૩. તિકપુગ્ગલપઞ્ઞત્તિ

૯૧. કતમો ચ પુગ્ગલો નિરાસો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો અસુચિ સઙ્કસ્સરસમાચારો પટિચ્છન્નકમ્મન્તો અસ્સમણો સમણપટિઞ્ઞો અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો અન્તોપૂતિ અવસ્સુતો કસમ્બુજાતો. સો સુણાતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો કિર ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘‘કુદાસ્સુ નામાહમ્પિ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામી’’તિ. અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘નિરાસો’’.

૯૨. કતમો ચ પુગ્ગલો આસંસો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો. સો સુણાતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો કિર ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘‘કુદાસ્સુ નામાહમ્પિ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામી’’તિ. અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘આસંસો’’.

૯૩. કતમો ચ પુગ્ગલો વિગતાસો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો સુણાતિ – ‘‘ઇત્થન્નામો કિર ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘‘કુદાસ્સુ નામાહમ્પિ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામી’’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? યા હિસ્સ પુબ્બે અવિમુત્તસ્સ વિમુત્તાસા, સા પટિપ્પસ્સદ્ધા. અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘વિગતાસો’’.

૯૪. તત્થ કતમે તયો ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા? તયો ગિલાના – ઇધેકચ્ચો ગિલાનો લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, લભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં અલભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં, નેવ વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા. (૧)

ઇધ પનેકચ્ચો ગિલાનો લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, લભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં અલભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં, વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા. (૨)

ઇધ પનેકચ્ચો ગિલાનો લભન્તો સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ નો અલભન્તો, લભન્તો સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ નો અલભન્તો, લભન્તો પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં નો અલભન્તો, વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા. (૩)

તત્ર ય્વાયં ગિલાનો લભન્તો સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ નો અલભન્તો, લભન્તો સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ નો અલભન્તો, લભન્તો પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં નો અલભન્તો, વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા, ઇમં ગિલાનં પટિચ્ચ ભગવતા ગિલાનભત્તં અનુઞ્ઞાતં ગિલાનભેસજ્જં અનુઞ્ઞાતં ગિલાનુપટ્ઠાકો અનુઞ્ઞાતો. ઇમઞ્ચ પન ગિલાનં પટિચ્ચ અઞ્ઞેપિ ગિલાના ઉપટ્ઠાતબ્બા.

એવમેવં [એવમેવ (સી.)] તયો ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય અલભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય, લભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય અલભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય, નેવ ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. (૧)

ઇધ પનેકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય અલભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય, લભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય અલભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય, ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. (૨)

ઇધ પનેકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તો તથાગતં દસ્સનાય નો અલભન્તો, લભન્તો તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય નો અલભન્તો, ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. (૩)

તત્ર ય્વાયં પુગ્ગલો લભન્તો તથાગતં દસ્સનાય નો અલભન્તો, લભન્તો તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવણાય નો અલભન્તો, ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં, ઇમં પુગ્ગલં પટિચ્ચ ભગવતા ધમ્મદેસના અનુઞ્ઞાતા, ઇમઞ્ચ પુગ્ગલં પટિચ્ચ અઞ્ઞેસમ્પિ ધમ્મો દેસેતબ્બો. ઇમે તયો ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

૯૫. કતમો ચ પુગ્ગલો કાયસક્ખી? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અટ્ઠ વિમોક્ખે કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા એકચ્ચે આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘કાયસક્ખી’’.

૯૬. કતમો ચ પુગ્ગલો દિટ્ઠિપ્પત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તથાગતપ્પવેદિતા ચસ્સ ધમ્મા પઞ્ઞાય વોદિટ્ઠા હોન્તિ વોચરિતા, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા એકચ્ચે આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘દિટ્ઠિપ્પત્તો’’.

૯૭. કતમો ચ પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… તથાગતપ્પવેદિતા ચસ્સ ધમ્મા પઞ્ઞાય વોદિટ્ઠા હોન્તિ વોચરિતા, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા એકચ્ચે આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ, નો ચ ખો યથાદિટ્ઠિપ્પત્તસ્સ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘સદ્ધાવિમુત્તો’’.

૯૮. કતમો ચ પુગ્ગલો ગૂથભાણી? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો મુસાવાદી હોતિ સભગ્ગતો વા પરિસગ્ગતો વા ઞાતિમજ્ઝગતો વા પૂગમજ્ઝગતો વા રાજકુલમજ્ઝગતો વા અભિનીતો સક્ખિપુટ્ઠો – ‘‘એહમ્ભો [એહિ ભો (સ્યા. ક.) મ. નિ. ૧.૪૪૦; અ. નિ. ૩.૨૮], પુરિસ, યં જાનાસિ તં વદેહી’’તિ, સો અજાનં વા આહ – ‘‘જાનામી’’તિ, જાનં વા આહ – ‘‘ન જાનામી’’તિ, અપસ્સં વા આહ – ‘‘પસ્સામી’’તિ, પસ્સં વા આહ – ‘‘ન પસ્સામી’’તિ. ઇતિ અત્તહેતુ વા પરહેતુ વા આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ વા સમ્પજાનમુસા ભાસિતા હોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘ગૂથભાણી’’.

૯૯. કતમો ચ પુગ્ગલો પુપ્ફભાણી? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ સભગ્ગતો વા પરિસગ્ગતો વા ઞાતિમજ્ઝગતો વા પૂગમજ્ઝગતો વા રાજકુલમજ્ઝગતો વા અભિનીતો સક્ખિપુટ્ઠો – ‘‘એહમ્ભો, પુરિસ, યં જાનાસિ તં વદેહી’’તિ, સો અજાનં વા આહ – ‘‘ન જાનામી’’તિ, જાનં વા આહ – ‘‘જાનામી’’તિ, અપસ્સં વા આહ – ‘‘ન પસ્સામી’’તિ, પસ્સં વા આહ – ‘‘પસ્સામી’’તિ. ઇતિ અત્તહેતુ વા પરહેતુ વા આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ વા ન સમ્પજાનમુસા ભાસિતા હોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘પુપ્ફભાણી’’.

૧૦૦. કતમો ચ પુગ્ગલો મધુભાણી? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા પેમનિયા હદયઙ્ગમા પોરી બહુજનકન્તા બહુજનમનાપા, તથારૂપિં વાચં ભાસિતા હોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘મધુભાણી’’.

૧૦૧. કતમો ચ પુગ્ગલો અરુકૂપમચિત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ [પતિટ્ઠીયતિ (સ્યા. ક.) અ. નિ. ૩.૨૫], કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ નામ દુટ્ઠારુકો કટ્ઠેન વા કઠલાય [કથલાય (ક.), કથલેન (અટ્ઠકથા) અ. નિ. ૩.૨૫] વા ઘટ્ટિતો ભિય્યોસો મત્તાય આસવં દેતિ [અસ્સવનોતિ (સી.)], એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘અરુકૂપમચિત્તો’’.

૧૦૨. કતમો ચ પુગ્ગલો વિજ્જૂપમચિત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સેય્યથાપિ નામ ચક્ખુમા પુરિસો રત્તન્ધકારતિમિસાય વિજ્જન્તરિકાય રૂપાનિ પસ્સેય્ય, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘વિજ્જૂપમચિત્તો’’.

૧૦૩. કતમો ચ પુગ્ગલો વજિરૂપમચિત્તો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સેય્યથાપિ નામ વજિરસ્સ નત્થિ કિઞ્ચિ અભેજ્જં મણિ વા પાસાણો વા, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘વજિરૂપમચિત્તો’’.

૧૦૪. કતમો ચ પુગ્ગલો અન્ધો? ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય, અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘અન્ધો’’.

૧૦૫. કતમો ચ પુગ્ગલો એકચક્ખુ? ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ, યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય, અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘એકચક્ખુ’’.

૧૦૬. કતમો ચ પુગ્ગલો દ્વિચક્ખુ? ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય, અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘દ્વિચક્ખુ’’.

૧૦૭. કતમો ચ પુગ્ગલો અવકુજ્જપઞ્ઞો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા [ગતો (સી.), ગન્ત્વા (સ્યા.)] હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય [ધમ્મસ્સવનાય (સ્યા.)]. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ નામ કુમ્ભો નિક્કુજ્જો [નિકુજ્જો (સ્યા.) અ. નિ. ૩.૩૦] તત્ર ઉદકં આસિત્તં વિવટ્ટતિ, નો સણ્ઠાતિ; એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘અવકુજ્જપઞ્ઞો’’.

૧૦૮. કતમો ચ પુગ્ગલો ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતો ચ ખો તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ નામ પુરિસસ્સ ઉચ્છઙ્ગે નાનાખજ્જકાનિ આકિણ્ણાનિ – તિલા તણ્ડુલા [તિલતણ્ડુલા (ક.) અ. નિ. ૩.૩૦] મોદકા બદરા. સો તમ્હા આસના વુટ્ઠહન્તો સતિસમ્મોસા પકિરેય્ય. એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતો ચ ખો તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો’’.

૧૦૯. કતમો ચ પુગ્ગલો પુથુપઞ્ઞો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ નામ કુમ્ભો ઉક્કુજ્જો તત્ર ઉદકં આસિત્તં સણ્ઠાતિ, નો વિવટ્ટતિ; એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોન્તિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવણાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘પુથુપઞ્ઞો’’.

૧૧૦. કતમો ચ પુગ્ગલો કામેસુ ચ ભવેસુ ચ અવીતરાગો? સોતાપન્નસકદાગામિનો – ઇમે વુચ્ચન્તિ પુગ્ગલા ‘‘કામેસુ ચ ભવેસુ ચ અવીતરાગા’’.

૧૧૧. કતમો ચ પુગ્ગલો કામેસુ વીતરાગો, ભવેસુ અવીતરાગો? અનાગામી – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘કામેસુ વીતરાગો, ભવેસુ અવીતરાગો’’.

૧૧૨. કતમો ચ પુગ્ગલો કામેસુ ચ ભવેસુ ચ વીતરાગો? અરહા – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘કામેસુ ચ ભવેસુ ચ વીતરાગો’’.

૧૧૩. કતમો ચ પુગ્ગલો પાસાણલેખૂપમો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ચિરં દીઘરત્તં અનુસેતિ. સેય્યથાપિ નામ પાસાણે લેખા ન ખિપ્પં લુજ્જતિ વાતેન વા ઉદકેન વા, ચિરટ્ઠિતિકા હોતિ; એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ચિરં દીઘરત્તં અનુસેતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘પાસાણલેખૂપમો’’.

૧૧૪. કતમો ચ પુગ્ગલો પથવિલેખૂપમો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ન ચિરં દીઘરત્તં અનુસેતિ. સેય્યથાપિ નામ પથવિયા [પઠવિયા (સી. સ્યા.)] લેખા ખિપ્પં લુજ્જતિ વાતેન વા ઉદકેન વા, ન ચિરટ્ઠિતિકા હોતિ; એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ન ચિરં દીઘરત્તં અનુસેતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘પથવિલેખૂપમો’’.

૧૧૫. કતમો ચ પુગ્ગલો ઉદકલેખૂપમો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આગાળ્હેનપિ વુચ્ચમાનો ફરુસેનપિ વુચ્ચમાનો અમનાપેનપિ વુચ્ચમાનો સંસન્દતિમેવ [… ચેવ (સ્યા.) અ. નિ. ૩.૧૩૩] સન્ધિયતિમેવ [… ચેવ (સ્યા.) અ. નિ. ૩.૧૩૩] સમ્મોદતિમેવ [… ચેવ (સ્યા.) અ. નિ. ૩.૧૩૩]. સેય્યથાપિ નામ ઉદકે લેખા ખિપ્પં લુજ્જતિ, ન ચિરટ્ઠિતિકા હોતિ; એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આગાળ્હેનપિ વુચ્ચમાનો ફરુસેનપિ વુચ્ચમાનો અમનાપેનપિ વુચ્ચમાનો સંસન્દતિમેવ સન્ધિયતિમેવ સમ્મોદતિમેવ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘ઉદકલેખૂપમો’’.

૧૧૬. તત્થ કતમે તયો પોત્થકૂપમા પુગ્ગલા? તયો પોત્થકા – નવોપિ પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચેવ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ, મજ્ઝિમોપિ પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચેવ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ, જિણ્ણોપિ પોત્થકો દુબ્બણ્ણો ચેવ હોતિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચ અપ્પગ્ઘો ચ. જિણ્ણમ્પિ પોત્થકં ઉક્ખલિપરિમજ્જનં વા કરોન્તિ સઙ્કારકૂટે વા નં છડ્ડેન્તિ. એવમેવં તયોમે પોત્થકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના ભિક્ખૂસુ. કતમે તયો? નવો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો, ઇદમસ્સ દુબ્બણ્ણતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો દુબ્બણ્ણો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. ઇદમસ્સ દુક્ખસમ્ફસ્સતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો દુક્ખસમ્ફસ્સો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યેસં ખો પન સો પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ અપ્પગ્ઘતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો અપ્પગ્ઘો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો.

મજ્ઝિમો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ…પે… થેરો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો, ઇદમસ્સ દુબ્બણ્ણતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો દુબ્બણ્ણો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. ઇદમસ્સ દુક્ખસમ્ફસ્સતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો દુક્ખસમ્ફસ્સો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યેસં ખો પન સો પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ અપ્પગ્ઘતાય. સેય્યથાપિ સો પોત્થકો અપ્પગ્ઘો, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો.

એવરૂપો ચે થેરો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણતિ. તમેનં ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કિં નુ ખો તુય્હં બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ ભણિતેન, ત્વમ્પિ નામ ભણિતબ્બં મઞ્ઞસી’’તિ! સો કુપિતો અનત્તમનો તથારૂપિં વાચં નિચ્છારેતિ યથારૂપાય વાચાય સઙ્ઘો તં ઉક્ખિપતિ, સઙ્કારકૂટેવ નં પોત્થકં. ઇમે તયો પોત્થકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના ભિક્ખૂસુ.

૧૧૭. તત્થ કતમે તયો કાસિકવત્થૂપમા પુગ્ગલા? તીણિ કાસિકવત્થાનિ – નવમ્પિ કાસિકવત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ, મજ્ઝિમમ્પિ કાસિકવત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ, જિણ્ણમ્પિ કાસિકવત્થં વણ્ણવન્તઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્ફસ્સઞ્ચ મહગ્ઘઞ્ચ. જિણ્ણમ્પિ કાસિકવત્થં રતનપલિવેઠનં વા કરોન્તિ ગન્ધકરણ્ડકે વા નં નિક્ખિપન્તિ.

એવમેવં તયોમે કાસિકવત્થૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના ભિક્ખૂસુ. કતમે તયો? નવો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, ઇદમસ્સ સુવણ્ણતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં વણ્ણવન્તં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં હિતાય સુખાય. ઇદમસ્સ સુખસમ્ફસ્સતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં સુખસમ્ફસ્સં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યેસં ખો પન સો [યેસં ખો પન (સબ્બત્થ) અ. નિ. ૩.૧૦૦] પટિગ્ગણ્હાતિ [પતિગણ્હાતિ (સી.) રૂપસિદ્ધિટીકાય પન સમેતિ] ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ મહગ્ઘતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં મહગ્ઘં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો.

મજ્ઝિમો ચેપિ ભિક્ખુ…પે… થેરો ચેપિ ભિક્ખુ હોતિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, ઇદમસ્સ સુવણ્ણતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં વણ્ણવન્તં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યે ખો પનસ્સ સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જન્તિ, તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં હિતાય સુખાય. ઇદમસ્સ સુખસમ્ફસ્સતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં સુખસમ્ફસ્સં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો. યેસં ખો પન સો પટિગ્ગણ્હાતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં, તેસં તં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસં. ઇદમસ્સ મહગ્ઘતાય. સેય્યથાપિ તં કાસિકવત્થં મહગ્ઘં, તથૂપમો અયં પુગ્ગલો.

એવરૂપો ચે થેરો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણતિ, તમેનં ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘અપ્પસદ્દા આયસ્મન્તો હોથ, થેરો ભિક્ખુ ધમ્મઞ્ચ વિનયઞ્ચ ભણતી’’તિ. તસ્સ તં વચનં આધેય્યં ગચ્છતિ, ગન્ધકરણ્ડકેવ નં કાસિકવત્થં. ઇમે તયો કાસિકવત્થૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના ભિક્ખૂસુ.

૧૧૮. કતમો ચ પુગ્ગલો સુપ્પમેય્યો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ ઉન્નળો ચપલો મુખરો વિકિણ્ણવાચો મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો અસમાહિતો વિબ્ભન્તચિત્તો પાકટિન્દ્રિયો – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘સુપ્પમેય્યો’’.

૧૧૯. કતમો ચ પુગ્ગલો દુપ્પમેય્યો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અનુદ્ધતો હોતિ અનુન્નળો અચપલો અમુખરો અવિકિણ્ણવાચો ઉપટ્ઠિતસ્સતિ સમ્પજાનો સમાહિતો એકગ્ગચિત્તો સંવુતિન્દ્રિયો – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘દુપ્પમેય્યો’’.

૧૨૦. કતમો ચ પુગ્ગલો અપ્પમેય્યો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો ‘‘અપ્પમેય્યો’’.

૧૨૧. કતમો ચ પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો હીનો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો, અઞ્ઞત્ર અનુદ્દયા અઞ્ઞત્ર અનુકમ્પા.

૧૨૨. કતમો ચ પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સદિસો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? ‘‘સીલસામઞ્ઞગતાનં સતં સીલકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની ભવિસ્સતિ; સમાધિસામઞ્ઞગતાનં સતં સમાધિકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની [પવત્તની (સી.) અ. નિ. ૩.૨૬] ભવિસ્સતિ; પઞ્ઞાસામઞ્ઞગતાનં સતં પઞ્ઞાકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની ભવિસ્સતી’’તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

૧૨૩. કતમો ચ પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો અધિકો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? ‘‘અપરિપૂરં વા સીલક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા સીલક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામિ; અપરિપૂરં વા સમાધિક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા સમાધિક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામિ; અપરિપૂરં વા પઞ્ઞાક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા પઞ્ઞાક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામી’’તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

૧૨૪. કતમો ચ પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો અસુચિ સઙ્કસ્સરસમાચારો પટિચ્છન્નકમ્મન્તો અસ્સમણો સમણપટિઞ્ઞો અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો અન્તોપૂતિ અવસ્સુતો કસમ્બુજાતો. એવરૂપો પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? કિઞ્ચાપિ એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘‘પાપમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો પાપસહાયો પાપસમ્પવઙ્કો’’તિ. સેય્યથાપિ નામ અહિ ગૂથગતો કિઞ્ચાપિ ન ડંસતિ, અથ ખો નં મક્ખેતિ; એવમેવં કિઞ્ચાપિ એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘‘પાપમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો પાપસહાયો પાપસમ્પવઙ્કો’’તિ! તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો.

૧૨૫. કતમો ચ પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ નામ દુટ્ઠારુકો કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતો ભિય્યોસો મત્તાય આસવં દેતિ, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ નામ તિન્દુકાલાતં કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતં ભિય્યોસો મત્તાય ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ નામ ગૂથકૂપો કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતો ભિય્યોસો મત્તાય દુગ્ગન્ધો હોતિ, એવમેવં ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ; એવરૂપો પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? ‘‘અક્કોસેય્યપિ મં પરિભાસેય્યપિ મં અનત્થમ્પિ મે કરેય્યા’’તિ! તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો.

૧૨૬. કતમો ચ પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો – એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? કિઞ્ચાપિ એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘‘કલ્યાણમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો’’તિ! તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

૧૨૭. કતમો ચ પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી? સોતાપન્નસકદાગામિનો – ઇમે વુચ્ચન્તિ પુગ્ગલા સીલેસુ પરિપૂરકારિનો, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારિનો, પઞ્ઞાય મત્તસો કારિનો.

૧૨૮. કતમો ચ પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી? અનાગામી – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી.

૧૨૯. કતમો ચ પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ચ પરિપૂરકારી? અરહા – અયં વુચ્ચતિ પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ચ પરિપૂરકારી.

૧૩૦. તત્થ કતમે તયો સત્થારો? ઇધેકચ્ચો સત્થા કામાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ [પઞ્ઞાપેતિ (સી. સ્યા.)], ન રૂપાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, ન વેદનાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ. ઇધ પનેકચ્ચો સત્થા કામાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, રૂપાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, ન વેદનાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ. ઇધ પનેકચ્ચો સત્થા કામાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, રૂપાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, વેદનાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ.

તત્ર ય્વાયં સત્થા કામાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, ન રૂપાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, ન વેદનાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, રૂપાવચરસમાપત્તિયા લાભી સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. તત્ર ય્વાયં સત્થા કામાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, રૂપાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, ન વેદનાનં પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, અરૂપાવચરસમાપત્તિયા લાભી સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. તત્ર ય્વાયં સત્થા કામાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, રૂપાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, વેદનાનઞ્ચ પરિઞ્ઞં પઞ્ઞપેતિ, સમ્માસમ્બુદ્ધો સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. ઇમે તયો સત્થારો.

૧૩૧. તત્થ કતમે અપરેપિ તયો સત્થારો? ઇધેકચ્ચો સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, અભિસમ્પરાયઞ્ચ અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ. ઇધ પનેકચ્ચો સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, નો ચ ખો અભિસમ્પરાયં અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ. ઇધ પનેકચ્ચો સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો ન પઞ્ઞપેતિ, અભિસમ્પરાયઞ્ચ અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો ન પઞ્ઞપેતિ.

તત્ર ય્વાયં સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, અભિસમ્પરાયઞ્ચ અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, સસ્સતવાદો સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. તત્ર ય્વાયં સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, નો ચ ખો અભિસમ્પરાયં અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો પઞ્ઞપેતિ, ઉચ્છેદવાદો સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. તત્ર ય્વાયં સત્થા દિટ્ઠે ચેવ ધમ્મે અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો ન પઞ્ઞપેતિ, અભિસમ્પરાયઞ્ચ અત્તાનં સચ્ચતો થેતતો ન પઞ્ઞપેતિ, સમ્માસમ્બુદ્ધો સત્થા તેન દટ્ઠબ્બો. ઇમે અપરેપિ તયો સત્થારો.

તિકનિદ્દેસો.