૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૦૮) ૧. પરિનિબ્બાનકથા

૮૯૨. અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાનન્તિ? આમન્તા. અત્થિ કિઞ્ચિ સક્કાયદિટ્ઠિં અપ્પહાય…પે… અનોત્તપ્પં અપ્પહાય પરિનિબ્બાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાનન્તિ? આમન્તા. અરહા સરાગો…પે… સકિલેસોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અરહા નિરાગો…પે… નિક્કિલેસોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા નિરાગો…પે… નિક્કિલેસો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાન’’ન્તિ.

૮૯૩. ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાન’’ન્તિ? આમન્તા. અરહા સબ્બં બુદ્ધવિસયં જાનાતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાનન્તિ.

પરિનિબ્બાનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૦૯) ૨. કુસલચિત્તકથા

૮૯૪. અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. અરહા પુઞ્ઞાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોન્તો… આનેઞ્જાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોન્તો… ગતિસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… ભવસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… ઇસ્સરિયસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… અધિપચ્ચસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… મહાભોગસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… મહાપરિવારસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… દેવસોભગ્યસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો… મનુસ્સસોભગ્યસંવત્તનિયં કમ્મં કરોન્તો પરિનિબ્બાયતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. અરહા આચિનન્તો અપચિનન્તો પજહન્તો ઉપાદિયન્તો વિસિનેન્તો ઉસ્સિનેન્તો વિધૂપેન્તો સન્ધૂપેન્તો પરિનિબ્બાયતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે …પે… નનુ અરહા નેવાચિનાતિ ન અપચિનાતિ અપચિનિત્વા ઠિતોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા નેવાચિનાતિ ન અપચિનાતિ અપચિનિત્વા ઠિતો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતી’’તિ. નનુ અરહા નેવ પજહતિ ન ઉપાદિયતિ પજહિત્વા ઠિતો, નેવ વિસિનેતિ ન ઉસ્સિનેતિ વિસિનેત્વા ઠિતો; નનુ અરહા નેવ વિધૂપેતિ ન સન્ધૂપેતિ વિધૂપેત્વા ઠિતોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા નેવ વિધૂપેતિ ન સન્ધૂપેતિ વિધૂપેત્વા ઠિતો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

૮૯૫. ન વત્તબ્બં – ‘‘અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતી’’તિ? આમન્તા. નનુ અરહા ઉપટ્ઠિતસ્સતિ સતો સમ્પજાનો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા ઉપટ્ઠિતસ્સતિ સતો સમ્પજાનો પરિનિબ્બાયતિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

કુસલચિત્તકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૦) ૩. આનેઞ્જકથા

૮૯૬. અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. નનુ અરહા પકતિચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા પકતિચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. અરહા કિરિયમયે ચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અરહા વિપાકચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા વિપાકચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. અરહા કિરિયાબ્યાકતે ચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અરહા વિપાકાબ્યાકતે ચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા વિપાકાબ્યાકતે ચિત્તે ઠિતો પરિનિબ્બાયતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતીતિ? આમન્તા. નનુ ભગવા ચતુત્થજ્ઝાના વુટ્ઠહિત્વા સમનન્તરા પરિનિબ્બુતોતિ [દી. નિ. ૨.૨૧૯]? આમન્તા. હઞ્ચિ ભગવા ચતુત્થજ્ઝાના વુટ્ઠહિત્વા સમનન્તરા પરિનિબ્બુતો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતી’’તિ.

આનેઞ્જકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૧) ૪. ધમ્માભિસમયકથા

૮૯૭. અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયોતિ? આમન્તા. અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્મદેસના, ધમ્મસ્સવનં, ધમ્મસાકચ્છા, પરિપુચ્છા, સીલસમાદાનં, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતા, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા, પુબ્બરત્તાપરરત્તં જાગરિયાનુયોગોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્મદેસના, ધમ્મસ્સવનં…પે… પુબ્બરત્તાપરરત્તં જાગરિયાનુયોગોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્મદેસના, ધમ્મસ્સવનં…પે… પુબ્બરત્તાપરરત્તં જાગરિયાનુયોગો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયો’’તિ.

અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયોતિ? આમન્તા. નનુ દ્વે પચ્ચયા સમ્માદિટ્ઠિયા ઉપ્પાદાય – પરતો ચ ઘોસો, યોનિસો ચ મનસિકારોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ દ્વે પચ્ચયા સમ્માદિટ્ઠિયા ઉપ્પાદાય – પરતો ચ ઘોસો, યોનિસો ચ મનસિકારો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયો’’તિ.

અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયોતિ? આમન્તા. સુત્તસ્સ પમત્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ ધમ્માભિસમયોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ધમ્માભિસમયકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૨-૪) ૫-૭. તિસ્સોપિકથા

૮૯૮. અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય અરહત્તપ્પત્તીતિ? આમન્તા. સુત્તસ્સ પમત્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ અરહત્તપ્પત્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૮૯૯. અત્થિ સુપિનગતસ્સ ધમ્માભિસમયોતિ? આમન્તા. સુત્તસ્સ પમત્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ ધમ્માભિસમયોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૯૦૦. અત્થિ સુપિનગતસ્સ અરહત્તપ્પત્તીતિ? આમન્તા. સુત્તસ્સ પમત્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ અરહત્તપ્પત્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

તિસ્સોપિકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૫) ૮. અબ્યાકતકથા

૯૦૧. સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. સુપિનન્તેન પાણં હનેય્યાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સુપિનન્તેન પાણં હનેય્ય, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકત’’ન્તિ.

સુપિનન્તેન અદિન્નં આદિયેય્ય…પે… મુસા ભણેય્ય, પિસુણં ભણેય્ય, ફરુસં ભણેય્ય, સમ્ફં પલપેય્ય, સન્ધિં છિન્દેય્ય, નિલ્લોપં હરેય્ય, એકાગારિકં કરેય્ય, પરિપન્થે તિટ્ઠેય્ય, પરદારં ગચ્છેય્ય, ગામઘાતકં કરેય્ય, નિગમઘાતકં કરેય્ય, સુપિનન્તેન મેથુનં ધમ્મં પટિસેવેય્ય, સુપિનગતસ્સ અસુચિ મુચ્ચેય્ય, સુપિનન્તેન દાનં દદેય્ય, ચીવરં દદેય્ય, પિણ્ડપાતં દદેય્ય, સેનાસનં દદેય્ય, ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં દદેય્ય, ખાદનીયં દદેય્ય, ભોજનીયં દદેય્ય, પાનીયં દદેય્ય, ચેતિયં વન્દેય્ય, ચેતિયે માલં આરોપેય્ય, ગન્ધં આરોપેય્ય, વિલેપનં આરોપેય્ય…પે… ચેતિયં અભિદક્ખિણં કરેય્યાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સુપિનન્તેન ચેતિયં અભિદક્ખિણં કરેય્ય, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકત’’ન્તિ.

૯૦૨. ન વત્તબ્બં – ‘‘સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકત’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્બોહારિયં વુત્તં ભગવતાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્બોહારિયં વુત્તં ભગવતા, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકત’’ન્તિ.

અબ્યાકતકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૬) ૯. આસેવનપચ્ચયકથા

૯૦૩. નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘પાણાતિપાતો, ભિક્ખવે, આસેવિતો ભાવિતો બહુલીકતો નિરયસંવત્તનિકો તિરચ્છાનયોનિસંવત્તનિકો પેત્તિવિસયસંવત્તનિકો, યો સબ્બલહુસો પાણાતિપાતસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ અપ્પાયુકસંવત્તનિકો હોતી’’તિ [અ. નિ. ૮.૪૦]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘અદિન્નાદાનં, ભિક્ખવે, આસેવિતં ભાવિતં બહુલીકતં નિરયસંવત્તનિકં તિરચ્છાનયોનિસંવત્તનિકં પેત્તિવિસયસંવત્તનિકં, યો સબ્બલહુસો અદિન્નાદાનસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ ભોગબ્યસનસંવત્તનિકો હોતિ…પે… યો સબ્બલહુસો કામેસુમિચ્છાચારસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ સપત્તવેરસંવત્તનિકો હોતિ…પે… યો સબ્બલહુસો મુસાવાદસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ અબ્ભૂતબ્ભક્ખાનસંવત્તનિકો હોતિ…પે… યો સબ્બલહુસો પિસુણાય વાચાય વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ મિત્તેહિ ભેદનસંવત્તનિકો હોતિ…પે… યો સબ્બલહુસો ફરુસાય વાચાય વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ અમનાપસદ્દસંવત્તનિકો હોતિ…પે… યો સબ્બલહુસો સમ્ફપ્પલાપસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ અનાદેય્યવાચાસંવત્તનિકો હોતિ, સુરામેરયપાનં, ભિક્ખવે, આસેવિતં…પે… યો સબ્બલહુસો સુરામેરયપાનસ્સ વિપાકો મનુસ્સભૂતસ્સ ઉમ્મત્તકસંવત્તનિકો હોતી’’તિ [અ. નિ. ૮.૪૦]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

૯૦૪. નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘મિચ્છાદિટ્ઠિ, ભિક્ખવે, આસેવિતા ભાવિતા બહુલીકતા નિરયસંવત્તનિકા તિરચ્છાનયોનિસંવત્તનિકા પેત્તિવિસયસંવત્તનિકા’’તિ. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘મિચ્છાસઙ્કપ્પો…પે… મિચ્છાસમાધિ, ભિક્ખવે, આસેવિતો ભાવિતો…પે… પેત્તિવિસયસંવત્તનિકો’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

૯૦૫. નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સમ્માદિટ્ઠિ, ભિક્ખવે, આસેવિતા ભાવિતા બહુલીકતા અમતોગધા હોતિ અમતપરાયના અમતપરિયોસાના’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સમ્માસઙ્કપ્પો, ભિક્ખવે, આસેવિતો ભાવિતો બહુલીકતો…પે… સમ્માસમાધિ, ભિક્ખવે, આસેવિતો ભાવિતો બહુલીકતો અમતોગધો હોતિ અમતપરાયનો અમતપરિયોસાનો’’તિ અત્થેવ સુત્તન્તોતિ, આમન્તા. તેન હિ અત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતાતિ.

આસેવનપચ્ચયકથા નિટ્ઠિતા.

૨૨. બાવીસતિમવગ્ગો

(૨૧૭) ૧૦. ખણિકકથા

૯૦૬. એકચિત્તક્ખણિકા સબ્બે ધમ્માતિ? આમન્તા. ચિત્તે મહાપથવી સણ્ઠાતિ, મહાસમુદ્દો સણ્ઠાતિ, સિનેરુપબ્બતરાજા સણ્ઠાતિ, આપો સણ્ઠાતિ, તેજો સણ્ઠાતિ, વાયો સણ્ઠાતિ, તિણકટ્ઠવનપ્પતયો સણ્ઠહન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકચિત્તક્ખણિકા સબ્બે ધમ્માતિ? આમન્તા. ચક્ખાયતનં ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન સહજાતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… ચક્ખાયતનં ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન સહજાતન્તિ? આમન્તા. નનુ આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ – ‘‘અજ્ઝત્તિકઞ્ચેવ, આવુસો, ચક્ખું અપરિભિન્નં હોતિ, બાહિરા ચ રૂપા ન આપાથં આગચ્છન્તિ, નો ચ તજ્જો સમન્નાહારો હોતિ, નેવ તાવ તજ્જસ્સ વિઞ્ઞાણભાગસ્સ [વિઞ્ઞાણભાવસ્સ (બહૂસુ)] પાતુભાવો હોતિ. અજ્ઝત્તિકઞ્ચેવ, આવુસો, ચક્ખું અપરિભિન્નં હોતિ, બાહિરા ચ રૂપા આપાથં આગચ્છન્તિ, નો ચ તજ્જો સમન્નાહારો હોતિ, નેવ તાવ તજ્જસ્સ વિઞ્ઞાણભાગસ્સ પાતુભાવો હોતિ. યતો ચ ખો, આવુસો, અજ્ઝત્તિકઞ્ચેવ ચક્ખું અપરિભિન્નં હોતિ, બાહિરા ચ રૂપા આપાથં આગચ્છન્તિ, તજ્જો ચ સમન્નાહારો હોતિ, એવં તજ્જસ્સ વિઞ્ઞાણભાગસ્સ પાતુભાવો હોતી’’તિ [મ. નિ. ૧.૩૦૬]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘ચક્ખાયતનં ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન સહજાત’’ન્તિ.

સોતાયતનં…પે… ઘાનાયતનં…પે… જિવ્હાયતનં…પે… કાયાયતનં કાયવિઞ્ઞાણેન સહજાતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… કાયાયતનં કાયવિઞ્ઞાણેન સહજાતન્તિ? આમન્તા. નનુ આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ – ‘‘અજ્ઝત્તિકો ચેવ, આવુસો, કાયો અપરિભિન્નો હોતિ, બાહિરા ચ ફોટ્ઠબ્બા ન આપાથં આગચ્છન્તિ, નો ચ…પે… અજ્ઝત્તિકો ચેવ, આવુસો, કાયો અપરિભિન્નો હોતિ, બાહિરા ચ ફોટ્ઠબ્બા આપાથં આગચ્છન્તિ, નો ચ…પે… યતો ચ ખો, આવુસો, અજ્ઝત્તિકો ચેવ કાયો અપરિભિન્નો હોતિ, બાહિરા ચ ફોટ્ઠબ્બા આપાથં આગચ્છન્તિ, તજ્જો ચ સમન્નાહારો હોતિ, એવં તજ્જસ્સ વિઞ્ઞાણભાગસ્સ પાતુભાવો હોતી’’તિ [મ. નિ. ૧.૩૦૬]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘કાયાયતનં કાયવિઞ્ઞાણેન સહજાત’’ન્તિ.

૯૦૭. ન વત્તબ્બં – ‘‘એકચિત્તક્ખણિકા સબ્બે ધમ્મા’’તિ? આમન્તા. સબ્બે ધમ્મા નિચ્ચા ધુવા સસ્સતા અવિપરિણામધમ્માતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ એકચિત્તક્ખણિકા સબ્બે ધમ્માતિ.

ખણિકકથા નિટ્ઠિતા.

બાવીસતિમવગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

અત્થિ કિઞ્ચિ સંયોજનં અપ્પહાય પરિનિબ્બાનં, અરહા કુસલચિત્તો પરિનિબ્બાયતિ, અરહા આનેઞ્જે ઠિતો પરિનિબ્બાયતિ, અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય ધમ્માભિસમયો, અત્થિ ગબ્ભસેય્યાય અરહત્તપ્પત્તિ, અત્થિ સુપિનગતસ્સ ધમ્માભિસમયો, અત્થિ સુપિનગતસ્સ અરહત્તપ્પત્તિ, સબ્બં સુપિનગતસ્સ ચિત્તં અબ્યાકતં, નત્થિ કાચિ આસેવનપચ્ચયતા, એકચિત્તક્ખણિકા સબ્બે ધમ્માતિ.