(૧૬) ૭. ચિત્તટ્ઠિતિકથા

૩૩૫. એકં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. ઉપડ્ઢદિવસો ઉપ્પાદક્ખણો, ઉપડ્ઢદિવસો વયક્ખણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

એકં ચિત્તં દ્વે દિવસે તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. દિવસો ઉપ્પાદક્ખણો, દિવસો વયક્ખણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

એકં ચિત્તં ચત્તારો દિવસે તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ દિવસે તિટ્ઠતિ… દસ દિવસે તિટ્ઠતિ… વીસતિ દિવસે તિટ્ઠતિ… માસં તિટ્ઠતિ… દ્વે માસે તિટ્ઠતિ… ચત્તારો માસે તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ માસે તિટ્ઠતિ… દસ માસે તિટ્ઠતિ… સંવચ્છરં તિટ્ઠતિ… દ્વે વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… દસ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… વીસતિ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… તિંસ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારીસ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… વસ્સસતં તિટ્ઠતિ… દ્વે વસ્સસતાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ વસ્સસતાનિ તિટ્ઠતિ… પઞ્ચ વસ્સસતાનિ તિટ્ઠતિ… વસ્સસહસ્સં તિટ્ઠતિ… દ્વે વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… સોળસ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… કપ્પં તિટ્ઠતિ… દ્વે કપ્પે તિટ્ઠતિ… ચત્તારો કપ્પે તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ કપ્પે તિટ્ઠતિ… સોળસ કપ્પે તિટ્ઠતિ… બાત્તિંસ કપ્પે તિટ્ઠતિ… ચતુસટ્ઠિ કપ્પે તિટ્ઠતિ… પઞ્ચ કપ્પસતાનિ તિટ્ઠતિ… કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… દ્વે કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… સોળસ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… વીસતિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારીસ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… સટ્ઠિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચતુરાસીતિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. દ્વેચત્તારીસ કપ્પસહસ્સાનિ ઉપ્પાદક્ખણો, દ્વેચત્તારીસ કપ્પસહસ્સાનિ વયક્ખણોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

એકં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. અત્થઞ્ઞે ધમ્મા એકાહં બહુમ્પિ ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તીતિ? આમન્તા. તે ધમ્મા ચિત્તેન લહુપરિવત્તાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

તે ધમ્મા ચિત્તેન લહુપરિવત્તાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકધમ્મમ્પિ સમનુપસ્સામિ એવં લહુપરિવત્તં યથયિદં ચિત્તં. યાવઞ્ચિદં, ભિક્ખવે, ઉપમાપિ ન સુકરા યાવ લહુપરિવત્તં ચિત્ત’’ન્તિ [અ. નિ. ૧.૪૮]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘તે ધમ્મા ચિત્તેન લહુપરિવત્તા’’તિ.

તે ધમ્મા ચિત્તેન લહુપરિવત્તાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મક્કટો અરઞ્ઞે પવને ચરમાનો સાખં ગણ્હતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞં ગણ્હતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞં ગણ્હતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (બહૂસુ)] વુચ્ચતિ ચિત્તં ઇતિપિ મનો ઇતિપિ વિઞ્ઞાણં ઇતિપિ તં રત્તિયા ચ દિવસસ્સ ચ અઞ્ઞદેવ ઉપ્પજ્જતિ અઞ્ઞં નિરુજ્ઝતી’’તિ [સં. નિ. ૨.૬૧]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘તે ધમ્મા ચિત્તેન લહુપરિવત્તા’’તિ.

૩૩૬. એકં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. સોતવિઞ્ઞાણં…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણં… જિવ્હાવિઞ્ઞાણં… કાયવિઞ્ઞાણં… અકુસલં ચિત્તં… રાગસહગતં… દોસસહગતં… મોહસહગતં… માનસહગતં… દિટ્ઠિસહગતં… વિચિકિચ્છાસહગતં… થિનસહગતં… ઉદ્ધચ્ચસહગતં… અહિરિકસહગતં… અનોત્તપ્પસહગતં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. યેનેવ ચિત્તેન ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ, તેનેવ ચિત્તેન સોતેન સદ્દં સુણાતિ…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયતિ… જિવ્હાય રસં સાયતિ… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસતિ… મનસા ધમ્મં વિજાનાતિ…પે… યેનેવ ચિત્તેન મનસા ધમ્મં વિજાનાતિ, તેનેવ ચિત્તેન ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ…પે… સોતેન સદ્દં સુણાતિ… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયતિ… જિવ્હાય રસં સાયતિ…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

એકં ચિત્તં દિવસં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. યેનેવ ચિત્તેન અભિક્કમતિ, તેનેવ ચિત્તેન પટિક્કમતિ; યેનેવ ચિત્તેન પટિક્કમતિ, તેનેવ ચિત્તેન અભિક્કમતિ; યેનેવ ચિત્તેન આલોકેતિ, તેનેવ ચિત્તેન વિલોકેતિ; યેનેવ ચિત્તેન વિલોકેતિ, તેનેવ ચિત્તેન આલોકેતિ; યેનેવ ચિત્તેન સમિઞ્જેતિ, તેનેવ ચિત્તેન પસારેતિ; યેનેવ ચિત્તેન પસારેતિ, તેનેવ ચિત્તેન સમિઞ્જેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૩૭. આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં એકં ચિત્તં યાવતાયુકં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. મનુસ્સાનં એકં ચિત્તં યાવતાયુકં તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં એકં ચિત્તં યાવતાયુકં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં…પે… તાવતિંસાનં દેવાનં… યામાનં દેવાનં… તુસિતાનં દેવાનં… નિમ્માનરતીનં દેવાનં… પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં… બ્રહ્મપારિસજ્જાનં દેવાનં… બ્રહ્મપુરોહિતાનં દેવાનં… મહાબ્રહ્માનં દેવાનં… પરિત્તાભાનં દેવાનં… અપ્પમાણાભાનં દેવાનં… આભસ્સરાનં દેવાનં… પરિત્તસુભાનં દેવાનં… અપ્પમાણસુભાનં દેવાનં… સુભકિણ્હાનં દેવાનં … વેહપ્ફલાનં દેવાનં… અવિહાનં દેવાનં… અતપ્પાનં દેવાનં… સુદસ્સાનં દેવાનં… સુદસ્સીનં દેવાનં… અકનિટ્ઠાનં દેવાનં એકં ચિત્તં યાવતાયુકં તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં વીસતિ કપ્પસહસ્સાનિ આયુપ્પમાણં, આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં એકં ચિત્તં વીસતિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. મનુસ્સાનં વસ્સસતં આયુપ્પમાણં, મનુસ્સાનં એકં ચિત્તં વસ્સસતં તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં વીસતિ કપ્પસહસ્સાનિ આયુપ્પમાણં, આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં એકં ચિત્તં વીસતિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં પઞ્ચ વસ્સસતાનિ આયુપ્પમાણં, ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં એકં ચિત્તં પઞ્ચ વસ્સસતાનિ તિટ્ઠતિ… વસ્સસહસ્સં તિટ્ઠતિ… દ્વે વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… સોળસ વસ્સસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… કપ્પસ્સ તતિયભાગં તિટ્ઠતિ… ઉપડ્ઢકપ્પં તિટ્ઠતિ… એકં કપ્પં તિટ્ઠતિ… દ્વે કપ્પે તિટ્ઠતિ… ચત્તારો કપ્પે તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ કપ્પે તિટ્ઠતિ… સોળસ કપ્પે તિટ્ઠતિ… બાત્તિંસ કપ્પે તિટ્ઠતિ… ચતુસટ્ઠિ કપ્પે તિટ્ઠતિ… પઞ્ચ કપ્પસતાનિ તિટ્ઠતિ… કપ્પસહસ્સં તિટ્ઠતિ… દ્વે કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… ચત્તારિ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અટ્ઠ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતિ… અકનિટ્ઠાનં દેવાનં સોળસ કપ્પસહસ્સાનિ આયુપ્પમાણં, અકનિટ્ઠાનં દેવાનં એકં ચિત્તં સોળસ કપ્પસહસ્સાનિ તિટ્ઠતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં ચિત્તં મુહુત્તં મુહુત્તં ઉપ્પજ્જતિ મુહુત્તં મુહુત્તં નિરુજ્ઝતીતિ? આમન્તા. આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગા દેવા મુહુત્તં મુહુત્તં ચવન્તિ મુહુત્તં મુહુત્તં ઉપ્પજ્જન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં એકં ચિત્તં યાવતાયુકં તિટ્ઠતીતિ? આમન્તા. આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગા દેવા યેનેવ ચિત્તેન ઉપ્પજ્જન્તિ, તેનેવ ચિત્તેન ચવન્તીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

ચિત્તટ્ઠિતિકથા નિટ્ઠિતા.