઞ્ઞા. સીઘં સીઘં ઇન્દ્રિયસંવરં, ભોજને મત્તઞ્ઞુતં, જાગરિયાનુયોગં, સીલક્ખન્ધં, સમાધિ-પઞ્ઞા-વિમુત્તિ-વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધં પરિપૂરેતીતિ સીઘપઞ્ઞા. સીઘં સીઘં ઠાનાટ્ઠાનાનિ પટિવિજ્ઝતિ. વિહારસમાપત્તિયો પરિપૂરેતિ. અરિયસચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. સતિપટ્ઠાને ભાવેતિ. સમ્મપ્પધાને ઇદ્ધિપાદે ઇન્દ્રિયાનિ બલાનિ બોજ્ઝઙ્ગે અરિયમગ્ગં ભાવેતીતિ સીઘપઞ્ઞા. સીઘં સીઘં સામઞ્ઞફલાનિ સચ્છિકરોતીતિ સીઘપઞ્ઞા. સીઘં સીઘં અભિઞ્ઞાયો પટિવિજ્ઝતીતિ સીઘપઞ્ઞા. સીઘં સીઘં પરમત્થં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ સીઘપઞ્ઞા, સીઘપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં સીઘપઞ્ઞા.

લહુપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા લહુપઞ્ઞા? લહું લહું સીલાનિ પરિપૂરેતીતિ લહુપઞ્ઞા…પે… લહુપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં લહુપઞ્ઞા.

હાસપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા હાસપઞ્ઞા? ઇધેકચ્ચો વેદબહુલો તુટ્ઠિબહુલો હાસબહુલો પામોજ્જબહુલો સીલાનિ પરિપૂરેતીતિ હાસપઞ્ઞા…પે… પરમત્થં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ હાસપઞ્ઞા, હાસપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં હાસપઞ્ઞા.

જવનપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા જવનપઞ્ઞા? યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં, યા કાચિ વેદના, યા કાચિ સઞ્ઞા, યે કેચિ સઙ્ખારા, યંકિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા, દુક્ખતો, અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. ચક્ખું…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચતો, દુક્ખતો, અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન, દુક્ખં ભયટ્ઠેન, અનત્તા અસારકટ્ઠેનાતિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા રૂપનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા…પે… જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મન્તિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા, જવનપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં જવનપઞ્ઞા.

તિક્ખપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા તિક્ખપઞ્ઞા? ખિપ્પં કિલેસે છિન્દતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં, વ્યાપાદવિતક્કં, વિહિંસાવિતક્કં ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. ઉપ્પન્નં રાગં, દોસં, મોહં…પે… સબ્બે ભવગામિકમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. એકસ્મિં આસને ચત્તારો અરિયમગ્ગા ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદાયો છ અભિઞ્ઞાયો અધિગતા હોન્તિ સચ્છિકતા ફસ્સિતા પઞ્ઞાયાતિ તિક્ખપઞ્ઞા, તિક્ખપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં તિક્ખપઞ્ઞા.

નિબ્બેધિકપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ. ‘‘કતમા નિબ્બેધિકપઞ્ઞા? ઇધેકચ્ચો સબ્બસઙ્ખારેસુ ઉબ્બેગબહુલો હોતિ ઉત્તાસબહુલો ઉક્કણ્ઠનબહુલો અરતિબહુલો અનભિરતિબહુલો બહિમુખો ન રમતિ સબ્બસઙ્ખારેસુ, અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં લોભક્ખન્ધં નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા, અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં દોસક્ખન્ધં, મોહક્ખન્ધં, કોધં, ઉપનાહં…પે… સબ્બે ભવગામિકમ્મે નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા, નિબ્બેધિકપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિ અયં નિબ્બેધિકપઞ્ઞા’’.

એવં પટિસમ્ભિદામગ્ગે વુત્તનયેનેવેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. કેવલઞ્હિ તત્થ બહુવચનં, ઇધ એકવચનન્તિ અયમેવ વિસેસો. સેસં તાદિસમેવાતિ. ઇમા ચ પન સોળસ મહાપઞ્ઞા લોકિયલોકુત્તરમિસ્સકાવ કથિતા.

કાયગતાસતિવગ્ગવણ્ણના.