સૂરસ્સતીનીતિ

દુતિયો ભાગો

૧. ધનસ્સ દુબ્બિધં કિચ્ચં,

પાપેતિ ઉણ્ણતં ધનિં;

અધનિં ઓણતં લોકે,

સઞ્ચિને તેન તં ધનં.

૨. વટ્ટતે સતતં સીઘં,

કાલચક્કં અવારિતં;

તેન ઘટી દિનં માસો,

વસ્સો ભવત્ય ચીરતો.

૩. સત્તુના ન હિ સન્ધેય્ય,

એકદા સો ભયં કરો;

સુતત્તમપિ પાનીયં,

સમયતે નુ પાવકં.

૪. વિજહં પકતિં યો હિ,

વિકતિં પુન ગચ્છતિ;

સભાવેન આકારેન,

વિપ્પલ્લાસં સ ગચ્છતિ;

સંસુમાર ગતા ગોધા,

યથા થી પુમવેસિકા.

૫. પક્ખં લદ્ધાન ઉડ્ડેન્તિ,

ઉપચિકા હિ વમ્મિકા;

નિક્ખન્તા મરણં યન્તિ,

ઉપ્પતા નિપ્પતં ગતા.

૬. સબ્બંપિયસ્સ દજ્જેય્ય,

નિસ્સેસં પિયમાનસં;

સદ્ધાચિત્તં તુ નો વિઞ્ઞૂ,

સદ્ધાયિકો પક્ખલિતો.

૭. સક્કોતિ લઙ્ઘિતું બ્યામં,

મહુસ્સાહેન યો હિ સો;

તદડ્ઢં અનુસ્સાહેન,

નોસ્સાહો તેસુ થોમિતો;

મહુસ્સાહો દુક્ખો લોકે,

અનુસ્સાહો સદા સુખો.

૮. દુક્ખમં અક્ખમન્તો યો,

પિટ્ઠિકારીચ દુક્કરં,

કદા લભેય્ય સો લોકે,

સુખમં સુકરં મુધા;

પચ્ચક્ખઞ્હિ સો કરેય્ય,

દુક્ખમઞ્ચાપિ દુક્કરં.

૯. અનગ્ઘો મનુસ્સો લોકે,

તોસનાપોસનાદિના;

તેન સો મહગ્ઘં કમ્મં,

કરે લોકહિતાયુતં.

૧૦. વાતેન નપ્પભિજ્જન્તિ,

નિન્ના વેળૂ કસા નળા;

યથાવાતં નગચ્છન્તિ,

તથા ચરે જને કદા.

૧૧. પુરતો ચ પચ્છતો ચે,

નિસ્સયો નત્થિ પસ્સતો;

અધિકં વીરિયં હોતિ,

અત્તનાથો તદા ભવે.

૧૨. ખણં આખુબિલં સીહો,

પાસાણસકલાકુલં;

પપ્પોતિ નખભઙ્ગંવા,

ફલંવા મૂસિકો ભવે.

૧૩. મગ્ગમુળ્હા જના અન્ધા,

અમગ્ગા મગ્ગસઞ્ઞિનો;

તથેવ દુપ્પઞ્ઞા મુળ્હા,

તથત્થં નાવ બુજ્ઝરે.

૧૪. પિયરૂપં વીરરૂપં,

દુવિધા રૂપસમ્પદા,

નારિં ઇચ્છે પિયરૂપિં,

પુરિસં વીરરૂપકં.

૧૫. પજ્જલન્તિ હિ ખજ્જોતા,

પક્ખચાલનકમ્મુના;

કુસિતા સુપિતા નેતે,

તથા જનાપિ કમ્મિકા.

૧૬. કુમ્મસઙ્કોચમોપમ્ય,

નિગ્ગહમપિ સંખમે;

પત્તકાલે તુ નીતિઞ્ઞો,

કણ્હસપ્પોવ ઉટ્ઠહે.

૧૭. ભક્ખસેસં નખાદન્તિ,

સીહા ઉન્નતચેતસા;

પરંપિ નપણામેન્તિ,

વુદ્ધિકામા તથા ચરે.

૧૮. ન વ વસ્સો સમુપ્પન્નો,

ખીણો પુરાણહાયનો;

નવવસ્સે નવા મેત્તા,

ભાવિતબ્બા હિતેસિના.

૧૯. સન્તાપયન્તિ કમયાપ્યભુજં ન રોગા,

દુમ્મન્તિનં કમુપયન્તિ ન નીતિદોસા;

કં સ્રી ન માનયતિ કં ન ચ હન્તિ મચ્ચુ,

કં થીકતા ન વિસયા પરિપીળયન્તિ.

(વસન્તતિલકાગાથા.)

૨૦. (ક) બ્યામમત્તેન દણ્ડેન,

યોલુમ્બ્ય ઉદકં મિને;

અગમ્ભીરં ગમ્ભીરંવા,

અગાધે મઞ્ઞિ ગમ્ભીરં.

(ખ)

તથા મન્દો સઞ્ઞાણેન,

અગાધે મઞ્ઞિ પણ્ડિતં;

સમાસમં ન જાનાતિ,

બહ્વપ્પં તિક્ખમન્દતં.

૨૧. દુટ્ઠકમ્મે સઙ્ગમન્તિ,

છેકકમ્મે ચ નો ઇધ;

મચ્ચું વહન્તિ સીસેન,

તે મુળ્હા મુળ્હસઙ્ગમા.

૨૨. દુવિધો સઙ્ગમો લોકે,

ઉજુકો કુટિલો ભવે;

ઉજુકોવ પસંસેય્યો,

નોહ્યઞ્ઞો સાજસઙ્ગમો.

તે ઇમિના ઉપાયેન સમગ્ગા સમ્મોદમાના મહા ભિત્તિપિટ્ઠિકાય વસન્તિ. (મહોસધજાતક અટ્ઠકથા)

૨૩. યૂથિકા પુપ્ફતે નોહિ,

સિઞ્ચિતાપિ પુનપ્પુનં;

પુપ્ફતે સમ્પત્તે કાલે,

એવં ધારેથ વીરિયં.

૨૪. ધનુચ્ચયો ધનક્ખેપો,

દુવિધા હિ ધનાકતિ;

ધનુચ્ચયે નયો અત્થિ,

ધનક્ખેપમ્હિ નો ઇધ.

૨૫. અમાતા પિતરસં વડ્ઢં,

જૂતકારઞ્ચ ચઞ્ચલં;

નાલપેય્ય વિસેસઞ્ઞૂ,

યદિચ્છે સિદ્ધિ મત્તનો.

હલિદ્દિરાગં કપિચિત્તં,

પુરિસં રાગવિરાગિનં;

એદિસં તાત માસેવિ,

નિમ્મનુસ્સંપિ ચે સિયા.

૨૬. ગુણા ગુણઞ્ઞૂસુ ગુણા ભવન્તિ,

તે નિગ્ગુણં પત્વા ભવન્તિ દોસા;

આસાદ્યતોયા પભવન્તિ નજ્જો,

સમુદ્રમાસજ્જ ભવન્ત્યપેય્યા.

(ઉપજાતિગાથા)

૨૭. સિલારૂપં નિમ્મિનન્તિ,

કોટ્ટેત્વાન પુનપ્પુનં;

કોટ્ટકોવ તથા બાલા,

સાધું ઓવજ્જ નિમ્મિતા.