૫. વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો

૨૬. તત્થ કતમો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો? યં કિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો.

૨૭. તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં અતીતં? યં વિઞ્ઞાણં અતીતં નિરુદ્ધં વિગતં વિપરિણતં અત્થઙ્ગતં અબ્ભત્થઙ્ગતં ઉપ્પજ્જિત્વા વિગતં અતીતં અતીતંસેન સઙ્ગહિતં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં અતીતં.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં અનાગતં? યં વિઞ્ઞાણં અજાતં અભૂતં અસઞ્જાતં અનિબ્બત્તં અનભિનિબ્બત્તં અપાતુભૂતં અનુપ્પન્નં અસમુપ્પન્નં અનુટ્ઠિતં અસમુટ્ઠિતં અનાગતં અનાગતંસેન સઙ્ગહિતં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં અનાગતં.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં પચ્ચુપ્પન્નં? યં વિઞ્ઞાણં જાતં ભૂતં સઞ્જાતં નિબ્બત્તં અભિનિબ્બત્તં પાતુભૂતં ઉપ્પન્નં સમુપ્પન્નં ઉટ્ઠિતં સમુટ્ઠિતં પચ્ચુપ્પન્નં પચ્ચુપ્પન્નંસેન સઙ્ગહિતં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં પચ્ચુપ્પન્નં.

૨૮. તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં અજ્ઝત્તં? યં વિઞ્ઞાણં તેસં તેસં સત્તાનં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નિયકં પાટિપુગ્ગલિકં ઉપાદિન્નં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં અજ્ઝત્તં.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં બહિદ્ધા? યં વિઞ્ઞાણં તેસં તેસં પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નિયકં પાટિપુગ્ગલિકં ઉપાદિન્નં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં બહિદ્ધા.

૨૯. તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં સુખુમં? અકુસલં વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં, કુસલાબ્યાકતા વિઞ્ઞાણા સુખુમા. કુસલાકુસલા વિઞ્ઞાણા ઓળારિકા, અબ્યાકતં વિઞ્ઞાણં સુખુમં. દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં, સુખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા સુખુમા. સુખદુક્ખાહિ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા ઓળારિકા, અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં સુખુમં. અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં, સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં સુખુમં. સાસવં વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં, અનાસવં વિઞ્ઞાણં સુખુમં. તં તં વા પન વિઞ્ઞાણં ઉપાદાયુપાદાય વિઞ્ઞાણં ઓળારિકં સુખુમં દટ્ઠબ્બં.

૩૦. તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં હીનં પણીતં? અકુસલં વિઞ્ઞાણં હીનં, કુસલાબ્યાકતા વિઞ્ઞાણા પણીતા. કુસલાકુસલા વિઞ્ઞાણા હીના, અબ્યાકતં વિઞ્ઞાણં પણીતં. દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં હીનં, સુખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા પણીતા. સુખદુક્ખાહિ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા હીના, અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં પણીતં. અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં હીનં, સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં પણીતં. સાસવં વિઞ્ઞાણં હીનં, અનાસવં વિઞ્ઞાણં પણીતં. તં તં વા પન વિઞ્ઞાણં ઉપાદાયુપાદાય વિઞ્ઞાણં હીનં પણીતં દટ્ઠબ્બં.

૩૧. તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં દૂરે? અકુસલં વિઞ્ઞાણં કુસલાબ્યાકતેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; કુસલાબ્યાકતા વિઞ્ઞાણા અકુસલા વિઞ્ઞાણા દૂરે; કુસલં વિઞ્ઞાણં અકુસલાબ્યાકતેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; અકુસલાબ્યાકતા વિઞ્ઞાણા કુસલા વિઞ્ઞાણા દૂરે; અબ્યાકતં વિઞ્ઞાણં કુસલાકુસલેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; કુસલાકુસલા વિઞ્ઞાણા અબ્યાકતા વિઞ્ઞાણા દૂરે. દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં સુખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; સુખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા દૂરે; સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં દુક્ખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; દુક્ખાય ચ અદુક્ખમસુખાય ચ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા દૂરે; અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં સુખદુક્ખાહિ વેદનાહિ સમ્પયુત્તેહિ વિઞ્ઞાણેહિ દૂરે; સુખદુક્ખાહિ વેદનાહિ સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા વિઞ્ઞાણા દૂરે. અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણા દૂરે; સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણા દૂરે. સાસવં વિઞ્ઞાણં અનાસવા વિઞ્ઞાણા દૂરે; અનાસવં વિઞ્ઞાણં સાસવા વિઞ્ઞાણા દૂરે – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં દૂરે.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણં સન્તિકે? અકુસલં વિઞ્ઞાણં અકુસલસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; કુસલં વિઞ્ઞાણં કુસલસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; અબ્યાકતં વિઞ્ઞાણં અબ્યાકતસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે. દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં વિઞ્ઞાણં અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે. અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં અસમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણં સમાપન્નસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે. સાસવં વિઞ્ઞાણં સાસવસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે; અનાસવં વિઞ્ઞાણં અનાસવસ્સ વિઞ્ઞાણસ્સ સન્તિકે – ઇદં વુચ્ચતિ વિઞ્ઞાણં સન્તિકે. તં તં વા પન વિઞ્ઞાણં ઉપાદાયુપાદાય વિઞ્ઞાણં દૂરે સન્તિકે દટ્ઠબ્બં.

સુત્તન્તભાજનીયં.