૨૦. વીસતિમવગ્ગો

(૧૯૬) ૩. નિરયપાલકથા

૮૬૬. નત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ? આમન્તા. નત્થિ નિરયેસુ કમ્મકારણાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અત્થિ નિરયેસુ કમ્મકારણાતિ? આમન્તા. અત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અત્થિ મનુસ્સેસુ કમ્મકારણા, અત્થિ ચ કારણિકાતિ? આમન્તા. અત્થિ નિરયેસુ કમ્મકારણા, અત્થિ ચ કારણિકાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અત્થિ નિરયેસુ કમ્મકારણા, નત્થિ ચ કારણિકાતિ? આમન્તા. અત્થિ મનુસ્સેસુ કમ્મકારણા, નત્થિ ચ કારણિકાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૮૬૭. અત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘ન વેસ્સભૂ નોપિ ચ પેત્તિરાજા,

સોમો યમો વેસ્સવણો ચ રાજા;

સકાનિ કમ્માનિ હનન્તિ તત્થ, ઇતો પણુન્નં [પણુણ્ણં (સ્યા. ક.), પનુન્નં (સી.)] પરલોકપત્ત’’ન્તિ.

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ નત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ.

૮૬૮. નત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા પઞ્ચવિધબન્ધનં નામ કારણં કારેન્તિ [કરોન્તિ (મ. નિ. ૩.૨૫૦; અ. નિ. ૩.૩૬)] – તત્તં અયોખીલં હત્થે ગમેન્તિ, તત્તં અયોખીલં દુતિયે હત્થે ગમેન્તિ, તત્તં અયોખીલં પાદે ગમેન્તિ, તત્તં અયોખીલં દુતિયે પાદે ગમેન્તિ, તત્તં અયોખીલં મજ્ઝેઉરસ્મિં ગમેન્તિ; સો તત્થ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદેતિ; ન ચ તાવ કાલં કરોતિ યાવ ન તં પાપકમ્મં બ્યન્તીહોતી’’તિ [મ. નિ. ૩.૨૫૦; અ. નિ. ૩.૩૬]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ.

નત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા સંવેસેત્વા કુઠારીહિ [કુધારીહિ (સબ્બત્થ)] તચ્છન્તિ…પે… તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા ઉદ્ધમ્પાદં અધોસિરં ઠપેત્વા વાસીહિ તચ્છન્તિ…પે… તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા રથે યોજેત્વા આદિત્તાય પથવિયા સમ્પજ્જલિતાય સજોતિભૂતાય [સઞ્જોતિભૂતાય (સ્યા.)] સારેન્તિપિ પચ્ચાસારેન્તિપિ…પે… તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા મહન્તં અઙ્ગારપબ્બતં આદિત્તં સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં આરોપેન્તિપિ ઓરોપેન્તિપિ…પે… તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા ઉદ્ધમ્પાદં અધોસિરં ગહેત્વા તત્તાય લોહકુમ્ભિયા પક્ખિપન્તિ આદિત્તાય સમ્પજ્જલિતાય સજોતિભૂતાય. સો તત્થ ફેણુદ્દેહકં પચ્ચતિ, સો તત્થ ફેણુદ્દેહકં પચ્ચમાનો સકિમ્પિ ઉદ્ધં ગચ્છતિ, સકિમ્પિ અધો ગચ્છતિ, સકિમ્પિ તિરિયં ગચ્છતિ. સો તત્થ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયતિ, ન ચ તાવ કાલં કરોતિ યાવ ન તં પાપકમ્મં બ્યન્તીહોતિ. તમેનં, ભિક્ખવે, નિરયપાલા મહાનિરયે પક્ખિપન્તિ! સો ખો પન, ભિક્ખવે, મહાનિરયો –

‘‘ચતુક્કણ્ણો ચતુદ્વારો, વિભત્તો ભાગસો મિતો;

અયોપાકારપરિયન્તો, અયસા પટિકુજ્જિતો.

‘‘તસ્સ અયોમયા ભૂમિ, જલિતા તેજસા યુતા;

સમન્તા યોજનસતં, ફરિત્વા તિટ્ઠતિ સબ્બદા’’તિ [મ. નિ. ૩.૨૫૦; અ. નિ. ૩.૩૬; પે. વ. ૭૧].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ.

નિરયપાલકથા નિટ્ઠિતા.