૭. સત્તમવગ્ગો

(૬૭) ૫. પરિભોગમયપુઞ્ઞકથા

૪૮૩. પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. પરિભોગમયો ફસ્સો વડ્ઢતિ, વેદના વડ્ઢતિ, સઞ્ઞા વડ્ઢતિ, ચેતના વડ્ઢતિ, ચિત્તં વડ્ઢતિ, સદ્ધા વડ્ઢતિ, વીરિયં વડ્ઢતિ, સતિ વડ્ઢતિ, સમાધિ વડ્ઢતિ, પઞ્ઞા વડ્ઢતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. લતા વિય વડ્ઢતિ, માલુવા વિય વડ્ઢતિ, રુક્ખો વિય વડ્ઢતિ, તિણં વિય વડ્ઢતિ, મુઞ્જપુઞ્જો વિય વડ્ઢતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૮૪. પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. દાયકો દાનં દત્વા ન સમન્નાહરતિ, હોતિ પુઞ્ઞન્તિ? આમન્તા. અનાવટ્ટેન્તસ્સ [અનાવટ્ટન્તસ્સ (સી. પી. ક.), અનાવજ્ઝન્તસ્સ (સ્યા.)] હોતિ… અનાભોગસ્સ હોતિ… અસમન્નાહરન્તસ્સ હોતિ… અમનસિકરોન્તસ્સ હોતિ… અચેતયન્તસ્સ હોતિ… અપત્થયન્તસ્સ હોતિ… અપ્પણિદહન્તસ્સ હોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ આવટ્ટેન્તસ્સ હોતિ… આભોગસ્સ હોતિ… સમન્નાહરન્તસ્સ હોતિ… મનસિકરોન્તસ્સ હોતિ… ચેતયન્તસ્સ હોતિ… પત્થયન્તસ્સ હોતિ… પણિદહન્તસ્સ હોતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ આવટ્ટેન્તસ્સ હોતિ… આભોગસ્સ હોતિ… સમન્નાહરન્તસ્સ હોતિ… મનસિકરોન્તસ્સ હોતિ… ચેતયન્તસ્સ હોતિ… પત્થયન્તસ્સ હોતિ… પણિદહન્તસ્સ હોતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતી’’તિ.

૪૮૫. પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. દાયકો દાનં દત્વા કામવિતક્કં વિતક્કેતિ, બ્યાપાદવિતક્કં વિતક્કેતિ, વિહિંસાવિતક્કં વિતક્કેતિ, હોતિ પુઞ્ઞન્તિ? આમન્તા. દ્વિન્નં ફસ્સાનં…પે… દ્વિન્નં ચિત્તાનં સમોધાનં હોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દ્વિન્નં ફસ્સાનં…પે… દ્વિન્નં ચિત્તાનં સમોધાનં હોતીતિ? આમન્તા. કુસલાકુસલા સાવજ્જાનવજ્જા હીનપણીતા કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગા ધમ્મા સમ્મુખીભાવં આગચ્છન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… કુસલાકુસલા સાવજ્જાનવજ્જા હીનપણીતા કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગા ધમ્મા સમ્મુખીભાવં આગચ્છન્તીતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સુવિદૂરવિદૂરાનિ! કતમાનિ ચત્તારિ? નભઞ્ચ, ભિક્ખવે, પથવી ચ – ઇદં પઠમં સુવિદૂરવિદૂરં. ઓરિમઞ્ચ, ભિક્ખવે, તીરં સમુદ્દસ્સ પારિમઞ્ચ તીરં – ઇદં દુતિયં સુવિદૂરવિદૂરં. યતો ચ, ભિક્ખવે, વેરોચનો અબ્ભુદેતિ યત્થ ચ અત્થમેતિ – ઇદં તતિયં સુવિદૂરવિદૂરં. સતઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મો અસતઞ્ચ ધમ્મો – ઇદં ચતુત્થં સુવિદૂરવિદૂરં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સુવિદૂરવિદૂરાનીતિ.

‘‘નભઞ્ચ દૂરે પથવી ચ દૂરે,

પારં સમુદ્દસ્સ તદાહુ દૂરે;

યતો ચ વેરોચનો અબ્ભુદેતિ,

પભઙ્કરો યત્થ ચ અત્થમેતિ.

‘‘તતો હવે દૂરતરં વદન્તિ,

સતઞ્ચ ધમ્મં અસતઞ્ચ ધમ્મં;

અબ્યાયિકો હોતિ સતં સમાગમો,

યાવમ્પિ તિટ્ઠેય્ય તથેવ હોતિ.

‘‘ખિપ્પઞ્હિ વેતિ [ખિપ્પંહવેતિ (બહૂસુ)] અસતં સમાગમો;

તસ્મા સતં ધમ્મો અસબ્ભિ આરકા’’તિ [અ. નિ. ૪.૪૭].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘કુસલાકુસલા સાવજ્જાનવજ્જા હીનપણીતા કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગા ધમ્મા સમ્મુખીભાવં આગચ્છન્તી’’તિ.

૪૮૬. ન વત્તબ્બં – ‘‘પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતી’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘આરામરોપા વનરોપા, યે જના સેતુકારકા;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, યે દદન્તિ ઉપસ્સયં.

‘‘તેસં દિવા ચ રત્તો ચ, સદા પુઞ્ઞં પવડ્ઢતિ;

ધમ્મટ્ઠા સીલસમ્પન્ના, તે જના સગ્ગગામિનો’’તિ [સં. નિ. ૧.૪૭].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ.

ન વત્તબ્બં – ‘‘પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતી’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુઞ્ઞાભિસન્દા કુસલાભિસન્દા સુખસ્સાહારા સોવગ્ગિકા સુખવિપાકા સગ્ગસંવત્તનિકા ઇટ્ઠાય કન્તાય મનાપાય હિતાય સુખાય સંવત્તન્તિ! કતમે ચત્તારો? યસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચીવરં પરિભુઞ્જમાનો અપ્પમાણં ચેતોસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અપ્પમાણો તસ્સ પુઞ્ઞાભિસન્દો કુસલાભિસન્દો સુખસ્સાહારો સોવગ્ગિકો સુખવિપાકો સગ્ગસંવત્તનિકો ઇટ્ઠાય કન્તાય મનાપાય હિતાય સુખાય સંવત્તતિ. યસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જમાનો…પે… સેનાસનં પરિભુઞ્જમાનો…પે… ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પરિભુઞ્જમાનો અપ્પમાણં ચેતોસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અપ્પમાણો તસ્સ પુઞ્ઞાભિસન્દો કુસલાભિસન્દો સુખસ્સાહારો સોવગ્ગિકો સુખવિપાકો સગ્ગસંવત્તનિકો ઇટ્ઠાય કન્તાય મનાપાય હિતાય સુખાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુઞ્ઞાભિસન્દા કુસલાભિસન્દા સુખસ્સાહારા સોવગ્ગિકા સુખવિપાકા સગ્ગસંવત્તનિકા ઇટ્ઠાય કન્તાય મનાપાય હિતાય સુખાય સંવત્તન્તી’’તિ [અ. નિ. ૪.૫૧]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ.

૪૮૭. પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. દાયકો દાનં દેતિ, પટિગ્ગાહકો પટિગ્ગહેત્વા ન પરિભુઞ્જતિ છડ્ડેતિ વિસ્સજ્જેતિ, હોતિ પુઞ્ઞન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ દાયકો દાનં દેતિ, પટિગ્ગાહકો પટિગ્ગહેત્વા ન પરિભુઞ્જતિ છડ્ડેતિ વિસ્સજ્જેતિ, હોતિ પુઞ્ઞં; નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતી’’તિ.

પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતીતિ? આમન્તા. દાયકો દાનં દેતિ, પટિગ્ગાહકે પટિગ્ગહિતે રાજાનો વા હરન્તિ, ચોરા વા હરન્તિ, અગ્ગિ વા દહતિ, ઉદકં વા વહતિ, અપ્પિયા વા દાયાદા હરન્તિ, હોતિ પુઞ્ઞન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ દાયકો દાનં દેતિ, પટિગ્ગાહકે પટિગ્ગહિતે રાજાનો વા હરન્તિ, ચોરા વા હરન્તિ, અગ્ગિ વા દહતિ, ઉદકં વા વહતિ, અપ્પિયા વા દાયાદા હરન્તિ, હોતિ પુઞ્ઞં; નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પરિભોગમયં પુઞ્ઞં વડ્ઢતી’’તિ.

પરિભોગમયપુઞ્ઞકથા નિટ્ઠિતા.