(૧૨) ૩. કઙ્ખાકથા

૩૧૮. અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

નત્થિ અરહતો વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ કઙ્ખા, અત્થિ તસ્સ વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો કઙ્ખા, અત્થિ તસ્સ વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અત્થિ અરહતો કઙ્ખા, નત્થિ તસ્સ વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ કઙ્ખા, નત્થિ તસ્સ વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં વિચિકિચ્છાસંયોજનં વિચિકિચ્છાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા, સઙ્ઘે કઙ્ખા, સિક્ખાય કઙ્ખા, પુબ્બન્તે કઙ્ખા, અપરન્તે કઙ્ખા, પુબ્બન્તાપરન્તે કઙ્ખા, ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

નત્થિ અરહતો સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખા, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ કઙ્ખા, અત્થિ તસ્સ સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો કઙ્ખા, અત્થિ તસ્સ સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખા, નત્થિ તસ્સ સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ કઙ્ખા, નત્થિ તસ્સ સત્થરિ કઙ્ખા, ધમ્મે કઙ્ખા…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

૩૧૯. અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ અરહતો રાગો પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહતો રાગો પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં…પે… રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… દોસપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા; નનુ અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

૩૨૦. અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ કઙ્ખા, પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ કઙ્ખાતિ. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, અત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, અત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં…પે… રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… દોસપ્પહાનાય…પે… મોહપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… સધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો …પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, અત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, અત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, નત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, નત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં…પે… રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… દોસપ્પહાનાય…પે… મોહપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… પરધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નત્થિ તસ્સ કઙ્ખાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૨૧. અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘જાનતોહં, ભિક્ખવે, પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ, નો અજાનતો નો અપસ્સતો! કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, જાનતો કિં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ? ‘ઇતિ રૂપં’…પે… ‘ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમો’તિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, જાનતો એવં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતી’’તિ. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘જાનતોહં, ભિક્ખવે, પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ, નો અજાનતો નો અપસ્સતો! કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, જાનતો કિં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ, ભિક્ખવે…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ જાનતો પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, જાનતો એવં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતી’’તિ. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, અનભિજાનં અપરિજાનં અવિરાજયં અપ્પજહં અભબ્બો દુક્ખક્ખયાય; સબ્બઞ્ચ ખો, ભિક્ખવે, અભિજાનં પરિજાનં વિરાજયં પજહં ભબ્બો દુક્ખક્ખયાયા’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સહાવસ્સ દસ્સનસમ્પદાય …પે… છચ્ચાભિઠાનાનિ અભબ્બ કાતુ’’ન્તિ. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકસ્સ વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’ન્તિ, સહ દસ્સનુપ્પાદા, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ તીણિ સંયોજનાનિ પહીયન્તિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘યદા હવે પાતુભવન્તિ ધમ્મા,

આતાપિનો ઝાયતો બ્રાહ્મણસ્સ;

અથસ્સ કઙ્ખા વપયન્તિ સબ્બા,

યતો પજાનાતિ સહેતુધમ્મન્તિ.

‘‘યદા હવે પાતુભવન્તિ ધમ્મા,

આતાપિનો ઝાયતો બ્રાહ્મણસ્સ;

અથસ્સ કઙ્ખા વપયન્તિ સબ્બા,

યતો ખયં પચ્ચયાનં અવેદીતિ.

‘‘યદા હવે પાતુભવન્તિ ધમ્મા,

આતાપિનો ઝાયતો બ્રાહ્મણસ્સ;

વિધૂપયં તિટ્ઠતિ મારસેનં,

સૂરિયોવ [સુરિયોવ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઓભાસયમન્તલિક્ખન્તિ [મહાવ. ૩; ઉદા. ૩].

‘‘યા કાચિ કઙ્ખા ઇધ વા હુરં વા,

સકવેદિયા વા પરવેદિયા વા;

ઝાયિનો [યે ઝાયિનો (ઉદાને)] તા પજહન્તિ સબ્બા,

આતાપિનો બ્રહ્મચરિયં ચરન્તાતિ [ઉદા. ૪૭ ઉદાનેપિ].

‘‘યે કઙ્ખાસમતિક્કન્તા, કઙ્ખાભૂતેસુ પાણિસુ;

અસંસયા વિસંયુત્તા, તેસુ દિન્નં મહપ્ફલન્તિ.

‘‘એતાદિસી ધમ્મપકાસનેત્થ,

ન તત્થ કિં કઙ્ખતિ કોચિ સાવકો;

નિત્થિણ્ણઓઘં [નિતિણ્ણઓઘં (સી. ક.), નિત્તિણ્ણઓઘં (સ્યા. કં.)] વિચિકિચ્છછિન્નં,

બુદ્ધં નમસ્સામ જિનં જનિન્દા’’તિ [દી. નિ. ૨.૩૫૪].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ? આમન્તા. નનુ અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તે કઙ્ખેય્ય, મગ્ગામગ્ગે કઙ્ખેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામે કઙ્ખેય્યા’’તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તે કઙ્ખેય્ય, મગ્ગામગ્ગે કઙ્ખેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામે કઙ્ખેય્ય; તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો કઙ્ખા’’તિ.

અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તે કઙ્ખેય્ય, મગ્ગામગ્ગે કઙ્ખેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામે કઙ્ખેય્યાતિ, અત્થિ અરહતો કઙ્ખાતિ? આમન્તા. અરહા સોતાપત્તિફલે વા સકદાગામિફલે વા અનાગામિફલે વા અરહત્તે વા કઙ્ખેય્યાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

કઙ્ખાકથા નિટ્ઠિતા.