૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૩) ૧. વિમુત્તિકથા

૪૧૮. વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. યં કિઞ્ચિ વિમુત્તિઞાણં સબ્બં તં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે…. વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. પચ્ચવેક્ખણઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. ગોત્રભુનો પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. સોતાપન્નસ્સ ઞાણં, સોતાપત્તિફલં પત્તસ્સ પટિલદ્ધસ્સ અધિગતસ્સ સચ્છિકતસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. સકદાગામિસ્સ ઞાણં, સકદાગામિફલં પત્તસ્સ પટિલદ્ધસ્સ અધિગતસ્સ સચ્છિકતસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. અનાગામિસ્સ ઞાણં, અનાગામિફલં પત્તસ્સ પટિલદ્ધસ્સ અધિગતસ્સ સચ્છિકતસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. અરહતો ઞાણં, અરહત્તં પત્તસ્સ પટિલદ્ધસ્સ અધિગતસ્સ સચ્છિકતસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૧૯. સોતાપત્તિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સકદાગામિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અનાગામિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અરહત્તફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? આમન્તા. અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૦. સોતાપત્તિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? આમન્તા. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સકદાગામિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? આમન્તા. સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અનાગામિફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અરહત્તફલસમઙ્ગિસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં તઞ્ચ ફલં પત્તસ્સ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

વિમુત્તિકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૪) ૨. અસેખઞાણકથા

૪૨૧. સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. સેખો અસેખં ધમ્મં જાનાતિ પસ્સતિ, દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ સેખો અસેખં ધમ્મં ન જાનાતિ ન પસ્સતિ, અદિટ્ઠં અવિદિતં અસચ્છિકતં ન ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સેખો અસેખં ધમ્મં ન જાનાતિ ન પસ્સતિ, અદિટ્ઠં અવિદિતં અસચ્છિકતં ન ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થી’’તિ.

અસેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થિ, અસેખો અસેખં ધમ્મં જાનાતિ પસ્સતિ, દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? આમન્તા. સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થિ, સેખો અસેખં ધમ્મં જાનાતિ પસ્સતિ, દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૨. સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થિ, સેખો અસેખં ધમ્મં ન જાનાતિ ન પસ્સતિ, અદિટ્ઠં અવિદિતં અસચ્છિકતં ન ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? આમન્તા. અસેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થિ, અસેખો અસેખં ધમ્મં ન જાનાતિ ન પસ્સતિ, અદિટ્ઠં અવિદિતં અસચ્છિકતં ન ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. ગોત્રભુનો પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિફલે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સકદાગામિફલ… અનાગામિફલ… અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ અરહત્તે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૩. ન વત્તબ્બં – ‘‘સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થી’’તિ? આમન્તા. નનુ આયસ્મા આનન્દો સેખો – ‘‘ભગવા ઉળારો’’તિ જાનાતિ, ‘‘સારિપુત્તો થેરો, મહામોગ્ગલ્લાનો થેરો ઉળારો’’તિ જાનાતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ આયસ્મા આનન્દો સેખો – ‘‘ભગવા ઉળારો’’તિ જાનાતિ, ‘‘સારિપુત્તો થેરો, મહામોગ્ગલ્લાનો થેરો ઉળારો’’તિ જાનાતિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સેખસ્સ અસેખં ઞાણં અત્થી’’તિ.

અસેખઞાણકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૫) ૩. વિપરીતકથા

૪૨૪. પથવીકસિણં સમાપત્તિં [પથવીકસિણસમાપત્તિં (સી. ક.)] સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિ વિપરિયેસોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દુક્ખે સુખન્તિ…પે… અનત્તનિ અત્તાતિ…પે… અસુભે સુભન્તિ વિપરિયેસોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ? આમન્તા. અકુસલન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ કુસલન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ કુસલં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણ’’ન્તિ.

અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિ વિપરિયેસો, સો ચ અકુસલોતિ? આમન્તા. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણં, તઞ્ચ અકુસલન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દુક્ખે સુખન્તિ…પે… અનત્તનિ અત્તાતિ…પે… અસુભે સુભન્તિ વિપરિયેસો, સો ચ અકુસલોતિ? આમન્તા. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણં, તઞ્ચ અકુસલન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૫. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણં, તઞ્ચ અકુસલન્તિ? આમન્તા. અનિચ્ચે નિચ્ચન્તિ વિપરિયેસો, સો ચ કુસલોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણં, તઞ્ચ અકુસલન્તિ? આમન્તા. દુક્ખે સુખન્તિ…પે… અનત્તનિ અત્તાતિ…પે… અસુભે સુભન્તિ વિપરિયેસો, સો ચ કુસલોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૬. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ? આમન્તા. અરહા પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપજ્જેય્યાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપજ્જેય્ય, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણ’’ન્તિ.

પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણં, અરહા પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપજ્જેય્યાતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો વિપરિયેસોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અત્થિ અરહતો વિપરિયેસોતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો સઞ્ઞાવિપરિયેસો ચિત્તવિપરિયેસો દિટ્ઠિવિપરિયેસોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

નત્થિ અરહતો સઞ્ઞાવિપરિયેસો ચિત્તવિપરિયેસો દિટ્ઠિવિપરિયેસોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો સઞ્ઞાવિપરિયેસો ચિત્તવિપરિયેસો દિટ્ઠિવિપરિયેસો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો વિપરિયેસો’’તિ.

૪૨૭. ન વત્તબ્બં – પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ? આમન્તા. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપજ્જન્તસ્સ સબ્બેવ પથવીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. તેન હિ પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ.

પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ પથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ પથવિં પથવિતો સમાપજ્જતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ પથવી અત્થિ, અત્થિ ચ કોચિ પથવિં પથવિતો સમાપજ્જતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણ’’ન્તિ.

પથવી અત્થિ, પથવિં પથવિતો સમાપજ્જન્તસ્સ વિપરીતં હોતીતિ? આમન્તા. નિબ્બાનં અત્થિ, નિબ્બાનં નિબ્બાનતો સમાપજ્જન્તસ્સ વિપરીતં હોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ વિપરીતે ઞાણ’’ન્તિ.

વિપરીતકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૬) ૪. નિયામકથા

૪૨૮. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. નિયતસ્સ અનિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

નિયતસ્સ અનિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. નિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

નિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ અનિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનિયતસ્સ અનિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૨૯. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ નિયામોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ સતિપટ્ઠાના… સમ્મપ્પધાના… ઇદ્ધિપાદા… ઇન્દ્રિયા… બલા… બોજ્ઝઙ્ગાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ નિયામોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ નિયામો, નો વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણ’’ન્તિ.

અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ સતિપટ્ઠાના…પે… બોજ્ઝઙ્ગાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અનિયતસ્સ નિયામગમનાય નત્થિ બોજ્ઝઙ્ગા, નો વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણ’’ન્તિ.

૪૩૦. અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણન્તિ? આમન્તા. ગોત્રભુનો પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિફલે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે …પે… અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ અરહત્તે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૩૧. ન વત્તબ્બં – ‘‘અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ ભગવા જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો સમ્મત્તનિયામં ઓક્કમિસ્સતિ, ભબ્બો અયં પુગ્ગલો ધમ્મં અભિસમેતુ’’ન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ભગવા જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો સમ્મત્તનિયામં ઓક્કમિસ્સતિ, ભબ્બો અયં પુગ્ગલો ધમ્મં અભિસમેતું,’’ તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણ’’ન્તિ.

નિયામકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૭) ૫. પટિસમ્ભિદાકથા

૪૩૨. સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. સમ્મુતિઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સમ્મુતિઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. યે કેચિ સમ્મુતિં જાનન્તિ, સબ્બે તે પટિસમ્ભિદાપત્તાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. ચેતોપરિયાયે ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… ચેતોપરિયાયે ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. યે કેચિ પરચિત્તં જાનન્તિ, સબ્બે તે પટિસમ્ભિદાપત્તાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. સબ્બા પઞ્ઞા પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સબ્બા પઞ્ઞા પટિસમ્ભિદાતિ? આમન્તા. પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ અત્થિ પઞ્ઞા, સા પઞ્ઞા પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… આપોકસિણં…પે… તેજોકસિણં…પે… વાયોકસિણં…પે… નીલકસિણં…પે… પીતકસિણં…પે… લોહિતકસિણં…પે… ઓદાતકસિણં…પે… આકાસાનઞ્ચાયતનં…પે… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપન્નસ્સ…પે… દાનં દદન્તસ્સ…પે… ચીવરં દદન્તસ્સ…પે… પિણ્ડપાતં દદન્તસ્સ…પે… સેનાસનં દદન્તસ્સ…પે… ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં દદન્તસ્સ અત્થિ પઞ્ઞા, સા પઞ્ઞા પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૩૩. ન વત્તબ્બં – ‘‘સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદા’’તિ? આમન્તા. અત્થિ લોકુત્તરા પઞ્ઞા, સા પઞ્ઞા ન પટિસમ્ભિદાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તેન હિ સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ.

પટિસમ્ભિદાકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૮) ૬. સમ્મુતિઞાણકથા

૪૩૪. ન વત્તબ્બં – ‘‘સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ અત્થિ ઞાણં, પથવીકસિણઞ્ચ સમ્મુતિસચ્ચમ્હીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ પથવીકસિણં સમાપત્તિં સમાપન્નસ્સ અત્થિ ઞાણં, પથવીકસિણઞ્ચ સમ્મુતિસચ્ચમ્હિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

ન વત્તબ્બં – ‘‘સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ? આમન્તા…પે… નનુ આપોકસિણં…પે… તેજોકસિણં…પે… ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં દદન્તસ્સ અત્થિ ઞાણં, ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારો ચ સમ્મુતિસચ્ચમ્હીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં દદન્તસ્સ અત્થિ ઞાણં, ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારો ચ સમ્મુતિસચ્ચમ્હિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

૪૩૫. સમ્મુતિઞાણં સચ્ચારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? આમન્તા. તેન ઞાણેન દુક્ખં પરિજાનાતિ, સમુદયં પજહતિ, નિરોધં સચ્છિકરોતિ, મગ્ગં ભાવેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સમ્મુતિઞાણકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૪૯) ૭. ચિત્તારમ્મણકથા

૪૩૬. ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણન્તિ? આમન્તા. નનુ અત્થિ કોચિ ‘‘સરાગં ચિત્તં સરાગં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અત્થિ કોચિ ‘‘સરાગં ચિત્તં સરાગં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

નનુ અત્થિ કોચિ વીતરાગં ચિત્તં…પે… સદોસં ચિત્તં… વીતદોસં ચિત્તં… સમોહં ચિત્તં… વીતમોહં ચિત્તં… સંખિત્તં ચિત્તં… વિક્ખિત્તં ચિત્તં… મહગ્ગતં ચિત્તં… અમહગ્ગતં ચિત્તં… સઉત્તરં ચિત્તં… અનુત્તરં ચિત્તં… સમાહિતં ચિત્તં… અસમાહિતં ચિત્તં… વિમુત્તં ચિત્તં…પે… અવિમુત્તં ચિત્તં ‘‘અવિમુત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અત્થિ કોચિ ‘‘અવિમુત્તં ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

૪૩૭. ફસ્સારમ્મણે ઞાણં વત્તબ્બં – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ફસ્સારમ્મણે ઞાણં વત્તબ્બં ચેતોપરિયાયે ઞાણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ. વેદનારમ્મણે ઞાણં…પે… સઞ્ઞારમ્મણે ઞાણં… ચેતનારમ્મણે ઞાણં… ચિત્તારમ્મણે ઞાણં… સદ્ધારમ્મણે ઞાણં… વીરિયારમ્મણે ઞાણં… સતારમ્મણે ઞાણં… સમાધારમ્મણે ઞાણં… પઞ્ઞારમ્મણે ઞાણં… રાગારમ્મણે ઞાણં … દોસારમ્મણે ઞાણં… મોહારમ્મણે ઞાણં…પે… અનોત્તપ્પારમ્મણે ઞાણં વત્તબ્બં – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અનોત્તપ્પારમ્મણે ઞાણં વત્તબ્બં ચેતોપરિયાયે ઞાણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

ફસ્સારમ્મણે ઞાણં ન વત્તબ્બં – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. ફસ્સપરિયાયે ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… વેદનારમ્મણે ઞાણં…પે… સઞ્ઞારમ્મણે ઞાણં…પે… અનોત્તપ્પારમ્મણે ઞાણં ન વત્તબ્બં – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. અનોત્તપ્પપરિયાયે ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૩૮. ન વત્તબ્બં – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ ચેતોપરિયાયે ઞાણન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ચેતોપરિયાયે ઞાણં, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ચેતોપરિયાયે ઞાણં ચિત્તારમ્મણઞ્ઞેવ ન અઞ્ઞારમ્મણ’’ન્તિ.

ચિત્તારમ્મણકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૫૦) ૮. અનાગતઞાણકથા

૪૩૯. અનાગતે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. અનાગતં મૂલતો જાનાતિ, હેતુતો જાનાતિ, નિદાનતો જાનાતિ, સમ્ભવતો જાનાતિ, પભવતો જાનાતિ, સમુટ્ઠાનતો જાનાતિ, આહારતો જાનાતિ, આરમ્મણતો જાનાતિ, પચ્ચયતો જાનાતિ, સમુદયતો જાનાતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનાગતે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. અનાગતં હેતુપચ્ચયતં જાનાતિ, આરમ્મણપચ્ચયતં જાનાતિ, અધિપતિપચ્ચયતં જાનાતિ, અનન્તરપચ્ચયતં જાનાતિ, સમનન્તરપચ્ચયતં જાનાતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અનાગતે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. ગોત્રભુનો પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે…. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ સોતાપત્તિફલે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સકદાગામિ…પે… અનાગામિ …પે… અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ અરહત્તે ઞાણં અત્થીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૪૦. ન વત્તબ્બં – ‘‘અનાગતે ઞાણં અત્થી’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘પાટલિપુત્તસ્સ ખો, આનન્દ, તયો અન્તરાયા ભવિસ્સન્તિ – અગ્ગિતો વા ઉદકતો વા મિથુભેદા વા’’તિ [મહાવ. ૨૮૬; દી. નિ. ૨.૧૫૨; ઉદા. ૭૬]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અનાગતે ઞાણં અત્થીતિ.

અનાગતઞાણકથા નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૫૧) ૯. પટુપ્પન્નકથા

૪૪૧. પટુપ્પન્ને [પચ્ચુપ્પન્ને (સી. સ્યા.)] ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. તેન ઞાણેન તં ઞાણં જાનાતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તેન ઞાણેન તં ઞાણં જાનાતીતિ? આમન્તા. તેન ઞાણેન તં ઞાણં ‘‘ઞાણ’’ન્તિ જાનાતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તેન ઞાણેન તં ઞાણં ‘‘ઞાણ’’ન્તિ જાનાતીતિ? આમન્તા. તં ઞાણં તસ્સ ઞાણસ્સ આરમ્મણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

તં ઞાણં તસ્સ ઞાણસ્સ આરમ્મણન્તિ? આમન્તા. તેન ફસ્સેન તં ફસ્સં ફુસતિ, તાય વેદનાય તં વેદનં વેદેતિ, તાય સઞ્ઞાય તં સઞ્ઞં સઞ્જાનાતિ, તાય ચેતનાય તં ચેતનં ચેતેતિ, તેન ચિત્તેન તં ચિત્તં ચિન્તેતિ, તેન વિતક્કેન તં વિતક્કં વિતક્કેતિ, તેન વિચારેન તં વિચારં વિચારેતિ, તાય પીતિયા તં પીતિં પિયાયતિ, તાય સતિયા તં સતિં સરતિ, તાય પઞ્ઞાય તં પઞ્ઞં પજાનાતિ, તેન ખગ્ગેન તં ખગ્ગં છિન્દતિ, તેન ફરસુના તં ફરસું તચ્છતિ, તાય કુધારિયા તં કુધારિં તચ્છતિ, તાય વાસિયા તં વાસિં તચ્છતિ, તાય સૂચિયા તં સૂચિં સિબ્બેતિ, તેન અઙ્ગુલગ્ગેન તં અઙ્ગુલગ્ગં પરામસતિ, તેન નાસિકગ્ગેન તં નાસિકગ્ગં પરામસતિ, તેન મત્થકેન તં મત્થકં પરામસતિ, તેન ગૂથેન તં ગૂથં ધોવતિ, તેન મુત્તેન તં મુત્તં ધોવતિ, તેન ખેળેન તં ખેળં ધોવતિ, તેન પુબ્બેન તં પુબ્બં ધોવતિ, તેન લોહિતેન તં લોહિતં ધોવતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે …પે….

૪૪૨. ન વત્તબ્બં – ‘‘પટુપ્પન્ને ઞાણં અત્થી’’તિ? આમન્તા. નનુ સબ્બસઙ્ખારે અનિચ્ચતો દિટ્ઠે તમ્પિ ઞાણં અનિચ્ચતો દિટ્ઠં હોતીતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ સબ્બસઙ્ખારે અનિચ્ચતો દિટ્ઠે તમ્પિ ઞાણં અનિચ્ચતો દિટ્ઠં હોતિ, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘પટુપ્પન્ને ઞાણં અત્થી’’તિ.

પટુપ્પન્નઞાણકથા [પચ્ચુપ્પન્નકથા (સી.)] નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગો

(૫૨) ૧૦. ફલઞાણકથા

૪૪૩. સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. સાવકો ફલસ્સ કતં પઞ્ઞાપેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બ…પે….

સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. અત્થિ સાવકસ્સ ફલપરોપરિયત્તિ ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તિ પુગ્ગલપરોપરિયત્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. અત્થિ સાવકસ્સ ખન્ધપઞ્ઞત્તિ આયતનપઞ્ઞત્તિ ધાતુપઞ્ઞત્તિ સચ્ચપઞ્ઞત્તિ ઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિ પુગ્ગલપઞ્ઞત્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. સાવકો જિનો સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી ધમ્મસ્સામી ધમ્મપ્પટિસરણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ? આમન્તા. સાવકો અનુપ્પન્નસ્સ મગ્ગસ્સ ઉપ્પાદેતા અસઞ્જાતસ્સ મગ્ગસ્સ સઞ્જનેતા અનક્ખાતસ્સ મગ્ગસ્સ અક્ખાતા મગ્ગઞ્ઞૂ મગ્ગવિદૂ મગ્ગકોવિદોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૪૪૪. ન વત્તબ્બં – ‘‘સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થી’’તિ? આમન્તા. સાવકો અઞ્ઞાણીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… તેન હિ સાવકસ્સ ફલે ઞાણં અત્થીતિ…પે….

ફલઞાણકથા નિટ્ઠિતા.

પઞ્ચમવગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

વિમુત્તિઞાણં વિમુત્તં, સેખસ્સ અસેખં ઞાણં, વિપરીતે ઞાણં, અનિયતસ્સ નિયામગમનાય અત્થિ ઞાણં, સબ્બં ઞાણં પટિસમ્ભિદાતિ, સમ્મુતિઞાણં, ચેતોપરિયાયે ઞાણં, અનાગતે ઞાણં, પટુપ્પન્ને ઞાણં, સાવકસ્સ ફલે ઞાણન્તિ.

મહાપણ્ણાસકો.

તસ્સાપિ ઉદ્દાનં –

સત્તુપલદ્ધિં, ઉપહરતો, બલં, ગિહિસ્સ અરહા ચ, વિમુત્તિપઞ્ચમન્તિ.