માતિકા

૧. એકકઉદ્દેસો

૧. છ પઞ્ઞત્તિયો – ખન્ધપઞ્ઞત્તિ, આયતનપઞ્ઞત્તિ, ધાતુપઞ્ઞત્તિ, સચ્ચપઞ્ઞત્તિ, ઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિ, પુગ્ગલપઞ્ઞત્તીતિ.

૨. કિત્તાવતા ખન્ધાનં ખન્ધપઞ્ઞત્તિ? યાવતા પઞ્ચક્ખન્ધા – રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; એત્તાવતા ખન્ધાનં ખન્ધપઞ્ઞત્તિ.

૩. કિત્તાવતા આયતનાનં આયતનપઞ્ઞત્તિ? યાવતા દ્વાદસાયતનાનિ – ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, સદ્દાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં; એત્તાવતા આયતનાનં આયતનપઞ્ઞત્તિ.

૪. કિત્તાવતા ધાતૂનં ધાતુપઞ્ઞત્તિ? યાવતા અટ્ઠારસ ધાતુયો – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ; એત્તાવતા ધાતૂનં ધાતુપઞ્ઞત્તિ.

૫. કિત્તાવતા સચ્ચાનં સચ્ચપઞ્ઞત્તિ? યાવતા ચત્તારિ સચ્ચાનિ – દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, નિરોધસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં; એત્તાવતા સચ્ચાનં સચ્ચપઞ્ઞત્તિ.

૬. કિત્તાવતા ઇન્દ્રિયાનં ઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિ? યાવતા બાવીસતિન્દ્રિયાનિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં, પુરિસિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સુખિન્દ્રિયં, દુક્ખિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, દોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં; એત્તાવતા ઇન્દ્રિયાનં ઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિ.

૭. કિત્તાવતા પુગ્ગલાનં પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિ?

(૧) સમયવિમુત્તો

(૨) અસમયવિમુત્તો

(૩) કુપ્પધમ્મો

(૪) અકુપ્પધમ્મો

(૫) પરિહાનધમ્મો

(૬) અપરિહાનધમ્મો

(૭) ચેતનાભબ્બો

(૮) અનુરક્ખણાભબ્બો

(૯) પુથુજ્જનો

(૧૦) ગોત્રભૂ

(૧૧) ભયૂપરતો

(૧૨) અભયૂપરતો

(૧૩) ભબ્બાગમનો

(૧૪) અભબ્બાગમનો

(૧૫) નિયતો

(૧૬) અનિયતો

(૧૭) પટિપન્નકો

(૧૮) ફલેઠિતો

(૧૯) સમસીસી

(૨૦) ઠિતકપ્પી

(૨૧) અરિયો

(૨૨) અનરિયો

(૨૩) સેક્ખો

(૨૪) અસેક્ખો

(૨૫) નેવસેક્ખનાસેક્ખો

(૨૬) તેવિજ્જો

(૨૭) છળભિઞ્ઞો

(૨૮) સમ્માસમ્બુદ્ધો

(૨૯) પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો [પચ્ચેકબુદ્ધો (સી.)]

(૩૦) ઉભતોભાગવિમુત્તો

(૩૧) પઞ્ઞાવિમુત્તો

(૩૨) કાયસક્ખી

(૩૩) દિટ્ઠિપ્પત્તો

(૩૪) સદ્ધાવિમુત્તો

(૩૫) ધમ્માનુસારી

(૩૬) સદ્ધાનુસારી

(૩૭) સત્તક્ખત્તુપરમો

(૩૮) કોલઙ્કોલો

(૩૯) એકબીજી

(૪૦) સકદાગામી

(૪૧) અનાગામી

(૪૨) અન્તરાપરિનિબ્બાયી

(૪૩) ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી

(૪૪) અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી

(૪૫) સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી

(૪૬) ઉદ્ધંસોતોઅકનિટ્ઠગામી

(૪૭) સોતાપન્નો

(૪૮) સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો

(૪૯) સકદાગામી

(૫૦) સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો

(૫૧) અનાગામી

(૫૨) અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો

(૫૩) અરહા

(૫૪) અરહત્તફલસચ્છિકિરિયાય [અરહત્તાય (સી.)] પટિપન્નો

એકકં.

૨. દુકઉદ્દેસો

૮. દ્વે પુગ્ગલા –

(૧) કોધનો ચ, ઉપનાહી ચ.

(૨) મક્ખી ચ, પળાસી [પલાસી (સ્યા. ક.)] ચ.

(૩) ઇસ્સુકી ચ, મચ્છરી ચ.

(૪) સઠો ચ, માયાવી ચ.

(૫) અહિરિકો ચ, અનોત્તપ્પી ચ.

(૬) દુબ્બચો ચ, પાપમિત્તો ચ.

(૭) ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારો ચ, ભોજને અમત્તઞ્ઞૂ ચ.

(૮) મુટ્ઠસ્સતિ ચ, અસમ્પજાનો ચ.

(૯) સીલવિપન્નો ચ, દિટ્ઠિવિપન્નો ચ.

(૧૦) અજ્ઝત્તસંયોજનો ચ, બહિદ્ધાસંયોજનો ચ.

(૧૧) અક્કોધનો ચ, અનુપનાહી ચ.

(૧૨) અમક્ખી ચ, અપળાસી ચ.

(૧૩) અનિસ્સુકી ચ, અમચ્છરી ચ.

(૧૪) અસઠો ચ, અમાયાવી ચ.

(૧૫) હિરિમા ચ, ઓત્તપ્પી ચ.

(૧૬) સુવચો ચ, કલ્યાણમિત્તો ચ.

(૧૭) ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારો ચ, ભોજને મત્તઞ્ઞૂ ચ.

(૧૮) ઉપટ્ઠિતસ્સતિ ચ, સમ્પજાનો ચ.

(૧૯) સીલસમ્પન્નો ચ, દિટ્ઠિસમ્પન્નો ચ.

(૨૦) દ્વે પુગ્ગલા દુલ્લભા લોકસ્મિં.

(૨૧) દ્વે પુગ્ગલા દુત્તપ્પયા.

(૨૨) દ્વે પુગ્ગલા સુતપ્પયા.

(૨૩) દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ.

(૨૪) દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ.

(૨૫) હીનાધિમુત્તો ચ, પણીતાધિમુત્તો ચ.

(૨૬) તિત્તો ચ, તપ્પેતા ચ.

દુકં.

૩. તિકઉદ્દેસો

૯. તયો પુગ્ગલા –

(૧) નિરાસો, આસંસો, વિગતાસો.

(૨) તયો ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા.

(૩) કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો.

(૪) ગૂથભાણી, પુપ્ફભાણી, મધુભાણી.

(૫) અરુકૂપમચિત્તો પુગ્ગલો, વિજ્જૂપમચિત્તો પુગ્ગલો, વજિરૂપમચિત્તો પુગ્ગલો.

(૬) અન્ધો, એકચક્ખુ, દ્વિચક્ખુ.

(૭) અવકુજ્જપઞ્ઞો પુગ્ગલો, ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો [ઉચ્ચઙ્ગુપઞ્ઞો (સ્યા.)] પુગ્ગલો, પુથુપઞ્ઞો પુગ્ગલો.

(૮) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો કામેસુ ચ ભવેસુ ચ અવીતરાગો, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો કામેસુ વીતરાગો ભવેસુ અવીતરાગો, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો કામેસુ ચ ભવેસુ ચ વીતરાગો.

(૯) પાસાણલેખૂપમો પુગ્ગલો, પથવિલેખૂપમો પુગ્ગલો, ઉદકલેખૂપમો પુગ્ગલો.

(૧૦) તયો પોત્થકૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૧) તયો કાસિકવત્થૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૨) સુપ્પમેય્યો, દુપ્પમેય્યો, અપ્પમેય્યો.

(૧૩) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા [ગરુકત્વા (સી.)] સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

(૧૪) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

(૧૫) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી [પરિપૂરીકારી (સ્યા.)], સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ ચ પરિપૂરકારી, સમાધિસ્મિઞ્ચ પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ચ પરિપૂરકારી.

(૧૬) તયો સત્થારો.

(૧૭) અપરેપિ તયો સત્થારો.

તિકં.

૪. ચતુક્કઉદ્દેસો

૧૦. ચત્તારો પુગ્ગલા –

(૧) અસપ્પુરિસો, અસપ્પુરિસેન અસપ્પુરિસતરો, સપ્પુરિસો, સપ્પુરિસેન સપ્પુરિસતરો.

(૨) પાપો, પાપેન પાપતરો, કલ્યાણો, કલ્યાણેન કલ્યાણતરો.

(૩) પાપધમ્મો, પાપધમ્મેન પાપધમ્મતરો, કલ્યાણધમ્મો, કલ્યાણધમ્મેન કલ્યાણધમ્મતરો.

(૪) સાવજ્જો, વજ્જબહુલો, અપ્પવજ્જો [અપ્પસાવજ્જો (સ્યા. ક.) અ. નિ. ૪.૧૩૫], અનવજ્જો.

(૫) ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂ, વિપઞ્ચિતઞ્ઞૂ [વિપચિતઞ્ઞૂ (સી.) અ. નિ. ૪.૧૩૩], નેય્યો, પદપરમો.

(૬) યુત્તપ્પટિભાનો, નો મુત્તપ્પટિભાનો, મુત્તપ્પટિભાનો, નો યુત્તપ્પટિભાનો, યુત્તપ્પટિભાનો ચ મુત્તપ્પટિભાનો ચ, નેવ યુત્તપ્પટિભાનો નો મુત્તપ્પટિભાનો.

(૭) ચત્તારો ધમ્મકથિકા પુગ્ગલા.

(૮) ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા.

(૯) ચત્તારો મૂસિકૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૦) ચત્તારો અમ્બૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૧) ચત્તારો કુમ્ભૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૨) ચત્તારો ઉદકરહદૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૩) ચત્તારો બલીબદ્દૂપમા [બલિબદ્દૂપમા (સી.)] પુગ્ગલા.

(૧૪) ચત્તારો આસીવિસૂપમા પુગ્ગલા.

(૧૫) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસિતા હોતિ.

(૧૬) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસિતા હોતિ, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસિતા હોતિ.

(૧૭) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ ચ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન; વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન.

(૧૮) ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી નો પુઞ્ઞફલૂપજીવી, પુઞ્ઞફલૂપજીવી નો ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી, ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી ચ પુઞ્ઞફલૂપજીવી ચ, નેવ ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી નો પુઞ્ઞફલૂપજીવી.

(૧૯) તમો તમપરાયનો, તમો જોતિપરાયનો, જોતિ તમપરાયનો, જોતિ જોતિપરાયનો.

(૨૦) ઓણતોણતો, ઓણતુણ્ણતો, ઉણ્ણતોણતો, ઉણ્ણતુણ્ણતો.

(૨૧) ચત્તારો રુક્ખૂપમા પુગ્ગલા.

(૨૨) રૂપપ્પમાણો, રૂપપ્પસન્નો, ઘોસપ્પમાણો, ઘોસપ્પસન્નો.

(૨૩) લૂખપ્પમાણો, લૂખપ્પસન્નો, ધમ્મપ્પમાણો, ધમ્મપ્પસન્નો.

(૨૪) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ નો પરહિતાય.

(૨૫) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તન્તપો હોતિ અત્તપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો પરન્તપો હોતિ પરપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તન્તપો ચ હોતિ અત્તપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો, પરન્તપો ચ પરપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ અત્તન્તપો હોતિ ન અત્તપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો, ન પરન્તપો ન પરપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો. સો અનત્તન્તપો અપરન્તપો દિટ્ઠેવ ધમ્મે નિચ્છાતો નિબ્બુતો સીતીભૂતો [સીતિભૂતો (સી. ક.)] સુખપ્પટિસંવેદી બ્રહ્મભૂતેન અત્તના વિહરતિ.

(૨૬) સરાગો, સદોસો, સમોહો, સમાનો.

(૨૭) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય; અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

(૨૮) અનુસોતગામી પુગ્ગલો, પટિસોતગામી પુગ્ગલો, ઠિતત્તો પુગ્ગલો, તિણ્ણો પારઙ્ગતો [પારગતો (સી. સ્યા.)] થલે તિટ્ઠતિ બ્રાહ્મણો.

(૨૯) અપ્પસ્સુતો સુતેન અનુપપન્નો, અપ્પસ્સુતો સુતેન ઉપપન્નો, બહુસ્સુતો સુતેન અનુપપન્નો, બહુસ્સુતો સુતેન ઉપપન્નો.

(૩૦) સમણમચલો, સમણપદુમો, સમણપુણ્ડરીકો, સમણેસુ સમણસુખુમાલો.

ચતુક્કં.

૫. પઞ્ચકઉદ્દેસો

૧૧. પઞ્ચ પુગ્ગલા –

(૧) અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો આરભતિ [આરમ્ભતિ (સી. સ્યા.)] ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો આરભતિ ન વિપ્પટિસારી ચ હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નારભતિ વિપ્પટિસારી ચ હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નારભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. અત્થેકચ્ચો પુગ્ગલો નારભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

(૨) દત્વા અવજાનાતિ, સંવાસેન અવજાનાતિ, આધેય્યમુખો હોતિ, લોલો હોતિ, મન્દો મોમૂહો હોતિ.