૩. તતિયવગ્ગો

(૨૪) ૪. વિમુચ્ચમાનકથા

૩૬૬. વિમુત્તં વિમુચ્ચમાનન્તિ? આમન્તા. એકદેસં વિમુત્તં, એકદેસં અવિમુત્તન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકદેસં વિમુત્તં, એકદેસં અવિમુત્તન્તિ? આમન્તા. એકદેસં સોતાપન્નો, એકદેસં ન સોતાપન્નો, એકદેસં સોતાપત્તિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં સત્તક્ખત્તુપરમો કોલઙ્કોલો એકબીજી બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો, એકદેસં અરિયકન્તેહિ સીલેહિ ન સમન્નાગતોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકદેસં વિમુત્તં, એકદેસં અવિમુત્તન્તિ? આમન્તા. એકદેસં સકદાગામી, એકદેસં ન સકદાગામી, એકદેસં સકદાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકદેસં વિમુત્તં, એકદેસં અવિમુત્તન્તિ? આમન્તા. એકદેસં અનાગામી, એકદેસં ન અનાગામી, એકદેસં અનાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં અન્તરાપરિનિબ્બાયી, ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી, અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી, ઉદ્ધંસોતોઅકનિટ્ઠગામી, એકદેસં ન ઉદ્ધંસોતોઅકનિટ્ઠગામીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકદેસં વિમુત્તં, એકદેસં અવિમુત્તન્તિ? આમન્તા. એકદેસં અરહા એકદેસં ન અરહા, એકદેસં અરહત્તપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, એકદેસં વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… એકદેસં સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, એકદેસં સચ્છિકાતબ્બં ન સચ્છિકતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

વિમુત્તં વિમુચ્ચમાનન્તિ? આમન્તા. ઉપ્પાદક્ખણે વિમુત્તં, ભઙ્ગક્ખણે વિમુચ્ચમાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૬૭. ન વત્તબ્બં – ‘‘વિમુત્તં વિમુચ્ચમાન’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘તસ્સ એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતી’’તિ [દી. નિ. ૧.૨૪૮ આદયો]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ વત્તબ્બં [તેન હિ (સી. સ્યા. કં.), તેન હિ ન વત્તબ્બં (ક.)] – ‘‘વિમુત્તં વિમુચ્ચમાન’’ન્તિ.

વિમુત્તં વિમુચ્ચમાનન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતી’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘વિમુત્તં વિમુચ્ચમાન’’ન્તિ.

અત્થિ ચિત્તં વિમુચ્ચમાનન્તિ? આમન્તા. અત્થિ ચિત્તં રજ્જમાનં દુસ્સમાનં મુય્હમાનં કિલિસ્સમાનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… નનુ રત્તઞ્ચેવ અરત્તઞ્ચ, દુટ્ઠઞ્ચેવ અદુટ્ઠઞ્ચ, મૂળ્હઞ્ચેવ અમૂળ્હઞ્ચ, છિન્નઞ્ચેવ અછિન્નઞ્ચ, ભિન્નઞ્ચેવ અભિન્નઞ્ચ, કતઞ્ચેવ અકતઞ્ચાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ રત્તઞ્ચેવ અરત્તઞ્ચ, દુટ્ઠઞ્ચેવ અદુટ્ઠઞ્ચ, મૂળ્હઞ્ચેવ અમૂળ્હઞ્ચ, છિન્નઞ્ચેવ અછિન્નઞ્ચ, ભિન્નઞ્ચેવ અભિન્નઞ્ચ, કતઞ્ચેવ અકતઞ્ચ, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ ચિત્તં વિમુચ્ચમાન’’ન્તિ.

વિમુચ્ચમાનકથા નિટ્ઠિતા.