દુકનિક્ખેપં

હેતુગોચ્છકં

૧૦૫૯. કતમે ધમ્મા હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ, નવ કામાવચરહેતૂ છ રૂપાવચરહેતૂ, છ અરૂપાવચરહેતૂ, છ અપરિયાપન્નહેતૂ.

૧૦૬૦. તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો, અદોસો, અમોહો.

૧૦૬૧. તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અલોભો.

૧૦૬૨. તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં અનુદ્દા અનુદ્દાયના અનુદાયિતત્તં હિતેસિતા અનુકમ્પા અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અદોસો.

૧૦૬૩. તત્થ કતમો અમોહો? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં, પુબ્બન્તે ઞાણં, અપરન્તે ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ઞાણં, યા એવરૂપા પઞ્ઞા પજાનના વિચયો પવિચયો ધમ્મવિચયો સલ્લક્ખણા ઉપલક્ખણા પચ્ચુપલક્ખણા પણ્ડિચ્ચં કોસલ્લં નેપુઞ્ઞં વેભબ્યા ચિન્તા ઉપપરિક્ખા ભૂરી મેધા પરિણાયિકા વિપસ્સના સમ્પજઞ્ઞં પતોદો પઞ્ઞા પઞ્ઞિન્દ્રિયં પઞ્ઞાબલં પઞ્ઞાસત્થં પઞ્ઞાપાસાદો પઞ્ઞાઆલોકો પઞ્ઞાઓભાસો પઞ્ઞાપજ્જોતો પઞ્ઞારતનં અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ અમોહો.

ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

૧૦૬૪. તત્થ કતમે તયો અકુસલહેતૂ? લોભો, દોસો, મોહો.

૧૦૬૫. તત્થ કતમો લોભો? યો રાગો સારાગો અનુનયો અનુરોધો નન્દી નન્દીરાગો [નન્દિરાગો (સી.)] ચિત્તસ્સ સારાગો ઇચ્છા મુચ્છા અજ્ઝોસાનં ગેધો પલિગેધો સઙ્ગો પઙ્કો એજા માયા જનિકા સઞ્જનની સિબ્બિની [સિબ્બની (સી.)] જાલિની સરિતા વિસત્તિકા સુત્તં વિસટા આયૂહિની [આયૂહની (સી. સ્યા.)] દુતિયા પણિધિ ભવનેત્તિ વનં વનથો સન્થવો સિનેહો અપેક્ખા પટિબન્ધુ આસા આસિસના આસિસિતત્તં [આસિંસના આસિંસિતત્તં (સી. સ્યા.)] રૂપાસા સદ્દાસા ગન્ધાસા રસાસા ફોટ્ઠબ્બાસા લાભાસા ધનાસા પુત્તાસા જીવિતાસા જપ્પા પજપ્પા અભિજપ્પા જપ્પા જપ્પના જપ્પિતત્તં લોલુપ્પં લોલુપ્પાયના લોલુપ્પાયિતત્તં પુચ્છઞ્જિકતા [પુઞ્ચિકતા (સ્યા.) પુચ્છિકતા (સી.)] સાધુકમ્યતા અધમ્મરાગો વિસમલોભો નિકન્તિ નિકામના પત્થના પિહના સમ્પત્થના કામતણ્હા ભવતણ્હા વિભવતણ્હા રૂપતણ્હા અરૂપતણ્હા નિરોધતણ્હા રૂપતણ્હા સદ્દતણ્હા ગન્ધતણ્હા રસતણ્હા ફોટ્ઠબ્બતણ્હા ધમ્મતણ્હા ઓઘો યોગો ગન્થો ઉપાદાનં આવરણં નીવરણં છાદનં બન્ધનં ઉપક્કિલેસો અનુસયો પરિયુટ્ઠાનં લતા વેવિચ્છં દુક્ખમૂલં દુક્ખનિદાનં દુક્ખપ્પભવો મારપાસો મારબળિસં મારવિસયો તણ્હાનદી તણ્હાજાલં તણ્હાગદ્દુલં તણ્હાસમુદ્દો અભિજ્ઝા લોભો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ લોભો.

૧૦૬૬. તત્થ કતમો દોસો? અનત્થં મે અચરીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – અયં વુચ્ચતિ દોસો.

૧૦૬૭. તત્થ કતમો મોહો? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણં, યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ મોહો.

ઇમે તયો અકુસલહેતૂ.

૧૦૬૮. તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં વા ધમ્માનં વિપાકતો કિરિયાબ્યાકતેસુ વા ધમ્મેસુ અલોભો અદોસો અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ.

૧૦૬૯. તત્થ કતમે નવ કામાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે નવ કામાવચરહેતૂ.

૧૦૭૦. તત્થ કતમે છ રૂપાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ રૂપાવચરહેતૂ.

૧૦૭૧. તત્થ કતમે છ અરૂપાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ અરૂપાવચરહેતૂ.

૧૦૭૨. તત્થ કતમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ.

૧૦૭૩. તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો, અદોસો, અમોહો.

૧૦૭૪. તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અલોભો.

૧૦૭૫. તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં…પે… અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અદોસો.

૧૦૭૬. તત્થ કતમો અમોહો? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં, પુબ્બન્તે ઞાણં, અપરન્તે ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ઞાણં, યા એવરૂપા પઞ્ઞા પજાનના વિચયો પવિચયો ધમ્મવિચયો સલ્લક્ખણા ઉપલક્ખણા પચ્ચુપલક્ખણા પણ્ડિચ્ચં કોસલ્લં નેપુઞ્ઞં વેભબ્યા ચિન્તા ઉપપરિક્ખા ભૂરી મેધા પરિણાયિકા વિપસ્સના સમ્પજઞ્ઞં પતોદો પઞ્ઞા પઞ્ઞિન્દ્રિયં પઞ્ઞાબલં પઞ્ઞાસત્થં પઞ્ઞાપાસાદો પઞ્ઞાઆલોકો પઞ્ઞાઓભાસો પઞ્ઞાપજ્જોતો પઞ્ઞારતનં અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ અમોહો.

ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

૧૦૭૭. તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં ધમ્માનં વિપાકતો અલોભો અદોસો અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ.

૧૦૭૮. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ? તે ધમ્મે ઠપેત્વા, અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ.

૧૦૭૯. કતમે ધમ્મા સહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સહેતુકા.

૧૦૮૦. કતમે ધમ્મા અહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા અહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અહેતુકા.

૧૦૮૧. કતમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા.

૧૦૮૨. કતમે ધમ્મા હેતુવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા હેતુવિપ્પયુત્તા.

૧૦૮૩. કતમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ? લોભો મોહેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, મોહો લોભેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, દોસો મોહેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, મોહો દોસેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ; અલોભો અદોસો અમોહો, તે અઞ્ઞમઞ્ઞં હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ.

૧૦૮૪. કતમે ધમ્મા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સહેતુકા તે ધમ્મે ઠપેત્વા, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ.

૧૦૮૫. કતમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ? લોભો મોહેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, મોહો લોભેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, દોસો મોહેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, મોહો દોસેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ; અલોભો અદોસો અમોહો, તે અઞ્ઞમઞ્ઞં હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ.

૧૦૮૬. કતમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા તે ધમ્મે ઠપેત્વા, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ.

૧૦૮૭. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા.

૧૦૮૮. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા.

ચૂળન્તરદુકં

૧૦૮૯. કતમે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા? પઞ્ચક્ખન્ધા – રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા.

૧૦૯૦. કતમે ધમ્મા અપ્પચ્ચયા? અસઙ્ખતા ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપ્પચ્ચયા.

૧૦૯૧. કતમે ધમ્મા સઙ્ખતા? યેવ તે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા, તેવ તે ધમ્મા સઙ્ખતા.

૧૦૯૨. કતમે ધમ્મા અસઙ્ખતા? યો એવ સો ધમ્મો અપ્પચ્ચયો, સો એવ સો ધમ્મો અસઙ્ખતો.

૧૦૯૩. કતમે ધમ્મા સનિદસ્સના? રૂપાયતનં – ઇમે ધમ્મા સનિદસ્સના.

૧૦૯૪. કતમે ધમ્મા અનિદસ્સના? ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનં, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનં અપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનિદસ્સના.

૧૦૯૫. કતમે ધમ્મા સપ્પટિઘા? ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનં – ઇમે ધમ્મા સપ્પટિઘા.

૧૦૯૬. કતમે ધમ્મા અપ્પટિઘા? વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનં અપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપ્પટિઘા.

૧૦૯૭. કતમે ધમ્મા રૂપિનો? ચત્તારો ચ મહાભૂતા ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાય રૂપં – ઇમે ધમ્મા રૂપિનો.

૧૦૯૮. કતમે ધમ્મા અરૂપિનો? વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અરૂપિનો.

૧૦૯૯. કતમે ધમ્મા લોકિયા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા લોકિયા.

૧૧૦૦. કતમે ધમ્મા લોકુત્તરા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા લોકુત્તરા.

૧૧૦૧. કતમે ધમ્મા કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા? યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. ઇમે ધમ્મા કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા.

આસવગોચ્છકં

૧૧૦૨. કતમે ધમ્મા આસવા? ચત્તારો આસવા – કામાસવો, ભવાસવો, દિટ્ઠાસવો, અવિજ્જાસવો.

૧૧૦૩. તત્થ કતમો કામાસવો? યો કામેસુ કામચ્છન્દો કામરાગો કામનન્દી કામતણ્હા કામસિનેહો કામપરિળાહો કામમુચ્છા કામજ્ઝોસાનં – અયં વુચ્ચતિ કામાસવો.

૧૧૦૪. તત્થ કતમો ભવાસવો? યો ભવેસુ ભવછન્દો [ભવચ્છન્દો (સી. સ્યા.)] ભવરાગો ભવનન્દી ભવતણ્હા ભવસિનેહો ભવપરિળાહો ભવમુચ્છા ભવજ્ઝોસાનં – અયં વુચ્ચતિ ભવાસવો.

૧૧૦૫. તત્થ કતમો દિટ્ઠાસવો? સસ્સતો લોકોતિ વા, અસસ્સતો લોકોતિ વા, અન્તવા લોકોતિ વા, અનન્તવા લોકોતિ વા, તં જીવં તં સરીરન્તિ વા, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરન્તિ વા, હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા; યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પટિગ્ગાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ દિટ્ઠાસવો. સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠાસવો.

૧૧૦૬. તત્થ કતમો અવિજ્જાસવો? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણંः યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અવિજ્જાસવો.

ઇમે ધમ્મા આસવા.

૧૧૦૭. કતમે ધમ્મા નો આસવા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો આસવા.

૧૧૦૮. કતમે ધમ્મા સાસવા? કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સાસવા.

૧૧૦૯. કતમે ધમ્મા અનાસવા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનાસવા.

૧૧૧૦. કતમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા.

૧૧૧૧. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા.

૧૧૧૨. કતમે ધમ્મા આસવા ચેવ સાસવા ચ? તેયેવ આસવા આસવા ચેવ સાસવા ચ.

૧૧૧૩. કતમે ધમ્મા સાસવા ચેવ નો ચ આસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સાસવા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સાસવા ચેવ નો ચ આસવા.

૧૧૧૪. કતમે ધમ્મા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચ? કામાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો કામાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, ભવાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો ભવાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો દિટ્ઠાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ – ઇમે ધમ્મા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચ.

૧૧૧૫. કતમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા.

૧૧૧૬. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા.

૧૧૧૭. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા અનાસવા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા અનાસવા.

નિક્ખેપકણ્ડે પઠમભાણવારો.

સંયોજનગોચ્છકં

૧૧૧૮. કતમે ધમ્મા સંયોજના? દસ સંયોજનાનિ – કામરાગસંયોજનં, પટિઘસંયોજનં, માનસંયોજનં, દિટ્ઠિસંયોજનં, વિચિકિચ્છાસંયોજનં, સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં, ભવરાગસંયોજનં, ઇસ્સાસંયોજનં, મચ્છરિયસંયોજનં, અવિજ્જાસંયોજનં.

૧૧૧૯. તત્થ કતમં કામરાગસંયોજનં? યો કામેસુ કામચ્છન્દો કામરાગો કામનન્દી કામતણ્હા કામસિનેહો કામપરિળાહો કામમુચ્છા કામજ્ઝોસાનં – ઇદં વુચ્ચતિ કામરાગસંયોજનં.

૧૧૨૦. તત્થ કતમં પટિઘસંયોજનં? અનત્થં મે અચરીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ પટિઘસંયોજનં.

૧૧૨૧. તત્થ કતમં માનસંયોજનં? સેય્યોહમસ્મીતિ માનો, સદિસોહમસ્મીતિ માનો, હીનોહમસ્મીતિ માનો. યો એવરૂપો માનો મઞ્ઞના મઞ્ઞિતત્તં ઉન્નતિ ઉન્નમો [ઉણ્ણતિ ઉણ્ણામો (સ્યા.)] ધજો સમ્પગ્ગાહો કેતુકમ્યતા ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ માનસંયોજનં.

૧૧૨૨. તત્થ કતમં દિટ્ઠિસંયોજનં? સસ્સતો લોકોતિ વા, અસસ્સતો લોકોતિ વા, અન્તવા લોકોતિ વા, અનન્તવા લોકોતિ વા, તં જીવં તં સરીરન્તિ વા, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરન્તિ વા, હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા; યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પટિગ્ગાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – ઇદં વુચ્ચતિ દિટ્ઠિસંયોજનં. ઠપેત્વા સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિસંયોજનં.

૧૧૨૩. તત્થ કતમં વિચિકિચ્છાસંયોજનં? સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ધમ્મે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સઙ્ઘે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સિક્ખાય કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, અપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તાપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિः યા એવરૂપા કઙ્ખા કઙ્ખાયના કઙ્ખાયિતત્તં વિમતિ વિચિકિચ્છા દ્વેળ્હકં દ્વેધાપથો સંસયો અનેકંસગ્ગાહો આસપ્પના પરિસપ્પના અપરિયોગાહના થમ્ભિતત્તં ચિત્તસ્સ મનોવિલેખો – ઇદં વુચ્ચતિ વિચિકિચ્છાસંયોજનં.

૧૧૨૪. તત્થ કતમં સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં? ઇતો બહિદ્ધા સમણબ્રાહ્મણાનં સીલેન સુદ્ધિ વતેન સુદ્ધિ સીલબ્બતેન સુદ્ધીતિ; યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પતિટ્ઠાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – ઇદં વુચ્ચતિ સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં.

૧૧૨૫. તત્થ કતમં ભવરાગસંયોજનં? યો ભવેસુ ભવછન્દો ભવરાગો ભવનન્દી ભવતણ્હા ભવસિનેહો ભવપરિળાહો ભવમુચ્છા ભવજ્ઝોસાનં – ઇદં વુચ્ચતિ ભવરાગસંયોજનં.

૧૧૨૬. તત્થ કતમં ઇસ્સાસંયોજનં? યા પરલાભસક્કારગરુકારમાનનવન્દનપૂજનાસુ ઇસ્સા ઇસ્સાયના ઇસ્સાયિતત્તં ઉસૂયા ઉસૂયના ઉસૂયિતત્તં [ઉસ્સુયા ઉસ્સુયના ઉસ્સુયિતત્તં (ક.)] – ઇદં વુચ્ચતિ ઇસ્સાસંયોજનં.

૧૧૨૭. તત્થ કતમં મચ્છરિયસંયોજનં? પઞ્ચ મચ્છરિયાનિ – આવાસમચ્છરિયં, કુલમચ્છરિયં, લાભમચ્છરિયં, વણ્ણમચ્છરિયં, ધમ્મમચ્છરિયં. યં એવરૂપં મચ્છેરં મચ્છરાયના મચ્છરાયિતત્તં વેવિચ્છં કદરિયં કટુકઞ્ચુકતા અગ્ગહિતત્તં ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ મચ્છરિયસંયોજનં.

૧૧૨૮. તત્થ કતમં અવિજ્જાસંયોજનં? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણંः યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – ઇદં વુચ્ચતિ અવિજ્જાસંયોજનં.

ઇમે ધમ્મા સંયોજના.

૧૧૨૯. કતમે ધમ્મા નો સંયોજના? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો સંયોજના.

૧૧૩૦. કતમે ધમ્મા સંયોજનિયા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સંયોજનિયા.

૧૧૩૧. કતમે ધમ્મા અસંયોજનિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અસંયોજનિયા.

૧૧૩૨. કતમે ધમ્મા સંયોજનસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સંયોજનસમ્પયુત્તા.

૧૧૩૩. કતમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા.

૧૧૩૪. કતમે ધમ્મા સંયોજના ચેવ સંયોજનિયા ચ? તાનેવ સંયોજનાનિ સંયોજના ચેવ સંયોજનિયા ચ.

૧૧૩૫. કતમે ધમ્મા સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજના? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સંયોજનિયા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજના.

૧૧૩૬. કતમે ધમ્મા સંયોજના ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચ? કામરાગસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં કામરાગસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, પટિઘસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં પટિઘસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, માનસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં માનસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, દિટ્ઠિસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં દિટ્ઠિસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, વિચિકિચ્છાસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં વિચિકિચ્છાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં સીલબ્બતપરામાસસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, ભવરાગસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં ભવરાગસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઇસ્સાસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં ઇસ્સાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, મચ્છરિયસંયોજનં અવિજ્જાસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાસંયોજનં મચ્છરિયસંયોજનેન સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ – ઇમે ધમ્મા સંયોજના ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચ.

૧૧૩૭. કતમે ધમ્મા સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજના? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજના.

૧૧૩૮. કતમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા સંયોજનિયા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા સંયોજનિયા.

૧૧૩૯. કતમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા અસંયોજનિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા સંયોજનવિપ્પયુત્તા અસંયોજનિયા.

ગન્થગોચ્છકં

૧૧૪૦. કતમે ધમ્મા ગન્થા? ચત્તારો ગન્થા – અભિજ્ઝા કાયગન્થો, બ્યાપાદો કાયગન્થો, સીલબ્બતપરામાસો કાયગન્થો, ઇદં સચ્ચાભિનિવેસો કાયગન્થો.

૧૧૪૧. તત્થ કતમો અભિજ્ઝા કાયગન્થો? યો રાગો સારાગો અનુનયો અનુરોધો નન્દી નન્દીરાગો ચિત્તસ્સ સારાગો ઇચ્છા મુચ્છા અજ્ઝોસાનં ગેધો પલિગેધો સઙ્ગો પઙ્કો એજા માયા જનિકા સઞ્જનની સિબ્બિની જાલિની સરિતા વિસત્તિકા સુત્તં વિસટા આયૂહિની દુતિયા પણિધિ ભવનેત્તિ વનં વનથો સન્થવો સિનેહો અપેક્ખા પટિબન્ધુ આસા આસિસના આસિસિતત્તં રૂપાસા સદ્દાસા ગન્ધાસા રસાસા ફોટ્ઠબ્બાસા લાભાસા ધનાસા પુત્તાસા જીવિતાસા જપ્પા પજપ્પા અભિજપ્પા જપ્પા જપ્પના જપ્પિતત્તં લોલુપ્પં લોલુપ્પાયના લોલુપ્પાયિતત્તં પુચ્છઞ્જિકતા સાધુકમ્યતા અધમ્મરાગો વિસમલોભો નિકન્તિ નિકામના પત્થના પિહના સમ્પત્થના કામતણ્હા ભવતણ્હા વિભવતણ્હા રૂપતણ્હા અરૂપતણ્હા નિરોધતણ્હા રૂપતણ્હા સદ્દતણ્હા ગન્ધતણ્હા રસતણ્હા ફોટ્ઠબ્બતણ્હા ધમ્મતણ્હા ઓઘો યોગો ગન્થો ઉપાદાનં આવરણં નીવરણં છાદનં બન્ધનં ઉપક્કિલેસો અનુસયો પરિયુટ્ઠાનં લતા વેવિચ્છં દુક્ખમૂલં દુક્ખનિદાનં દુક્ખપ્પભવો મારપાસો મારબળિસં મારવિસયો તણ્હાનદી તણ્હાજાલં તણ્હાગદ્દુલં તણ્હાસમુદ્દો અભિજ્ઝા લોભો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અભિજ્ઝા કાયગન્થો.

૧૧૪૨. તત્થ કતમો બ્યાપાદો કાયગન્થો? અનત્થં મે અચરી તિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – અયં વુચ્ચતિ બ્યાપાદો કાયગન્થો.

૧૧૪૩. તત્થ કતમો સીલબ્બતપરામાસો કાયગન્થો? ઇતો બહિદ્ધા સમણબ્રાહ્મણાનં સીલેન સુદ્ધિ, વતેન સુદ્ધિ, સીલબ્બતેન સુદ્ધીતિः યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પતિટ્ઠાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ સીલબ્બતપરામાસો કાયગન્થો.

૧૧૪૪. તત્થ કતમો ઇદંસચ્ચાભિનિવેસો કાયગન્થો? સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વા; નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ વાः યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પતિટ્ઠાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ ઇદંસચ્ચાભિનિવેસો કાયગન્થો. ઠપેત્વા સીલબ્બતપરામાસં કાયગન્થં સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ ઇદંસચ્ચાભિનિવેસો કાયગન્થો.

ઇમે ધમ્મા ગન્થા.

૧૧૪૫. કતમે ધમ્મા નો ગન્થા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો ગન્થા.

૧૧૪૬. કતમે ધમ્મા ગન્થનિયા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ગન્થનિયા.

૧૧૪૭. કતમે ધમ્મા અગન્થનિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અગન્થનિયા.

૧૧૪૮. કતમે ધમ્મા ગન્થસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ગન્થસમ્પયુત્તા.

૧૧૪૯. કતમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા.

૧૧૫૦. કતમે ધમ્મા ગન્થા ચેવ ગન્થનિયા ચ? તેવ ગન્થા ગન્થા ચેવ ગન્થનિયા ચ.

૧૧૫૧. કતમે ધમ્મા ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા ગન્થનિયા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થા.

૧૧૫૨. કતમે ધમ્મા ગન્થા ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચ? સીલબ્બતપરામાસો કાયગન્થો અભિજ્ઝાકાયગન્થેન ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તો ચ, અભિજ્ઝાકાયગન્થો સીલબ્બતપરામાસેન કાયગન્થેન ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તો ચ, ઇદંસચ્ચાભિનિવેસો કાયગન્થો અભિજ્ઝાકાયગન્થેન ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તો ચ, અભિજ્ઝાકાયગન્થો ઇદંસચ્ચાભિનિવેસેન કાયગન્થેન ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તો ચ – ઇમે ધમ્મા ગન્થા ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચ.

૧૧૫૩. કતમે ધમ્મા ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થા.

૧૧૫૪. કતમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા ગન્થનિયા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા ગન્થનિયા.

૧૧૫૫. કતમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા અગન્થનિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ગન્થવિપ્પયુત્તા અગન્થનિયા.

ઓઘગોચ્છકં

૧૧૫૬. કતમે ધમ્મા ઓઘા? ચત્તારો ઓઘા…પે… ઇમે ધમ્મા ઓઘવિપ્પયુત્તા ઓઘનિયા.

યોગગોચ્છકં

૧૧૫૭. કતમે ધમ્મા યોગા? ચત્તારો યોગા…પે… ઇમે ધમ્મા યોગવિપ્પયુત્તા યોગનિયા.

નીવરણગોચ્છકં

૧૧૫૮. કતમે ધમ્મા નીવરણા? છ નીવરણા [નીવરણાનિ (સ્યા.)] – કામચ્છન્દનીવરણં, બ્યાપાદનીવરણં, થિનમિદ્ધનીવરણં, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં, વિચિકિચ્છાનીવરણં, અવિજ્જાનીવરણં.

૧૧૫૯. તત્થ કતમં કામચ્છન્દનીવરણં? યો કામેસુ કામચ્છન્દો કામરાગો કામનન્દી કામતણ્હા કામસિનેહો કામપરિળાહો કામમુચ્છા કામજ્ઝોસાનં – ઇદં વુચ્ચતિ કામચ્છન્દનીવરણં.

૧૧૬૦. તત્થ કતમં બ્યાપાદનીવરણં? અનત્થં મે અચરીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ; અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ; પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ બ્યાપાદનીવરણં.

૧૧૬૧. તત્થ કતમં થિનમિદ્ધનીવરણં? અત્થિ થિનં, અત્થિ મિદ્ધં.

૧૧૬૨. તત્થ કતમં થિનં? યા ચિત્તસ્સ અકલ્લતા અકમ્મઞ્ઞતા ઓલીયના સલ્લીયના લીનં લીયના લીયિતત્તં થિનં થિયના થિયિતત્તં ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ થિનં.

૧૧૬૩. તત્થ કતમં મિદ્ધં? યા કાયસ્સ અકલ્લતા અકમ્મઞ્ઞતા ઓનાહો પરિયોનાહો અન્તોસમોરોધો મિદ્ધં સોપ્પં પચલાયિકા સોપ્પં સુપના સુપિતત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ મિદ્ધં. ઇતિ ઇદઞ્ચ થિનં, ઇદઞ્ચ મિદ્ધં – ઇદં વુચ્ચતિ થિનમિદ્ધનીવરણં.

૧૧૬૪. તત્થ કતમં ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં? અત્થિ ઉદ્ધચ્ચં, અત્થિ કુક્કુચ્ચં.

૧૧૬૫. તત્થ કતમં ઉદ્ધચ્ચં? યં ચિત્તસ્સ ઉદ્ધચ્ચં અવૂપસમો ચેતસો વિક્ખેપો ભન્તત્તં ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ ઉદ્ધચ્ચં.

૧૧૬૬. તત્થ કતમં કુક્કુચ્ચં? અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞિતા, કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞિતા, અવજ્જે વજ્જસઞ્ઞિતા, વજ્જે અવજ્જસઞ્ઞિતા. યં એવરૂપં કુક્કુચ્ચં કુક્કુચ્ચાયના કુક્કુચ્ચાયિતત્તં ચેતસો વિપ્પટિસારો મનોવિલેખો – ઇદં વુચ્ચતિ કુક્કુચ્ચં. ઇતિ ઇદઞ્ચ ઉદ્ધચ્ચં, ઇદઞ્ચ કુક્કુચ્ચં – ઇદં વુચ્ચતિ ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં.

૧૧૬૭. તત્થ કતમં વિચિકિચ્છાનીવરણં? સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ધમ્મે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સઙ્ઘે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સિક્ખાય કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, અપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તાપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ. યા એવરૂપા કઙ્ખા કઙ્ખાયના કઙ્ખાયિતત્તં વિમતિ વિચિકિચ્છા દ્વેળ્હકં દ્વેધાપથો સંસયો અનેકંસગ્ગાહો આસપ્પના પરિસપ્પના અપરિયોગાહના થમ્ભિતત્તં ચિત્તસ્સ મનોવિલેખો – ઇદં વુચ્ચતિ વિચિકિચ્છાનીવરણં.

૧૧૬૮. તત્થ કતમં અવિજ્જાનીવરણં? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણંः યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – ઇદં વુચ્ચતિ અવિજ્જાનીવરણં.

ઇમે ધમ્મા નીવરણા.

૧૧૬૯. કતમે ધમ્મા નો નીવરણા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો નીવરણા.

૧૧૭૦. કતમે ધમ્મા નીવરણિયા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા નીવરણિયા.

૧૧૭૧. કતમે ધમ્મા અનીવરણિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનીવરણિયા.

૧૧૭૨. કતમે ધમ્મા નીવરણસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા નીવરણસમ્પયુત્તા.

૧૧૭૩. કતમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા.

૧૧૭૪. કતમે ધમ્મા નીવરણા ચેવ નીવરણિયા ચ? તાનેવ નીવરણાનિ નીવરણા ચેવ નીવરણિયા ચ.

૧૧૭૫. કતમે ધમ્મા નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા નીવરણિયા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણા.

૧૧૭૬. કતમે ધમ્મા નીવરણા ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચ? કામચ્છન્દનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં કામચ્છન્દનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, બ્યાપાદનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં બ્યાપાદનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, થિનમિદ્ધનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં થિનમિદ્ધનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, કુક્કુચ્ચનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં કુક્કુચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, વિચિકિચ્છાનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં વિચિકિચ્છાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, કામચ્છન્દનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં કામચ્છન્દનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, બ્યાપાદનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં બ્યાપાદનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, થિનમિદ્ધનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં થિનમિદ્ધનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, કુક્કુચ્ચનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં કુક્કુચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, વિચિકિચ્છાનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં વિચિકિચ્છાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, અવિજ્જાનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, ઉદ્ધચ્ચનીવરણં અવિજ્જાનીવરણેન નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ – ઇમે ધમ્મા નીવરણા ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચ.

૧૧૭૭. કતમે ધમ્મા નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણા.

૧૧૭૮. કતમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા નીવરણિયા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા નીવરણિયા.

૧૧૭૯. કતમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા અનીવરણિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નીવરણવિપ્પયુત્તા અનીવરણિયા.

પરામાસગોચ્છકં

૧૧૮૦. કતમે ધમ્મા પરામાસા? દિટ્ઠિપરામાસો.

૧૧૮૧. તત્થ કતમો દિટ્ઠિપરામાસો? સસ્સતો લોકોતિ વા, અસસ્સતો લોકોતિ વા, અન્તવા લોકોતિ વા, અનન્તવા લોકોતિ વા, તં જીવં તં સરીરન્તિ વા, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરન્તિ વા, હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વાः યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પતિટ્ઠાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ દિટ્ઠિપરામાસો. સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિપરામાસો.

ઇમે ધમ્મા પરામાસા.

૧૧૮૨. કતમે ધમ્મા નો પરામાસા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો પરામાસા.

૧૧૮૩. કતમે ધમ્મા પરામટ્ઠા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પરામટ્ઠા.

૧૧૮૪. કતમે ધમ્મા અપરામટ્ઠા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપરામટ્ઠા.

૧૧૮૫. કતમે ધમ્મા પરામાસસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પરામાસસમ્પયુત્તા.

૧૧૮૬. કતમે ધમ્મા પરામાસવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા પરામાસવિપ્પયુત્તા.

૧૧૮૭. કતમે ધમ્મા પરામાસા ચેવ પરામટ્ઠા ચ? સ્વેવ પરામાસો પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠો ચ.

૧૧૮૮. કતમે ધમ્મા પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા પરામટ્ઠા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસા.

૧૧૮૯. કતમે ધમ્મા પરામાસવિપ્પયુત્તા પરામટ્ઠા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પરામાસવિપ્પયુત્તા પરામટ્ઠા.