૩. નિક્ખેપકણ્ડં

તિકનિક્ખેપં

૯૮૫. કતમે ધમ્મા કુસલા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો, અદોસો, અમોહો; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા કુસલા.

૯૮૬. કતમે ધમ્મા અકુસલા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા અકુસલા.

૯૮૭. કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા? કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અબ્યાકતા.

૯૮૮. કતમે ધમ્મા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા? સુખભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, સુખં વેદનં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા.

૯૮૯. કતમે ધમ્મા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા? દુક્ખભૂમિયં કામાવચરે, દુક્ખં વેદનં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા.

૯૯૦. કતમે ધમ્મા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા? અદુક્ખમસુખભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અરૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, અદુક્ખમસુખં વેદનં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા.

૯૯૧. કતમે ધમ્મા વિપાકા? કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા વિપાકા.

૯૯૨. કતમે ધમ્મા વિપાકધમ્મધમ્મા? કુસલાકુસલા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા વિપાકધમ્મધમ્મા.

૯૯૩. કતમે ધમ્મા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા? યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા.

૯૯૪. કતમે ધમ્મા ઉપાદિણ્ણુપાદાનિયા? સાસવા કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યઞ્ચ રૂપં કમ્મસ્સ કતત્તા – ઇમે ધમ્મા ઉપાદિણ્ણુપાદાનિયા.

૯૯૫. કતમે ધમ્મા અનુપાદિણ્ણુપાદાનિયા? સાસવા કુસલાકુસલા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા; યઞ્ચ રૂપં ન કમ્મસ્સ કતત્તા – ઇમે ધમ્મા અનુપાદિણ્ણુપાદાનિયા.

૯૯૬. કતમે ધમ્મા અનુપાદિણ્ણઅનુપાદાનિયા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનુપાદિણ્ણઅનુપાદાનિયા.

૯૯૭. કતમે ધમ્મા સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા.

૯૯૮. કતમે ધમ્મા અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા? સાસવા કુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા.

૯૯૯. કતમે ધમ્મા અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા.

૧૦૦૦. કતમે ધમ્મા સવિતક્કસવિચારા? સવિતક્કસવિચારભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, વિતક્કવિચારે ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સવિતક્કસવિચારા.

૧૦૦૧. કતમે ધમ્મા અવિતક્કવિચારમત્તા? અવિતક્કવિચારમત્તભૂમિયં રૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, વિચારં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા અવિતક્કવિચારમત્તા.

૧૦૦૨. કતમે ધમ્મા અવિતક્કઅવિચારા? અવિતક્કઅવિચારભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અરૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અવિતક્કઅવિચારા.

૧૦૦૩. કતમે ધમ્મા પીતિસહગતા? પીતિભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, પીતિં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પીતિસહગતા.

૧૦૦૪. કતમે ધમ્મા સુખસહગતા? સુખભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, સુખં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સુખસહગતા.

૧૦૦૫. કતમે ધમ્મા ઉપેક્ખાસહગતા? ઉપેક્ખાભૂમિયં કામાવચરે, રૂપાવચરે, અરૂપાવચરે, અપરિયાપન્ને, ઉપેક્ખં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ઉપેક્ખાસહગતા.

૧૦૦૬. કતમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બા? તીણિ સંયોજનાનિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો.

૧૦૦૭. તત્થ કતમા સક્કાયદિટ્ઠિ? ઇધ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વેદનાવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વેદનં, વેદનાય વા અત્તાનં. સઞ્ઞં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, સઞ્ઞાવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા સઞ્ઞં, સઞ્ઞાય વા અત્તાનં. સઙ્ખારે અત્તતો સમનુપસ્સતિ, સઙ્ખારવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા સઙ્ખારે, સઙ્ખારેસુ વા અત્તાનં. વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં [દિટ્ઠિવિસૂકાયિતં (સી.)] દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પટિગ્ગાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ સક્કાયદિટ્ઠિ.

૧૦૦૮. તત્થ કતમા વિચિકિચ્છા? સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ધમ્મે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સઙ્ઘે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, સિક્ખાય કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, અપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, પુબ્બન્તાપરન્તે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ. યા એવરૂપા કઙ્ખા કઙ્ખાયના કઙ્ખાયિતત્તં વિમતિ વિચિકિચ્છા દ્વેળ્હકં દ્વેધાપથો સંસયો અનેકંસગ્ગાહો આસપ્પના પરિસપ્પના અપરિયોગાહના થમ્ભિતત્તં ચિત્તસ્સ મનોવિલેખો – અયં વુચ્ચતિ વિચિકિચ્છા.

૧૦૦૯. તત્થ કતમો સીલબ્બતપરામાસો? ઇતો બહિદ્ધા સમણબ્રાહ્મણાનં ‘સીલેન સુદ્ધિ, વતેન સુદ્ધિ, સીલબ્બતેન સુદ્ધી’તિ યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પટિગ્ગાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ સીલબ્બતપરામાસો.

૧૦૧૦. ઇમાનિ તીણિ સંયોજનાનિ; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બા.

૧૦૧૧. કતમે ધમ્મા ભાવનાય પહાતબ્બા? અવસેસો લોભો, દોસો, મોહો; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા ભાવનાય પહાતબ્બા.

૧૦૧૨. કતમે ધમ્મા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા? કુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા.

૧૦૧૩. કતમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા? તીણિ સંયોજનાનિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો.

૧૦૧૪. તત્થ કતમા સક્કાયદિટ્ઠિ…પે… અયં વુચ્ચતિ સક્કાયદિટ્ઠિ.

૧૦૧૫. તત્થ કતમા વિચિકિચ્છા…પે… અયં વુચ્ચતિ વિચિકિચ્છા.

૧૦૧૬. તત્થ કતમો સીલબ્બતપરામાસો…પે… અયં વુચ્ચતિ સીલબ્બતપરામાસો.

૧૦૧૭. ઇમાનિ તીણિ સંયોજનાનિ; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. તીણિ સંયોજનાનિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો – ઇમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બા. તદેકટ્ઠો લોભો, દોસો, મોહો – ઇમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતૂ. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા.

૧૦૧૮. કતમે ધમ્મા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા? અવસેસો લોભો, દોસો, મોહો – ઇમે ધમ્મા ભાવનાય પહાતબ્બહેતૂ. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા.

૧૦૧૯. કતમે ધમ્મા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા.

૧૦૨૦. કતમે ધમ્મા આચયગામિનો? સાસવા કુસલાકુસલા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આચયગામિનો.

૧૦૨૧. કતમે ધમ્મા અપચયગામિનો? ચત્તારો મગ્ગા અપરિયાપન્ના – ઇમે ધમ્મા અપચયગામિનો.

૧૦૨૨. કતમે ધમ્મા નેવ આચયગામિ ન અપચયગામિનો? કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નેવ આચયગામિ ન અપચયગામિનો.

૧૦૨૩. કતમે ધમ્મા સેક્ખા? ચત્તારો મગ્ગા અપરિયાપન્ના, હેટ્ઠિમાનિ ચ તીણિ સામઞ્ઞફલાનિ – ઇમે ધમ્મા સેક્ખા.

૧૦૨૪. કતમે ધમ્મા અસેક્ખા? ઉપરિટ્ઠિમં [ઉપરિમં (સ્યા.)] અરહત્તફલં – ઇમે ધમ્મા અસેક્ખા.

૧૦૨૫. કતમે ધમ્મા નેવસેક્ખનાસેક્ખા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા, અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નેવસેક્ખનાસેક્ખા.

૧૦૨૬. કતમે ધમ્મા પરિત્તા? સબ્બેવ કામાવચરા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા પરિત્તા.

૧૦૨૭. કતમે ધમ્મા મહગ્ગતા? રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, કુસલાબ્યાકતા ધમ્મા; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મહગ્ગતા.

૧૦૨૮. કતમે ધમ્મા અપ્પમાણા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપ્પમાણા.

૧૦૨૯. કતમે ધમ્મા પરિત્તારમ્મણા? પરિત્તે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા પરિત્તારમ્મણા.

૧૦૩૦. કતમે ધમ્મા મહગ્ગતારમ્મણા? મહગ્ગતે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા મહગ્ગતારમ્મણા.

૧૦૩૧. કતમે ધમ્મા અપ્પમાણારમ્મણા? અપ્પમાણે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા અપ્પમાણારમ્મણા.

૧૦૩૨. કતમે ધમ્મા હીના? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો; તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે ધમ્મા હીના.

૧૦૩૩. કતમે ધમ્મા મજ્ઝિમા? સાસવા કુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મજ્ઝિમા.

૧૦૩૪. કતમે ધમ્મા પણીતા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા પણીતા.

૧૦૩૫. કતમે ધમ્મા મિચ્છત્તનિયતા? પઞ્ચ કમ્માનિ આનન્તરિકાનિ, યા ચ મિચ્છાદિટ્ઠિનિયતા – ઇમે ધમ્મા મિચ્છત્તનિયતા.

૧૦૩૬. કતમે ધમ્મા સમ્મત્તનિયતા? ચત્તારો મગ્ગા અપરિયાપન્ના – ઇમે ધમ્મા સમ્મત્તનિયતા.

૧૦૩૭. કતમે ધમ્મા અનિયતા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા, અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનિયતા.

૧૦૩૮. કતમે ધમ્મા મગ્ગારમ્મણા? અરિયમગ્ગં આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા મગ્ગારમ્મણા.

૧૦૩૯. કતમે ધમ્મા મગ્ગહેતુકા? અરિયમગ્ગસમઙ્ગિસ્સ મગ્ગઙ્ગાનિ ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મગ્ગહેતુકા. અરિયમગ્ગસમઙ્ગિસ્સ સમ્માદિટ્ઠિ મગ્ગો ચેવ હેતુ ચ, સમ્માદિટ્ઠિં ઠપેત્વા, તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મગ્ગહેતુકા. અરિયમગ્ગસમઙ્ગિસ્સ અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે ધમ્મા મગ્ગહેતૂ. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મગ્ગહેતુકા.

૧૦૪૦. કતમે ધમ્મા મગ્ગાધિપતિનો? અરિયમગ્ગં અધિપતિં કરિત્વા યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા મગ્ગાધિપતિનો. અરિયમગ્ગસમઙ્ગિસ્સ વીમંસાધિપતેય્યં મગ્ગં ભાવયન્તસ્સ વીમંસં ઠપેત્વા; તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા મગ્ગાધિપતિનો.

૧૦૪૧. કતમે ધમ્મા ઉપ્પન્ના? યે ધમ્મા જાતા ભૂતા સઞ્જાતા નિબ્બત્તા અભિનિબ્બત્તા પાતુભૂતા ઉપ્પન્ના સમુપ્પન્ના ઉટ્ઠિતા સમુટ્ઠિતા ઉપ્પન્ના ઉપ્પન્નંસેન સઙ્ગહિતા, રૂપં [રૂપા (બહૂસુ)], વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા ઉપ્પન્ના.

૧૦૪૨. કતમે ધમ્મા અનુપ્પન્ના? યે ધમ્મા અજાતા અભૂતા અસઞ્જાતા અનિબ્બત્તા અનભિનિબ્બત્તા અપાતુભૂતા અનુપ્પન્ના અસમુપ્પન્ના અનુટ્ઠિતા અસમુટ્ઠિતા અનુપ્પન્ના અનુપ્પન્નંસેન સઙ્ગહિતા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા અનુપ્પન્ના.

૧૦૪૩. કતમે ધમ્મા ઉપ્પાદિનો? કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં અવિપક્કવિપાકાનં વિપાકા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યઞ્ચ રૂપં કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપ્પજ્જિસ્સતિ – ઇમે ધમ્મા ઉપ્પાદિનો.

૧૦૪૪. કતમે ધમ્મા અતીતા? યે ધમ્મા અતીતા નિરુદ્ધા વિગતા વિપરિણતા અત્થઙ્ગતા અબ્ભત્થઙ્ગતા ઉપ્પજ્જિત્વા વિગતા અતીતા અતીતંસેન સઙ્ગહિતા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા અતીતા.

૧૦૪૫. કતમે ધમ્મા અનાગતા? યે ધમ્મા અજાતા અભૂતા અસઞ્જાતા અનિબ્બત્તા અનભિનિબ્બત્તા અપાતુભૂતા અનુપ્પન્ના અસમુપ્પન્ના અનુટ્ઠિતા અસમુટ્ઠિતા અનાગતા અનાગતંસેન સઙ્ગહિતા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા અનાગતા.

૧૦૪૬. કતમે ધમ્મા પચ્ચુપ્પન્ના? યે ધમ્મા જાતા ભૂતા સઞ્જાતા નિબ્બત્તા અભિનિબ્બત્તા પાતુભૂતા ઉપ્પન્ના સમુપ્પન્ના ઉટ્ઠિતા સમુટ્ઠિતા પચ્ચુપ્પન્ના પચ્ચુપ્પન્નંસેન સઙ્ગહિતા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા પચ્ચુપ્પન્ના.

૧૦૪૭. કતમે ધમ્મા અતીતારમ્મણા? અતીતે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા અતીતારમ્મણા.

૧૦૪૮. કતમે ધમ્મા અનાગતારમ્મણા? અનાગતે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા અનાગતારમ્મણા.

૧૦૪૯. કતમે ધમ્મા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા? પચ્ચુપ્પન્ને ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા.

૧૦૫૦. કતમે ધમ્મા અજ્ઝત્તા? યે ધમ્મા તેસં તેસં સત્તાનં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નિયતા પાટિપુગ્ગલિકા ઉપાદિણ્ણા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા અજ્ઝત્તા.

૧૦૫૧. કતમે ધમ્મા બહિદ્ધા? યે ધમ્મા તેસં તેસં પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નિયતા પાટિપુગ્ગલિકા ઉપાદિણ્ણા, રૂપં, વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં – ઇમે ધમ્મા બહિદ્ધા.

૧૦૫૨. કતમે ધમ્મા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા? તદુભયં – ઇમે ધમ્મા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા.

૧૦૫૩. કતમે ધમ્મા અજ્ઝત્તારમ્મણા? અજ્ઝત્તે ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા અજ્ઝત્તારમ્મણા.

૧૦૫૪. કતમે ધમ્મા બહિદ્ધારમ્મણા? બહિદ્ધા ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા બહિદ્ધારમ્મણા.

૧૦૫૫. કતમે ધમ્મા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા? અજ્ઝત્તબહિદ્ધા ધમ્મે આરબ્ભ યે ઉપ્પજ્જન્તિ ચિત્તચેતસિકા ધમ્મા – ઇમે ધમ્મા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા.

૧૦૫૬. કતમે ધમ્મા સનિદસ્સનસપ્પટિઘા? રૂપાયતનં – ઇમે ધમ્મા સનિદસ્સનસપ્પટિઘા.

૧૦૫૭. કતમે ધમ્મા અનિદસ્સનસપ્પટિઘા? ચક્ખાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, જિવ્હાયતનં, કાયાયતનં, સદ્દાયતનં, ગન્ધાયતનં, રસાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં – ઇમે ધમ્મા અનિદસ્સનસપ્પટિઘા.

૧૦૫૮. કતમે ધમ્મા અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનં અપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં; અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

તિકં.

દુકનિક્ખેપં

હેતુગોચ્છકં

૧૦૫૯. કતમે ધમ્મા હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ, નવ કામાવચરહેતૂ છ રૂપાવચરહેતૂ, છ અરૂપાવચરહેતૂ, છ અપરિયાપન્નહેતૂ.

૧૦૬૦. તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો, અદોસો, અમોહો.

૧૦૬૧. તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અલોભો.

૧૦૬૨. તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં અનુદ્દા અનુદ્દાયના અનુદાયિતત્તં હિતેસિતા અનુકમ્પા અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અદોસો.

૧૦૬૩. તત્થ કતમો અમોહો? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં, પુબ્બન્તે ઞાણં, અપરન્તે ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ઞાણં, યા એવરૂપા પઞ્ઞા પજાનના વિચયો પવિચયો ધમ્મવિચયો સલ્લક્ખણા ઉપલક્ખણા પચ્ચુપલક્ખણા પણ્ડિચ્ચં કોસલ્લં નેપુઞ્ઞં વેભબ્યા ચિન્તા ઉપપરિક્ખા ભૂરી મેધા પરિણાયિકા વિપસ્સના સમ્પજઞ્ઞં પતોદો પઞ્ઞા પઞ્ઞિન્દ્રિયં પઞ્ઞાબલં પઞ્ઞાસત્થં પઞ્ઞાપાસાદો પઞ્ઞાઆલોકો પઞ્ઞાઓભાસો પઞ્ઞાપજ્જોતો પઞ્ઞારતનં અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ અમોહો.

ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

૧૦૬૪. તત્થ કતમે તયો અકુસલહેતૂ? લોભો, દોસો, મોહો.

૧૦૬૫. તત્થ કતમો લોભો? યો રાગો સારાગો અનુનયો અનુરોધો નન્દી નન્દીરાગો [નન્દિરાગો (સી.)] ચિત્તસ્સ સારાગો ઇચ્છા મુચ્છા અજ્ઝોસાનં ગેધો પલિગેધો સઙ્ગો પઙ્કો એજા માયા જનિકા સઞ્જનની સિબ્બિની [સિબ્બની (સી.)] જાલિની સરિતા વિસત્તિકા સુત્તં વિસટા આયૂહિની [આયૂહની (સી. સ્યા.)] દુતિયા પણિધિ ભવનેત્તિ વનં વનથો સન્થવો સિનેહો અપેક્ખા પટિબન્ધુ આસા આસિસના આસિસિતત્તં [આસિંસના આસિંસિતત્તં (સી. સ્યા.)] રૂપાસા સદ્દાસા ગન્ધાસા રસાસા ફોટ્ઠબ્બાસા લાભાસા ધનાસા પુત્તાસા જીવિતાસા જપ્પા પજપ્પા અભિજપ્પા જપ્પા જપ્પના જપ્પિતત્તં લોલુપ્પં લોલુપ્પાયના લોલુપ્પાયિતત્તં પુચ્છઞ્જિકતા [પુઞ્ચિકતા (સ્યા.) પુચ્છિકતા (સી.)] સાધુકમ્યતા અધમ્મરાગો વિસમલોભો નિકન્તિ નિકામના પત્થના પિહના સમ્પત્થના કામતણ્હા ભવતણ્હા વિભવતણ્હા રૂપતણ્હા અરૂપતણ્હા નિરોધતણ્હા રૂપતણ્હા સદ્દતણ્હા ગન્ધતણ્હા રસતણ્હા ફોટ્ઠબ્બતણ્હા ધમ્મતણ્હા ઓઘો યોગો ગન્થો ઉપાદાનં આવરણં નીવરણં છાદનં બન્ધનં ઉપક્કિલેસો અનુસયો પરિયુટ્ઠાનં લતા વેવિચ્છં દુક્ખમૂલં દુક્ખનિદાનં દુક્ખપ્પભવો મારપાસો મારબળિસં મારવિસયો તણ્હાનદી તણ્હાજાલં તણ્હાગદ્દુલં તણ્હાસમુદ્દો અભિજ્ઝા લોભો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ લોભો.

૧૦૬૬. તત્થ કતમો દોસો? અનત્થં મે અચરીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – અયં વુચ્ચતિ દોસો.

૧૦૬૭. તત્થ કતમો મોહો? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણં, યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ મોહો.

ઇમે તયો અકુસલહેતૂ.

૧૦૬૮. તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં વા ધમ્માનં વિપાકતો કિરિયાબ્યાકતેસુ વા ધમ્મેસુ અલોભો અદોસો અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ.

૧૦૬૯. તત્થ કતમે નવ કામાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે નવ કામાવચરહેતૂ.

૧૦૭૦. તત્થ કતમે છ રૂપાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ રૂપાવચરહેતૂ.

૧૦૭૧. તત્થ કતમે છ અરૂપાવચરહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ અરૂપાવચરહેતૂ.

૧૦૭૨. તત્થ કતમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ – ઇમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ.

૧૦૭૩. તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો, અદોસો, અમોહો.

૧૦૭૪. તત્થ કતમો અલોભો? યો અલોભો અલુબ્ભના અલુબ્ભિતત્તં અસારાગો અસારજ્જના અસારજ્જિતત્તં અનભિજ્ઝા અલોભો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અલોભો.

૧૦૭૫. તત્થ કતમો અદોસો? યો અદોસો અદુસ્સના અદુસ્સિતત્તં…પે… અબ્યાપાદો અબ્યાપજ્જો અદોસો કુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અદોસો.

૧૦૭૬. તત્થ કતમો અમોહો? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં, પુબ્બન્તે ઞાણં, અપરન્તે ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ઞાણં, યા એવરૂપા પઞ્ઞા પજાનના વિચયો પવિચયો ધમ્મવિચયો સલ્લક્ખણા ઉપલક્ખણા પચ્ચુપલક્ખણા પણ્ડિચ્ચં કોસલ્લં નેપુઞ્ઞં વેભબ્યા ચિન્તા ઉપપરિક્ખા ભૂરી મેધા પરિણાયિકા વિપસ્સના સમ્પજઞ્ઞં પતોદો પઞ્ઞા પઞ્ઞિન્દ્રિયં પઞ્ઞાબલં પઞ્ઞાસત્થં પઞ્ઞાપાસાદો પઞ્ઞાઆલોકો પઞ્ઞાઓભાસો પઞ્ઞાપજ્જોતો પઞ્ઞારતનં અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ અમોહો.

ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

૧૦૭૭. તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં ધમ્માનં વિપાકતો અલોભો અદોસો અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે છ અપરિયાપન્નહેતૂ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ.

૧૦૭૮. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ? તે ધમ્મે ઠપેત્વા, અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના; વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ.

૧૦૭૯. કતમે ધમ્મા સહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સહેતુકા.

૧૦૮૦. કતમે ધમ્મા અહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા અહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અહેતુકા.

૧૦૮૧. કતમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા.

૧૦૮૨. કતમે ધમ્મા હેતુવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા હેતુવિપ્પયુત્તા.

૧૦૮૩. કતમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ? લોભો મોહેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, મોહો લોભેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, દોસો મોહેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, મોહો દોસેન હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ; અલોભો અદોસો અમોહો, તે અઞ્ઞમઞ્ઞં હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચ.

૧૦૮૪. કતમે ધમ્મા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સહેતુકા તે ધમ્મે ઠપેત્વા, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ.

૧૦૮૫. કતમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ? લોભો મોહેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, મોહો લોભેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, દોસો મોહેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, મોહો દોસેન હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ; અલોભો અદોસો અમોહો, તે અઞ્ઞમઞ્ઞં હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ – ઇમે ધમ્મા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ.

૧૦૮૬. કતમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા તે ધમ્મે ઠપેત્વા, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ.

૧૦૮૭. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ સહેતુકા.

૧૦૮૮. કતમે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા ન હેતૂ અહેતુકા.

ચૂળન્તરદુકં

૧૦૮૯. કતમે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા? પઞ્ચક્ખન્ધા – રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા.

૧૦૯૦. કતમે ધમ્મા અપ્પચ્ચયા? અસઙ્ખતા ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપ્પચ્ચયા.

૧૦૯૧. કતમે ધમ્મા સઙ્ખતા? યેવ તે ધમ્મા સપ્પચ્ચયા, તેવ તે ધમ્મા સઙ્ખતા.

૧૦૯૨. કતમે ધમ્મા અસઙ્ખતા? યો એવ સો ધમ્મો અપ્પચ્ચયો, સો એવ સો ધમ્મો અસઙ્ખતો.

૧૦૯૩. કતમે ધમ્મા સનિદસ્સના? રૂપાયતનં – ઇમે ધમ્મા સનિદસ્સના.

૧૦૯૪. કતમે ધમ્મા અનિદસ્સના? ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનં, વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનં અપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનિદસ્સના.

૧૦૯૫. કતમે ધમ્મા સપ્પટિઘા? ચક્ખાયતનં…પે… ફોટ્ઠબ્બાયતનં – ઇમે ધમ્મા સપ્પટિઘા.

૧૦૯૬. કતમે ધમ્મા અપ્પટિઘા? વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનં અપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અપ્પટિઘા.

૧૦૯૭. કતમે ધમ્મા રૂપિનો? ચત્તારો ચ મહાભૂતા ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાય રૂપં – ઇમે ધમ્મા રૂપિનો.

૧૦૯૮. કતમે ધમ્મા અરૂપિનો? વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અરૂપિનો.

૧૦૯૯. કતમે ધમ્મા લોકિયા? સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા લોકિયા.

૧૧૦૦. કતમે ધમ્મા લોકુત્તરા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા લોકુત્તરા.

૧૧૦૧. કતમે ધમ્મા કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા? યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા સોતવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. યે તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા; યે વા પન તે ધમ્મા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા, ન તે ધમ્મા કાયવિઞ્ઞેય્યા. ઇમે ધમ્મા કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા.

આસવગોચ્છકં

૧૧૦૨. કતમે ધમ્મા આસવા? ચત્તારો આસવા – કામાસવો, ભવાસવો, દિટ્ઠાસવો, અવિજ્જાસવો.

૧૧૦૩. તત્થ કતમો કામાસવો? યો કામેસુ કામચ્છન્દો કામરાગો કામનન્દી કામતણ્હા કામસિનેહો કામપરિળાહો કામમુચ્છા કામજ્ઝોસાનં – અયં વુચ્ચતિ કામાસવો.

૧૧૦૪. તત્થ કતમો ભવાસવો? યો ભવેસુ ભવછન્દો [ભવચ્છન્દો (સી. સ્યા.)] ભવરાગો ભવનન્દી ભવતણ્હા ભવસિનેહો ભવપરિળાહો ભવમુચ્છા ભવજ્ઝોસાનં – અયં વુચ્ચતિ ભવાસવો.

૧૧૦૫. તત્થ કતમો દિટ્ઠાસવો? સસ્સતો લોકોતિ વા, અસસ્સતો લોકોતિ વા, અન્તવા લોકોતિ વા, અનન્તવા લોકોતિ વા, તં જીવં તં સરીરન્તિ વા, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરન્તિ વા, હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ વા; યા એવરૂપા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકાયિકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં ગાહો પટિગ્ગાહો અભિનિવેસો પરામાસો કુમ્મગ્ગો મિચ્છાપથો મિચ્છત્તં તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – અયં વુચ્ચતિ દિટ્ઠાસવો. સબ્બાપિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠાસવો.

૧૧૦૬. તત્થ કતમો અવિજ્જાસવો? દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણંः યં એવરૂપં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસંગાહના અપરિયોગાહના અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ અવિજ્જાસવો.

ઇમે ધમ્મા આસવા.

૧૧૦૭. કતમે ધમ્મા નો આસવા? તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, અપરિયાપન્ના વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા નો આસવા.

૧૧૦૮. કતમે ધમ્મા સાસવા? કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સાસવા.

૧૧૦૯. કતમે ધમ્મા અનાસવા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા અનાસવા.

૧૧૧૦. કતમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા.

૧૧૧૧. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો; સબ્બઞ્ચ રૂપં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા.

૧૧૧૨. કતમે ધમ્મા આસવા ચેવ સાસવા ચ? તેયેવ આસવા આસવા ચેવ સાસવા ચ.

૧૧૧૩. કતમે ધમ્મા સાસવા ચેવ નો ચ આસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સાસવા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા અવસેસા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા; રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા સાસવા ચેવ નો ચ આસવા.

૧૧૧૪. કતમે ધમ્મા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચ? કામાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો કામાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, ભવાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો ભવાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ, અવિજ્જાસવો દિટ્ઠાસવેન આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તો ચ – ઇમે ધમ્મા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચ.

૧૧૧૫. કતમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા સમ્પયુત્તા, તે ધમ્મે ઠપેત્વા વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા.

૧૧૧૬. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા? તેહિ ધમ્મેહિ યે ધમ્મા વિપ્પયુત્તા સાસવા કુસલાકુસલાબ્યાકતા ધમ્મા કામાવચરા, રૂપાવચરા, અરૂપાવચરા, રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા.

૧૧૧૭. કતમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા અનાસવા? અપરિયાપન્ના મગ્ગા ચ, મગ્ગફલાનિ ચ, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ – ઇમે ધમ્મા આસવવિપ્પયુત્તા અનાસવા.

નિક્ખેપકણ્ડે પઠમભાણવારો.

સંયોજનગોચ્છકં

૧૧૧૮. કતમે ધમ્મા સંયોજના? દસ સંયોજનાનિ – કામરાગસંયોજનં, પટિઘસંયોજનં, માનસંયોજનં, દિટ્ઠિસંયોજનં, વિચિકિચ્છાસંયોજનં, સીલબ્બતપરામાસસંયોજનં, ભવરાગસંયોજનં, ઇસ્સાસંયોજનં, મચ્છરિયસંયોજનં, અવિજ્જાસંયોજનં.

૧૧૧૯. તત્થ કતમં કામરાગસંયોજનં? યો કામેસુ કામચ્છન્દો કામરાગો કામનન્દી કામતણ્હા કામસિનેહો કામપરિળાહો કામમુચ્છા કામજ્ઝોસાનં – ઇદં વુચ્ચતિ કામરાગસંયોજનં.

૧૧૨૦. તત્થ કતમં પટિઘસંયોજનં? અનત્થં મે અચરીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરતીતિ આઘાતો જાયતિ, અનત્થં મે ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… અનત્થં ચરતિ…પે… અનત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતીતિ આઘાતો જાયતિ, અટ્ઠાને વા પન આઘાતો જાયતિ. યો એવરૂપો ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના બ્યાપજ્જિતત્તં વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ પટિઘસંયોજનં.

૧૧૨૧. તત્થ કતમં માનસંયોજનં? સેય્યોહમસ્મીતિ માનો, સદિસોહમસ્મીતિ માનો, હીનોહમસ્મીતિ માનો. યો એવરૂપો માનો મઞ્ઞના મઞ્ઞિતત્તં ઉન્નતિ ઉન્નમો [ઉણ્ણતિ ઉણ્ણામો (સ્યા.)] ધજો સમ્પગ્ગાહો કેતુકમ્યતા ચિત્તસ્સ – ઇદં વુચ્ચતિ માનસંયોજનં.