૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૩૬) ૧. કુસલાકુસલપટિસન્દહનકથા

૬૮૬. અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. યા અકુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ કુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલં, ન વત્તબ્બં – ‘‘યા અકુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ કુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધી’’તિ? આમન્તા. કુસલં અનાવટ્ટેન્તસ્સ [અનાવટ્ટન્તસ્સ (સી. પી. ક.), અનાવજ્જન્તસ્સ (સ્યા. કં.)] ઉપ્પજ્જતિ …પે… અપ્પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ કુસલં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ કુસલં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલ’’ન્તિ.

૬૮૭. અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. અકુસલમૂલં અયોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. કુસલં અયોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ કુસલં યોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ કુસલં યોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલ’’ન્તિ.

અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. કામસઞ્ઞાય અનન્તરા નેક્ખમ્મસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, બ્યાપાદસઞ્ઞાય અનન્તરા અબ્યાપાદસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, વિહિંસાસઞ્ઞાય અનન્તરા અવિહિંસાસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, બ્યાપાદસ્સ અનન્તરા મેત્તા ઉપ્પજ્જતિ, વિહિંસાય અનન્તરા કરુણા ઉપ્પજ્જતિ, અરતિયા અનન્તરા મુદિતા ઉપ્પજ્જતિ, પટિઘસ્સ અનન્તરા ઉપેક્ખા ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૮૮. કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. યા કુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ અકુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલં, ન વત્તબ્બં – ‘‘યા કુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ અકુસલસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધી’’તિ? આમન્તા. અકુસલં અનાવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… અપ્પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અકુસલં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અકુસલં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલ’’ન્તિ.

૬૮૯. કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. કુસલં યોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. અકુસલં યોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અકુસલં અયોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અકુસલં અયોનિસો મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલ’’ન્તિ.

કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલન્તિ? આમન્તા. નેક્ખમ્મસઞ્ઞાય અનન્તરા કામસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, અબ્યાપાદસઞ્ઞાય અનન્તરા બ્યાપાદસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, અવિહિંસાસઞ્ઞાય અનન્તરા વિહિંસાસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, મેત્તાય અનન્તરા બ્યાપાદો ઉપ્પજ્જતિ, કરુણાય અનન્તરા વિહિંસા ઉપ્પજ્જતિ, મુદિતાય અનન્તરા અરતિ ઉપ્પજ્જતિ, ઉપેક્ખાય અનન્તરા પટિઘં ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૯૦. ન વત્તબ્બં – ‘‘અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલં, કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલ’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ યસ્મિંયેવ વત્થુસ્મિં રજ્જતિ તસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં વિરજ્જતિ, યસ્મિંયેવ વત્થુસ્મિં વિરજ્જતિ તસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં રજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ યસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં રજ્જતિ તસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં વિરજ્જતિ, યસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં વિરજ્જતિ તસ્મિઞ્ઞેવ વત્થુસ્મિં રજ્જતિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલં, કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલ’’ન્તિ.

કુસલાકુસલપટિસન્દહનકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૩૭) ૨. સળાયતનુપ્પત્તિકથા

૬૯૧. સળાયતનં અપુબ્બં અચરિમં માતુકુચ્છિસ્મિં સણ્ઠાતીતિ? આમન્તા. સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગી અહીનિન્દ્રિયો માતુકુચ્છિસ્મિં ઓક્કમતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન ચક્ખાયતનં સણ્ઠાતીતિ? આમન્તા. ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન હત્થા સણ્ઠન્તિ, પાદા સણ્ઠન્તિ, સીસં સણ્ઠાતિ, કણ્ણો સણ્ઠાતિ, નાસિકા સણ્ઠાતિ, મુખં સણ્ઠાતિ, દન્તા સણ્ઠન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન સોતાયતનં…પે… ઘાનાયતનં…પે… જિવ્હાયતનં સણ્ઠાતીતિ? આમન્તા. ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન હત્થા સણ્ઠન્તિ, પાદા સણ્ઠન્તિ, સીસં સણ્ઠાતિ, કણ્ણો સણ્ઠાતિ, નાસિકા સણ્ઠાતિ, મુખં સણ્ઠાતિ, દન્તા સણ્ઠન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૯૨. માતુકુચ્છિગતસ્સ પચ્છા ચક્ખાયતનં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. માતુકુચ્છિસ્મિં ચક્ખુપટિલાભાય કમ્મં કરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… માતુકુચ્છિગતસ્સ પચ્છા સોતાયતનં…પે… ઘાનાયતનં…પે… જિવ્હાયતનં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. માતુકુચ્છિસ્મિં જિવ્હાપટિલાભાય કમ્મં કરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

માતુકુચ્છિગતસ્સ પચ્છા કેસા લોમા નખા દન્તા અટ્ઠી ઉપ્પજ્જન્તીતિ? આમન્તા. માતુકુચ્છિસ્મિં અટ્ઠિપટિલાભાય કમ્મં કરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ન વત્તબ્બં – ‘‘માતુકુચ્છિગતસ્સ પચ્છા કેસા લોમા નખા દન્તા અટ્ઠી ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘પઠમં કલલં હોતિ, કલલા હોતિ અબ્બુદં;

અબ્બુદા જાયતે પેસિ [પેસી (સ્યા. કં. પી.)], પેસિ નિબ્બત્તતે [નિબ્બત્તતી (સી. સ્યા., સં. નિ. ૧.૨૩૫), નિબ્બત્તતિ (પી. ક.)] ઘનો;

ઘના પસાખા જાયન્તિ, કેસા લોમા નખાપિ ચ.

‘‘યઞ્ચસ્સ ભુઞ્જતિ માતા, અન્નં પાનઞ્ચ ભોજનં;

તેન સો તત્થ યાપેતિ, માતુકુચ્છિગતો નરો’’તિ [સં. નિ. ૧.૨૩૫].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ માતુકુચ્છિગતસ્સ પચ્છા કેસા લોમા નખા દન્તા અટ્ઠી ઉપ્પજ્જન્તીતિ.

સળાયતનુપ્પત્તિકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૩૮) ૩. અનન્તરપચ્ચયકથા

૬૯૩. ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. યા ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ સોતવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘યા ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ સોતવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધીતિ? આમન્તા. સોતવિઞ્ઞાણં અનાવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… અપ્પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે…. નનુ સોતવિઞ્ઞાણં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ, આમન્તા. હઞ્ચિ સોતવિઞ્ઞાણં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

૬૯૪. ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં રૂપનિમિત્તં મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. સોતવિઞ્ઞાણં રૂપનિમિત્તં મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ચક્ખુવિઞ્ઞાણં રૂપારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? આમન્તા. સોતવિઞ્ઞાણં રૂપારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ સોતવિઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ સોતવિઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. ‘‘ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ સોતવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? નત્થિ. ‘‘ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ‘‘ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ સોતવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. તઞ્ઞેવ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં તં સોતવિઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૯૫. સોતવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા ઘાનવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા જિવ્હાવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ…પે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. યા જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ કાયવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘યા જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધિ, સાવ કાયવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય આવટ્ટના…પે… પણિધી’’તિ? આમન્તા. કાયવિઞ્ઞાણં અનાવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… અપ્પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ કાયવિઞ્ઞાણં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ કાયવિઞ્ઞાણં આવટ્ટેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ…પે… પણિદહન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

૬૯૬. જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. જિવ્હાવિઞ્ઞાણં રસનિમિત્તં મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. કાયવિઞ્ઞાણં રસનિમિત્તં મનસિકરોતો ઉપ્પજ્જતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

જિવ્હાવિઞ્ઞાણં રસારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? આમન્તા. કાયવિઞ્ઞાણં રસારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ કાયવિઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ કાયવિઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. ‘‘જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ કાયવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? નત્થિ. ‘‘જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ‘‘જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ – અત્થેવ સુત્તન્તોતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ કાયવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ અનન્તરા કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પજ્જતીતિ? આમન્તા. તઞ્ઞેવ જિવ્હાવિઞ્ઞાણં તં કાયવિઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૯૭. ન વત્તબ્બં – ‘‘પઞ્ચવિઞ્ઞાણા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ સમનન્તરા ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ? આમન્તા. નનુ અત્થિ કોચિ નચ્ચતિ ગાયતિ વાદેતિ, રૂપઞ્ચ પસ્સતિ, સદ્દઞ્ચ સુણાતિ, ગન્ધઞ્ચ ઘાયતિ, રસઞ્ચ સાયતિ, ફોટ્ઠબ્બઞ્ચ ફુસતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અત્થિ કોચિ નચ્ચતિ ગાયતિ વાદેતિ, રૂપઞ્ચ પસ્સતિ, સદ્દઞ્ચ સુણાતિ, ગન્ધઞ્ચ ઘાયતિ, રસઞ્ચ સાયતિ, ફોટ્ઠબ્બઞ્ચ ફુસતિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પઞ્ચવિઞ્ઞાણા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ સમનન્તરા ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ.

અનન્તરપચ્ચયકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૩૯) ૪. અરિયરૂપકથા

૬૯૮. અરિયરૂપં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ? આમન્તા. અરિયરૂપં કુસલન્તિ? આમન્તા. મહાભૂતા કુસલાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે …પે… મહાભૂતા અબ્યાકતાતિ? આમન્તા. અરિયરૂપં અબ્યાકતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અરિયરૂપં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ? આમન્તા. અરિયરૂપં અનાસવં અસંયોજનિયં અગન્થનિયં અનોઘનિયં અયોગનિયં અનીવરણિયં અપરામટ્ઠં અનુપાદાનિયં અસંકિલેસિયન્તિ? આમન્તા. મહાભૂતા અનાસવા…પે… અસંકિલેસિયાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… મહાભૂતા સાસવા સંયોજનિયા…પે… સંકિલેસિયાતિ? આમન્તા. અરિયરૂપં સાસવં સંયોજનિયં…પે… સંકિલેસિયન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૬૯૯. ન વત્તબ્બં – ‘‘અરિયરૂપં મહાભૂતાનં ઉપાદાયા’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘યં કિઞ્ચિ, ભિક્ખવે, રૂપં ચત્તારિ મહાભૂતાનિ ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાયરૂપ’’ન્તિ [મ. નિ. ૧.૩૪૭; અ. નિ. ૧૧.૧૫]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અરિયરૂપં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ.

અરિયરૂપકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૪૦) ૫. અઞ્ઞો અનુસયોતિકથા

૭૦૦. અઞ્ઞો કામરાગાનુસયો અઞ્ઞં કામરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞો કામરાગો અઞ્ઞં કામરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સ્વેવ કામરાગો તં કામરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ કામરાગાનુસયો તં કામરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો પટિઘાનુસયો અઞ્ઞં પટિઘપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞં પટિઘં અઞ્ઞં પટિઘપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તઞ્ઞેવ પટિઘં તં પટિઘપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ પટિઘાનુસયો તં પટિઘપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો માનાનુસયો અઞ્ઞં માનપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞો માનો અઞ્ઞં માનપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સ્વેવ માનો તં માનપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ માનાનુસયો તં માનપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો દિટ્ઠાનુસયો અઞ્ઞં દિટ્ઠિપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞા દિટ્ઠિ અઞ્ઞં દિટ્ઠિપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સાવ દિટ્ઠિ તં દિટ્ઠિપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ દિટ્ઠાનુસયો તં દિટ્ઠિપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો વિચિકિચ્છાનુસયો અઞ્ઞં વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞા વિચિકિચ્છા અઞ્ઞં વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સાવ વિચિકિચ્છા તં વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ વિચિકિચ્છાનુસયો તં વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો ભવરાગાનુસયો અઞ્ઞં ભવરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞો ભવરાગો અઞ્ઞં ભવરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સ્વેવ ભવરાગો તં ભવરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ ભવરાગાનુસયો તં ભવરાગપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞો અવિજ્જાનુસયો અઞ્ઞં અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. અઞ્ઞા અવિજ્જા અઞ્ઞં અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સાવ અવિજ્જા તં અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? આમન્તા. સ્વેવ અવિજ્જાનુસયો તં અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૭૦૧. ન વત્તબ્બં – ‘‘અઞ્ઞો અનુસયો અઞ્ઞં પરિયુટ્ઠાન’’ન્તિ? આમન્તા. પુથુજ્જનો કુસલાબ્યાકતે ચિત્તે વત્તમાને ‘‘સાનુસયો’’તિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. ‘‘પરિયુટ્ઠિતો’’તિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ અઞ્ઞો અનુસયો અઞ્ઞં પરિયુટ્ઠાનન્તિ. પુથુજ્જનો કુસલાબ્યાકતે ચિત્તે વત્તમાને ‘‘સરાગો’’તિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. ‘‘પરિયુટ્ઠિતો’’તિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ અઞ્ઞો રાગો અઞ્ઞં પરિયુટ્ઠાનન્તિ.

અઞ્ઞો અનુસયોતિકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૪૧) ૬. પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્તન્તિકથા

૭૦૨. પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્તન્તિ? આમન્તા. રૂપં નિબ્બાનં ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્તન્તિ? આમન્તા. નત્થિ સરાગં ચિત્તં સદોસં ચિત્તં સમોહં ચિત્તં…પે… અકુસલં ચિત્તં સંકિલિટ્ઠં ચિત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ અત્થિ સરાગં ચિત્તં સદોસં ચિત્તં સમોહં ચિત્તં…પે… અકુસલં ચિત્તં સંકિલિટ્ઠં ચિત્તન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અત્થિ સરાગં ચિત્તં સદોસં ચિત્તં સમોહં ચિત્તં…પે… અકુસલં ચિત્તં સંકિલિટ્ઠં ચિત્તં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્ત’’ન્તિ.

પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્તન્તિકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૪૨) ૭. પરિયાપન્નકથા

૭૦૩. રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, રૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. સમાપત્તેસિયો ઉપપત્તેસિયો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો, સમાપત્તેસિયેન ચિત્તેન ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારેન ચિત્તેન સહગતો સહજાતો સંસટ્ઠો સમ્પયુત્તો એકુપ્પાદો એકનિરોધો એકવત્થુકો એકારમ્મણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ ન સમાપત્તેસિયો ન ઉપપત્તેસિયો ન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો, ન સમાપત્તેસિયેન ચિત્તેન ન ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન ન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારેન ચિત્તેન સહગતો સહજાતો સંસટ્ઠો સમ્પયુત્તો એકુપ્પાદો એકનિરોધો એકવત્થુકો એકારમ્મણોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ન સમાપત્તેસિયો ન ઉપપત્તેસિયો ન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો…પે… એકારમ્મણો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, રૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ…પે….

રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, રૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. સદ્દરાગો સદ્દધાતું અનુસેતિ, સદ્દધાતુપરિયાપન્નોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, રૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. ગન્ધરાગો…પે… રસરાગો…પે… ફોટ્ઠબ્બરાગો ફોટ્ઠબ્બધાતું અનુસેતિ, ફોટ્ઠબ્બધાતુપરિયાપન્નોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સદ્દરાગો સદ્દધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘સદ્દધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? આમન્તા. રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘રૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… ગન્ધરાગો…પે… રસરાગો…પે… ફોટ્ઠબ્બરાગો ફોટ્ઠબ્બધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘ફોટ્ઠબ્બધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? આમન્તા. રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘રૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૭૦૪. અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, અરૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. સમાપત્તેસિયો ઉપપત્તેસિયો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો, સમાપત્તેસિયેન ચિત્તેન ઉપપત્તેસિયેન ચિત્તેન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારેન ચિત્તેન સહગતો સહજાતો સંસટ્ઠો સમ્પયુત્તો એકુપ્પાદો એકનિરોધો એકવત્થુકો એકારમ્મણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે…. નનુ ન સમાપત્તેસિયો ન ઉપપત્તેસિયો ન દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો, ન સમાપત્તેસિયેન ચિત્તેન…પે… એકારમ્મણોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ન સમાપત્તેસિયો ન ઉપપત્તેસિયો…પે… એકારમ્મણો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, અરૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ.

અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, અરૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. સદ્દરાગો સદ્દધાતું અનુસેતિ, સદ્દધાતુપરિયાપન્નોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, અરૂપધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. ગન્ધરાગો…પે… રસરાગો…પે… ફોટ્ઠબ્બરાગો ફોટ્ઠબ્બધાતું અનુસેતિ, ફોટ્ઠબ્બધાતુપરિયાપન્નોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સદ્દરાગો સદ્દધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘સદ્દધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? આમન્તા. અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘અરૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ, ન હેવં વત્તબ્બે…પે… ગન્ધરાગો…પે… રસરાગો…પે… ફોટ્ઠબ્બરાગો ફોટ્ઠબ્બધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘ફોટ્ઠબ્બધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? આમન્તા. અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ, ન વત્તબ્બં – ‘‘અરૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૭૦૫. ન વત્તબ્બં – ‘‘રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ રૂપધાતુપરિયાપન્નો, અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ અરૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ? આમન્તા. નનુ કામરાગો કામધાતું અનુસેતિ, કામધાતુપરિયાપન્નોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ કામરાગો કામધાતું અનુસેતિ કામધાતુપરિયાપન્નો, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘રૂપરાગો રૂપધાતું અનુસેતિ રૂપધાતુપરિયાપન્નો, અરૂપરાગો અરૂપધાતું અનુસેતિ અરૂપધાતુપરિયાપન્નો’’તિ.

પરિયાપન્નકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૪૩) ૮. અબ્યાકતકથા

૭૦૬. દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. વિપાકાબ્યાકતં કિરિયાબ્યાકતં રૂપં નિબ્બાનં ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તો ફસ્સો અબ્યાકતોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તા વેદના…પે… સઞ્ઞા…પે… ચેતના…પે… ચિત્તં અબ્યાકતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તો ફસ્સો અકુસલોતિ? આમન્તા. દિટ્ઠિગતં અકુસલન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તા વેદના સઞ્ઞા ચેતના ચિત્તં અકુસલન્તિ? આમન્તા. દિટ્ઠિગતં અકુસલન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૭૦૭. દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. અફલં અવિપાકન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ સફલં સવિપાકન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સફલં સવિપાકં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ.

દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. નનુ મિચ્છાદિટ્ઠિપરમાનિ વજ્જાનિ [અઙ્ગુત્તરનિકાયે] વુત્તાનિ ભગવતાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ મિચ્છાદિટ્ઠિપરમાનિ વજ્જાનિ વુત્તાનિ ભગવતા, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ.

દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘મિચ્છાદિટ્ઠિ ખો, વચ્છ, અકુસલા [અકુસલં (મ. નિ. ૨.૧૯૪)], સમ્માદિટ્ઠિ કુસલા’’ [કુસલં (મ. નિ. ૨.૧૦૪)] તિ [મ. નિ. ૨.૧૯૪]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ.

દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘મિચ્છાદિટ્ઠિસ્સ ખો અહં, પુણ્ણ, દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – નિરયં વા તિરચ્છાનયોનિં વા’’તિ [મ. નિ. ૨.૭૯]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ.

૭૦૮. ન વત્તબ્બં – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘‘સસ્સતો લોકો’તિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતમેતં, ‘અસસ્સતો લોકો’તિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતમેતં, ‘અન્તવા લોકો’તિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતમેતં, ‘અનન્તવા લોકો’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતમેત’’ન્તિ [સં. નિ. ૪.૪૧૬, થોકં પન વિસદિસં]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ.

દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ, ભિક્ખવે, પુરિસપુગ્ગલસ્સ યઞ્ચેવ કાયકમ્મં યથાદિટ્ઠિસમત્તં સમાદિન્નં, યઞ્ચ વચીકમ્મં…પે… યઞ્ચ મનોકમ્મં, યા ચ ચેતના, યા ચ પત્થના, યો ચ પણિધિ, યે ચ સઙ્ખારા, સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય અકન્તાય અમનાપાય અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તી’’તિ [અ. નિ. ૧.૩૦૬]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘દિટ્ઠિગતં અબ્યાકત’’ન્તિ.

અબ્યાકતકથા નિટ્ઠિતા.

૧૪. ચુદ્દસમવગ્ગો

(૧૪૪) ૯. અપરિયાપન્નકથા

૭૦૯. દિટ્ઠિગતં અપરિયાપન્નન્તિ? આમન્તા. મગ્ગો ફલં નિબ્બાનં, સોતાપત્તિમગ્ગો સોતાપત્તિફલં, સકદાગામિમગ્ગો સકદાગામિફલં, અનાગામિમગ્ગો અનાગામિફલં, અરહત્તમગ્ગો અરહત્તફલં, સતિપટ્ઠાનં સમ્મપ્પધાનં ઇદ્ધિપાદો ઇન્દ્રિયં બલં બોજ્ઝઙ્ગોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૭૧૦. ન વત્તબ્બં – ‘‘દિટ્ઠિગતં અપરિયાપન્ન’’ન્તિ? આમન્તા. પુથુજ્જનો ‘‘કામેસુ વીતરાગો’’તિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. ‘‘વિગતદિટ્ઠિયો’’તિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ દિટ્ઠિગતં અપરિયાપન્નન્તિ.

અપરિયાપન્નકથા નિટ્ઠિતા.

ચુદ્દસમવગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

અકુસલમૂલં પટિસન્દહતિ કુસલમૂલં, કુસલમૂલં પટિસન્દહતિ અકુસલમૂલં, સળાયતનં છવિઞ્ઞાણકાયા, અરિયરૂપં મહાભૂતાનં ઉપાદાય, સ્વેવ અનુસયો તં પરિયુટ્ઠાનં, પરિયુટ્ઠાનં ચિત્તવિપ્પયુત્તં, યથાધાતુ તઞ્ઞેવ અનુસેતિ, દિટ્ઠિગતં અબ્યાકતં, દિટ્ઠિગતં અપરિયાપન્નન્તિ.