૩. સુવણ્ણભૂમિસાસનવંસકથામગ્ગો

૩. ઇદાનિ યથાઠપિતમાતિકાવસેન સુવણ્ણભૂમિ રટ્ઠે સાસનવંસકથામગ્ગસ્સ વત્થું ઓકાસો અનુપ્પત્થો, તસ્મા સુવણ્ણભૂમિરટ્ઠસાસનવંસકથામગ્ગં આરભિસ્સામિ.

તત્થ સુવણ્ણભૂમીતિ તીસુ રામઞ્ઞરટ્ઠેસુ એકસ્સ નામં. તીણિહિ રામઞ્ઞરટ્ઠાનિ હોન્તિ હંસાવતીમુત્તિમસુવણ્ણભૂમિવસેન એકદેસેન સબ્બમ્પિ રામઞ્ઞરટ્ઠં ગહેતબ્બં. તત્થ પન ઉક્કલાપજનપદે તપુસ્સભલ્લિકે આદિં કત્વા ભગવતો અભિસમ્બુજ્ઝિત્વા સત્તસત્તાહેસુ અતિક્કન્તેસુયેવ આસાળ્હિમાસસ્સ જુણ્હપક્ખપઞ્ચમદિવસતો પટ્ઠાય રામઞ્ઞરટ્ઠે સાસનં પતિટ્ઠતિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે પઠમં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

ભગવતો અભિસમ્બુદ્ધકાલતો પુબ્બેયેવ અપરણ્ણકરટ્ઠે સુભિન્નનગરે તિસ્સરઞ્ઞો કાલે એકસ્સ અમચ્ચસ્સ તિસ્સો જયો ચાતિ દ્વેપુત્તા અહેસું. તે ગિહિભાવે સંવેગં લભિત્વા મહાસમુદ્દસ્સ સમીપે ગજ્જગિરિમ્હિ નામ પબ્બતે ઇત્થુસિપબ્બં પબ્બજિત્વા નિસીદિસું. તદા નાગિયા વિજ્જાધરો સન્તવં કત્વા દ્વે અણ્ડાનિ વિજાયિત્વા સા નાગી લજ્જાય તાનિ વિજહિત્વા ગચ્છિ.

તદા જેટ્ઠો તિસ્સકુમારો તાનિ લભિત્વા કનિટ્ઠેન સદ્ધિં વિભજિત્વા એકં એકસ્સ સન્તિકે ઠપેસિ. કાલે અતિક્કન્તે તેહિ અણ્ડેહિ દ્વે મનુસ્સા વિજાયિંસુ. તે દસ વસ્સવયે સમ્પત્તે કનિટ્ઠસ્સ અણ્ડતો વિજાયનદહરો કાલં કત્વા મજ્ઝિમદેસે મિથિલનગરે ગવંપતિ નામ કુમારો ઉપજ્જિ. સો સત્તવસ્સિકકાલે બુદ્ધસ્સ ભગવતો સન્તિકે નિય્યાદેત્વા પબ્બાજેત્વા અચિરેનેવ અરહા અહોસિ.

જેટ્ઠસ્સ પન અણ્ડતો વિજાયનદહરો દ્વાદસવસ્સિકકાલે સક્કો દેવાનમિન્દો આગન્ત્વા રામઞ્ઞરટ્ઠે સુધમ્મપુરં નામ નગરં માપેત્વા સીહરાજાતિ નામેન તત્થ રજ્જં કારાપેસિ. સિલાલોને પન સિરિમાસોકોતિ નામેનાતિ વુત્તં. ગવંપતિત્થેરો ચ અત્તના માતરં દટ્ઠુકામો મિથિલનગરતો આગન્તું આરભિ. તદા દિબ્બચક્ખુના માતુયા કાલઙ્કતભાવં ઞત્વા ઇદાનિ મે માતા કુહિં ઉપ્પજ્જતીતિ આવજ્જન્તો બાહુલ્લેન નેસાદકેવટ્ટાનં નિવાસનટ્ઠાનભૂતે દેસે ઉપ્પજ્જતીતિ ઞત્વા સચાહં ગન્ત્વા ન ઓવાદેય્યં, માતા મે અપાયગમનિયં અપુઞ્ઞં વિચિનિત્વા ચતૂસુ અપાયેસુ ઉપ્પજ્જેય્યાતિ ચિન્તેત્વા ભગવન્તં યાચિત્વા રામઞ્ઞરટ્ઠં વેહાસમગ્ગેન આગચ્છિ. રામઞ્ઞરટ્ઠે સુધમ્મપરં પત્વા અત્તનો ભાતુના સીહરાજેન સદ્ધિં રટ્ઠવાસીનં ધમ્મં દેસેત્વા પઞ્ચસુ સીલેસુ પતિટ્ઠાપેસિ.

અથ સીહરાજા આહ, લોકેસુ ભન્તે ત્વમસિ અગ્ગતરો પુગ્ગલોતિ. ન મહારાજ અહં અગ્ગતરો, તીસુ પન ભવેસુ સબ્બેસં સત્તાનં મકુટસઙ્કાસો ગોતમો નામ મય્હં સત્થા અત્થિ, ઇદાનિ મજ્ઝિમદેસં રાજગહં પટિવસતીતિ. એવં પન ભન્તે સતિ તુમ્હાકં આચરિયં મયં દટ્ઠું અરહામ વા નો વાતિ પુચ્છિ. ગવંપતિત્થેરોચ આમ મહારાજ અરહથ ભગવન્તં દટ્ઠું, અહં યાચિત્વા આગચ્છામીતિ વત્વા ભગવન્તં યાચિ. ભગવા ચ અભિસમ્બુજ્ઝિત્વા અટ્ઠમે વસ્સે સદ્ધિં અનેકસતભિક્ખૂહિ રામઞ્ઞરટ્ઠે સુખમ્મપુરં આકાસેન આગમાસિ. રાજવંસે પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ આગમાસીતિ વુત્તં. સિલાલેખને પન વીસતિસહસ્સમત્તેહિ ભિક્ખૂહીતિ વુત્તં. એત્થ ચ યસ્મા ભગવા સપરિસોયેવ આગચ્છિ, ન એકકોતિ એત્તકમેવ ઇચ્છિતબ્બં, તસ્મા નાના વાદતં પટિચ્ચ ચિત્તસ્સાકુલિતા ન ઉપ્પાદેતબ્બાતિ.

અથ આગન્ત્વા રતનમણ્ડપે નિસીદિત્વા સરાજિકાનં રટ્ઠવાસીનં અમતરસં અદાસિ. તીસુ સરણેસુ પઞ્ચસુ ચ સીલેસુ પતિટ્ઠાપેસિ. અથ ભગવા દસ્સનત્થાય આગતાનં છન્નં તાપસાનં છ કેસધાતુયો પૂજનત્થાય અદાસિ. તતો પચ્છાસત્તતિંસવસ્સાનિ પૂરેત્વા પરિનિબ્બાનકાલેપિ ભગવતો અધિટ્ઠાનાનુરૂપેન ચિતકટ્ઠાનતો તેત્તિંસ દન્તે ગહેત્વા ગવંપતિત્થેરો સુધમ્મપુરં આનેત્વા સીહરઞ્ઞો દત્વા તેત્તિંસચેતિયાનિ પતિટ્ઠાપેસિ. એવં ભગવતો પરિનિબ્બાનતો અટ્ઠમેયેવ વસ્સે ગવંપતિત્થેરો રામઞ્ઞ રટ્ઠે સુધમ્મપુરે સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે દુતિયં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

ભગવતો પરિનિબ્બુતપઞ્ચતિંસાધિકાનં દ્વિન્નં સતાનં ઉપરિસુવણ્ણભૂમિં નામ રામઞ્ઞરટ્ઠં આગન્ત્વા સોણત્થેરો ઉત્તરત્થેરોચાતિ દ્વે થેરા પઞ્ચવગ્ગકમ્મારહેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સાસનં પતિટ્ઠાપેસું. તે ચ થેરા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકાતિ અટ્ઠકથાયં આગતા.

તપુસ્સભલ્લિકે ગવંપતિત્થેરઞ્ચ પટિચ્ચ સાસનં તાવ પતિટ્ઠહિ. તઞ્ચ ન સબ્બેન સબ્બં ઓગાહેત્વા યે યે પન સદ્ધા પસન્ના, તે તે અત્તનો ઇચ્છાવસેનેવ સાસનં પસીદિંસુ. પચ્છા પન સોણુત્તરત્થેરા મહુસ્સાહેન આચરિય આણત્તિયા સાસનસ્સ પતિટ્ઠાપનત્થાય ઉસ્સુક્કં આપન્ના પતિટ્ઠાપેસું. તેન અટ્ઠકથાયં એતં રટ્ઠં ગન્ત્વા એત્થ સાસનં પતિટ્ઠાપેહીતિ કારિતપચ્ચયવસેન આણત્તિવિભત્તિવસેનચ વુત્તં.

તદા પન સુવણ્ણભૂમિરટ્ઠે સુધમ્મપુરે સિરિમાસોકો નામ રાજા રજ્જં કારેસિ. તઞ્ચ સુધમ્મપુરં નામ કેલાસપબ્બતમુદ્ધનિ દક્ખિણાય અનુદિસાય પુબ્બડ્ઢભાગેન પબ્બતમુદ્ધનિ અપરડ્ઢભાગેન ભૂમિતલે તિટ્ઠતિ. તંયેવ ગુળપાચકાનં મસ્સાનં ગેહસદિસાનિ ગેહાનિ યેભુય્યેન, તેનેવ ગોળમિત્તિક નામેનાપિ વોહારિયતિ. તસ્સ પન નગરસ્સ મહાસમુદ્દસમીપે ઠિતત્તા દકયક્ખિની સબ્બદા આગન્ત્વા રાજગેહે જાતે જાતે કુમારે ખાદિ.

સોણુત્તરત્થેરાનં સમ્પત્તદિવસયેવ રાજગેહે એકં પુત્તં વિજાયિ. દકયક્ખિનીચ ખાદિસ્સામીતિ સહ પઞ્ચહિ યક્ખિનિસતેહિ આગતા. તં દિસ્વા મનુસ્સા ભાયિત્વા મહાવિરવં રવન્તિ. તદા થેરા ભયાનકં સીહસીસવસેન એકસીસસરીરદ્વયસમ્બન્ધસણ્ઠાનં મનુસીહરૂપં માપેત્વા દસ્સેત્વા તં યક્ખિનિં સપરિસં પલાપેસું.

થેરા ચ પુન યક્ખિનિયા અનાગમનત્થાય પરિત્તં અકંસુતસ્મિઞ્ચ સમાગમે આગતાનં મનુસ્સાનં બ્રહ્મજાલસુત્તં અદેસય્યું. સટ્ઠિમત્તસહસ્સા સોતાપન્નાદિપરાયના અહેસું. કુલદારકાનં અડ્ઢુડ્ઢાનિ સહસ્સાનિ પબ્બજિંસુ. કુલધીતાનં પન દિઘડ્ઢસહસ્સં. રાજકુમારાનં પઞ્ચસતાધિકસહસ્સમત્તં પબ્બજિંસુ. અવસેસાપિ મનુસ્સા સરણે પતિટ્ઠહિંસુ. એવં સો તત્થ સાસનં પતિટ્ઠાપેસીતિ. વુત્તઞ્ચ અટ્ઠકથાયં,–

સુવણ્ણભૂમિં ગન્ત્વાન, સોણુત્તરા મહિદ્ધિકા;

પિસાચે નિદ્ધમિત્વાન, બ્રહ્મજાલે મદેસિસુન્તિ.

તતો પટ્ઠાય રાજકુમારાનં સોણુત્તરનામેહિયેવ નામં અકંસુ. અવસેસદ્વારકાનમ્પિ રક્ખસભયતો વિમોચનત્થં તાલપત્તભુજપત્તેસુ થેરેહિ માપિતં મનુસીહરૂપં દસ્સેત્વા મત્થકે ઠપેસું. મનુસ્સાચ સિલામયં મનુસીહરૂપં કત્વા સુધમ્મપુરસ્સ એસન્ને પદેસે ઠપેસું. તં યાવજ્જતના અત્થીતિ. ઇચ્ચેવં ભગવતો પરિનિબ્બાનતો પઞ્ચતિંસાધિકે દ્વિવસ્સસતે સમ્પત્તે સોણુત્તરત્થેરા આગન્ત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેત્વા અનુગ્ગહં અકંસૂતિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે તતિયં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

તતો પચ્છા છસતાધિકે સહસ્સે સમ્પત્તે પુબ્બે વુત્તેહિ તીહિ કારણેહિ સાસનસ્સ ઉપ્પત્તિટ્ઠાનભૂતં રામઞ્ઞરટ્ઠં દામરિકચોરભયેન પજ્જરરોગભયેન સાસનપચ્ચત્થિકભયેનચાતિ તીહિ ભયેહિ આકુલિતં અહોસિ. તદા ચ તત્થ સાસનં દુબ્બલં અહોસિ, યથા ઉદકે મન્દે તત્રજાતં ઉપ્પલં ઉપ્પલં દુબ્બલન્તિ. તત્થ ભિક્ખૂપિ સાસનં યથા કામં પૂરેતું ન સક્કા.

સૂરિયકુમારસ્સ નામ મનોહરિરઞ્ઞો પન કાલે સાસનં અતિવિય દુબ્બલં અહોસિ. જિનચક્કે એકછસતાધિકે વસ્સસહસ્સે સમ્પત્તે કલિયુગેચ એકૂનવીસતાધિકે ચતુવસ્સસતે સમ્પત્તે અરિમદ્દનનગરે અનુરુદ્ધા નામ રાજા તતો સહ પિટકેન ભિક્ખુસઙ્ઘં આનેસિ.

તતો પચ્છા જિનચક્કે નવાધિકે સત્તસતે સહસ્સે ચ સમ્પત્તે લઙ્કાદીપે સિરિસઙ્ઘબોધિપરક્કમબાહુમહારાજા સાસનં સોધેસિ.

તતો છન્નં વસ્સાનં ઉપરિ કલિયુગે દ્વત્તિંસાધિકે પઞ્ચસતે સમ્પત્તે ઉત્તરાજીવો નામ થેરો સાસને પાકટો અહોસિ.

સો પન રામઞ્ઞરટ્ઠવાસિનો અરિયાવંસત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકો. અરિયાવંસત્થેરો પન કપ્પુઙ્ગનગરવાસિનો મહાકાળત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકો. મહાકાળત્થેરો પન સુધમ્મપુરવાસિનો પ્રાનદસ્સિત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકો. અયં પન ઉત્તરાજીવછપ્પદત્થેરાનં વંસદીપનત્થં વુત્તા.

સો પન પ્રાનદસ્સિત્થેરો લોકિયાભિઞ્ઞાયો લભિત્વા નિચ્ચં અભિણ્હં પાતોવ મગધરટ્ઠે ઉરુવેલનિગમે મહાબોધિં ગન્ત્વા મહાબોધિયઙ્ગણં સમ્મજ્જિત્વા પુન આગન્ત્વા સુધમ્મપુરે પિણ્ડાય ચરિ. ઇદં થેરસ્સ નિબદ્ધવત્તું. અયઞ્ચ અત્થો સુધમ્મપુરતો મગધરટ્ઠં ગન્ત્વા ઉરુવેલનિગમે વાણિજકમ્મં કરોન્તા તદાકારં પસ્સિત્વા પચ્ચાગમનકાલે સુધમ્મપુર વાસીનં કથેસું, તસ્મા વિઞ્ઞાયતિ.

તસ્મિઞ્ચ કાલે ઉત્તરાજીવત્થેરો પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સેન છપ્પદેન નામ સામણેરેન સદ્ધિં સીહળદીપં ગચ્છિ. સીહળદીપવાસિનો ચ ભિક્ખૂ મયં મહામહિન્દત્થેરસ્સ વંસિકા ભવામ, તુમ્હેપિ સોણુત્તરત્થેરાનં વંસિકા ભવથ, તસ્મા મયં એકવંસિકા ભવામ સમાન વાદિકાતિ વત્વા છપ્પદસામણેરસ્સ ઉપસમ્પદકમ્મં અકંસુ. તતો પચ્છા ચેતિય વન્દનાદીનિ કમ્માનિ નિટ્ઠાપેત્વા ઉત્તરાજીવત્થેરો સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ખેન અરિમદ્દનનગરં પચ્ચાગમાહિ.

છપ્પદસ્સ પન એતદહોસિ,- સચાહં આચરિયેન સહ જમ્બુદીપં ગચ્છેય્યં, બહૂહિ ઞાતિબલિબોધેહિ પરિયત્તુગ્ગહણે અન્તરાયો ભવેય્ય, તેન હિ સીહળદીપેયેવ વસિત્વા પરિયત્તિમુગ્ગહેત્વા પચ્ચાગમિસ્સામીતિ.

તતો આચરિયસ્સ ઓકાસં યાચિત્વા સીહળદીપેયેવ પટિવસિ. સીહળદીપે વસિત્વા યાવ લદ્ધત્થેરસમ્મુતિકા પરિયત્તિં પરિયાપુણિત્વા પુન જમ્બુદીપં પચ્ચાગન્તુકામો અહોસિ. અથ તસ્સ એતદહોસિ,– અહં એકકોવ ગચ્છન્તો સચે મમ આચરિયો નત્થિ, સચેપિ જમ્બુદીપવાસિના ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં વિનયકમ્મં કાતું ન ઇચ્છેય્યં, એવં સતિ વિસું કમ્મં કાતું ન સક્કૂણેય્યં, તસ્મા પિટકધરેહિ ચતૂહિ થેરેહિ સદ્ધિં ગચ્ચેય્યં, ઇચ્ચેતં કુસલન્તિ.

એવં પન ચિન્તેત્વા તામલિત્તિગામવાસિના સિવલિત્થેરેન કમ્બોજરઞ્ઞો પુત્તભૂતેન તામલિન્દત્થેરેન કિઞ્ચિપુરવાસિના આનન્દત્થેરેન રાહુલત્થેરેનચાતિ ઇમેહિ ચતૂહિ થેરેહિ સદ્ધિં નાવાય પચ્ચાગચ્છિ. તે ચ થેરા પિટકધરા અહેસું દક્ખા થામસમ્પન્ના ચ. તેસુ વિસેસતો રાહુલત્થેરો થામસમ્પન્નો. કુસિમનગરં સમ્પત્તકાલે ઉપકટ્ઠવસ્સૂપગમનકાલો હુત્વા અરિમદ્દનનગરે આચરિયસ્સ સન્તિકં અસમ્પાપુણિત્વા કુસિમનગરયેવ વસ્સં ઉપગમિંસુ. તેસં વસ્સૂપગમનવિહારવત્થુ આરામપાકારો ચ કુસિમનગરસ્સ દક્ખિણદિસાસાગે યાવજ્જતના અત્થિ.

વસ્સંવુટ્ઠકાલે પન મહાપવારણાય પવારેત્વા તે પઞ્ચ થેરા અરિમદ્દનનગરં અગમંસુ. ઉત્તરાજીવત્થેરોચ અરિમદ્દનનગર વાસીહિ ભિક્ખૂહિ વિસું હુત્વા સઙ્ઘકમ્માનિ અકાસિ. કિઞ્ચાપિ ચેત્થ ઉત્તરાજીવત્થેરાદયો સીહળદીપતો પચ્ચાગન્ત્વા અરિમદ્દનનગરે વસિત્વા સાસનં અનુગ્ગહેસું, રામઞ્ઞરટ્ઠે પન જાતત્તા પુબ્બે ચ તત્થ નિવાસત્તા ઇધ દસ્સિતાતિ દટ્ઠબ્બા.

તસ્મિઞ્ચ કાલે દલનગરે પદીપજેય્યગામે જાતો સારિપુત્તો નામ મહલ્લકસ્સમણેરો એકો અરિમદ્દનનગરં ગન્ત્વા આનન્દત્થેરસ્સ સન્તિકે ઉપસમ્પજ્જિત્વા પરિયત્તિ પરિયપુણિ. સો બહુસ્સુતો અહોસિ દક્ખો થામસમ્પન્નો ચ. તમત્થં સુત્વા નરપતિચઞ્ઞિસૂરાજા ચિન્તેસિ,- સચેસો અઙ્ગપચ્ચઙ્ગસમ્પન્નો ભવેય્ય, આચરિયં કત્વા ઠપેસ્સામિ અનુગ્ગહેસ્સામીતિ. રાજા એવં ચિન્તેત્વા રાજપુરિસે પેસેત્વા વીમંસાપેસિ. રાજપુરિસા ચ તસ્સ છિન્નપાદઙ્ગુટ્ઠગ્ગતં પસ્સિત્વા તમત્થં રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા તં સુત્વા એવં વિકલઙ્ગપચ્ચઙ્ગો ભવેય્ય, પધાનાચરિયટ્ઠાને ઠપેતું ન યુત્તોતિ કત્વા પધાનાચરિયભાવં ન અકાસિ. પૂજાસક્કા રમત્તેનેવ અનુગ્ગહં અકાસિ. એકસ્મિઞ્ચ કાલે ધમ્મવિલાસોતિ લઞ્છં દત્વા રામઞ્ઞરટ્ઠે સાસનં સોધેત્વા પરિસુદ્ધં કરોહીતિ રામઞ્ઞરટ્ઠં પેસેસિ.

સોચ રામઞ્ઞરટ્ઠં ગન્ત્વા દલનગરે બહુનં ભિક્ખૂનં ધમ્મ વિનયં વાચેત્વા સાસનં પગ્ગહેસિ. તત્થ ચ રામઞ્ઞમનુસ્સા તસ્સ ધમ્મવિલાસત્થેરસ્સ સિસ્સાનુસિસ્સા સીહળભિક્ખુ ગણાતિ વોહારન્તિ. ઇચ્ચેવં સીહળદીપિકસ્સ આનન્દત્થેરસ્સ સિસ્સં ધમ્મવિલાસં પટિચ્ચ રામઞ્ઞરટ્ઠે સીહળદીપતો સાસનસ્સ આગતમગ્ગોતિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે ચતુત્થં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

તસ્મિઞ્ચ કાલે મુત્તિમનગરે અગ્ગમહેસિયા આચરિયા બુદ્ધવંસત્થેરમહાનાગત્થેરા સીહળદીપં ગન્ત્વા મહાહારવાસિગણવંસભૂતાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે પુન સિક્ખં ગણ્હિત્વા મુત્તિમનગરં પચ્ચાગન્ત્વા મુત્તિમનગરવાસીતિ ભિક્ખૂહિ વિસું હુત્વા સઙ્ઘકમ્માનિ કત્વા સાસનં પગ્ગહેસું. તેચ થેરે પટિચ્ચ રામઞ્ઞરટ્ઠે પુન સીહળદીપતો સાસનં આગતન્તિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે પઞ્ચમં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

તતો પચ્છાચ મુત્તિમનગરે સેતિભિન્દસ્સ રઞ્ઞો માતુયા આચરિયો મેધઙ્કરો નામ થેરો સીહળદીપં ગન્ત્વા સીહળદીપે અરઞ્ઞવાસીનં મહાથેરાનં સન્તિકે પુન સિક્ખં ગહેત્વા પરિયત્તિં પરિયાપુણિત્વા સુવણ્ણરજતમયે તિપુસીસચ્છન્ને સેતિભિન્દસ્સ રઞ્ઞો માતુયા કારાવિતે વિહારે નિસિદિત્વા સાસનં અનુગ્ગહેસિ. લોકદીપકસારઞ્ચ નામ ગન્થં અકાસિ. અથાપરિમ્પિ મુત્તિમનગરેયેવ સુવણ્ણસોભણો નામ થેરો સીહળદીપં ગન્ત્વા મહાવિહારવાસિગણવંસભૂતાનં થેરાનં સન્તિકે પુન સિક્ખં ગહેત્વા મુત્તિમનગરમેવ પચ્ચાગચ્છિ.

સો પન થેરો અરઞ્ઞેયેવ વસિ. ધુતઙ્ગધરો ચ અહોસિ અપ્પિચ્છો સન્તુટ્ઠો લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખા કામો દક્ખો થામસમ્પન્નો ચ. સીહળદીપે કલમ્બુમ્હિ નામ જાતસ્સરે ઉદકુક્ખેપસીમાયં અતિરેકપઞ્ચવગ્ગેન વનરતનં નામ સઙ્ઘરાજં ઉપજ્ઝાયં કત્વા રાહુલભદ્દં નામ વિજયબાહુરઞ્ઞો આચરિયભૂતં થેરં કમ્મવાચાચરિયં કત્વા ઉપસમ્પજ્જિ. સોચ થેરો પુનાગન્ત્વા મુત્તિમનગરેયેવ વસિત્વા ગણં વડ્ઢેત્વા સાસનં અનુગ્ગહેસિ. એતે ચ દ્વે થેરે પટિચ્ચ રામઞ્ઞરટ્ઠે સીહળદીપતો સાસનં આગતં.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે છટ્ઠં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

તતો પચ્છા સાસનવસેન દ્વિવસ્સાધિકે દ્વિસહસ્સે કલિયુગતો એકાસીતિકે સમ્પત્તે હંસાવતીનગરે સિરિપરમમહાધમ્મરાજાતિ લદ્ધનામો ધમ્મચેતિયરાજા કુસિમમણ્ડલે હંસાવતીમણ્ડલે મુત્તિમમણ્ડલે ચ રટ્ઠવાસિનો સપજંવિય ધમ્મેન સમેન રક્ખિત્વા રજ્જં કારેસિ. સો ચ રાજા તીસુ પિટકેસુ ચતૂસુ ચ વેદેસુ બ્યાકરણચ્છન્દાલઙ્કારાદીસુ ચ છેકો સિક્ખિતનાનાસિપ્પો નાનાભાસાસુ ચ પસુતો સદ્ધાસીલાદિગુણોપેતો કુમુદકુન્દસરદચન્દિકાસમાનસિતપજપતિભૂતો ચ સાસને ચ અતિપ્પસન્નો અહોસિ.

એકસ્મિં કાલે સો ચિન્તેસિ, ભગવતો સાસનં નામ પબ્બજ્જઉપસમ્પદતાવેન સમ્બન્ધં, ઉપસમ્પદભાવો ચ સીમપરિસવત્થુ ઞત્તિકમ્મવાચાસમ્પત્તીહિ સમ્બન્ધોતિ. એવઞ્ચ પન ચિન્તેત્વા સીમવિનિચ્છયં તસ્સં વણ્ણનં વિનયસઙ્ગહં તસ્સંવણ્ણનં સીમાલઙ્કાર સીમસઙ્ગહઞ્ચ સદ્દતો અત્થતો ચ પુનપ્પુનં ઉપપરિક્ખિત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં સંસન્દિત્વા પુબ્બાપરં તુલયિત્વા ભગવતો અધિપ્પાયો ઈદિસો ગન્થકારાનં અધિપ્પાયો ઈદિસોતિ પસ્સિત્વા અમ્હાકં રામઞ્ઞરટ્ઠે બદ્ધનદીસમુદ્દજાતેસ્સરાદયો સીમાયો બહુકાપિ સમાના અયં પરિસુદ્ધાતિ વવત્થપેતું દુક્કરં, એવં સતિ સીમપરિસાપરિસુદ્ધા ભવિતું દુક્કરાતિ પટિભાતિ.

તતો પચ્છા રામઞ્ઞરટ્ઠે તિપિટકધરબ્યત્તપ્પટિબલત્થેરેહિ મન્તેત્વા રઞ્ઞો પટિભાનાનુરૂપં સીમપરિસા પરિસુદ્ધા ભવિતું દુક્કરાતિ થેરા વિનિચ્છનિંસુ.

અથ રાજા એવમ્પિ ચિન્તેસિ,– અહોવત સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાસનં પઞ્ચવસ્સસહસ્સાનિ પતિટ્ઠતિસ્સતીતિ ગન્થેસુ વુત્તોપિ સમાનો અભિસમ્બુદ્ધતો ચતુસટ્ઠાધિકદ્વિસહસ્સમત્તેનેવ કાલેન સાસને મલં હુત્વા ઉપસમ્પદકમ્મે કઙ્ખાટ્ઠાનં તાવ ઉપ્પજ્જિ, કથં પન પઞ્ચવસ્સસહસ્સાનિ સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં ભવિસ્સતીતિ. એવં ધમ્મસંવેગં ઉપ્પાદેત્વા પુનાપિ એવં ચિન્તેસિ,- એવં એત્તકં સાસને મલં દિસ્સમાનોપિ સમાનો ઉપસમ્પદકમ્મે કઙ્ખાટ્ઠાનં દિસ્સમાનોપિ સમાનો પરિસુદ્ધત્થાય અનારભિત્વા માદિસો અપ્પોસ્સુક્કો મજ્ઝત્તો નિસીદિતું અયુત્તો, એવઞ્હિ સતિ ભગવતિ સદ્ધો પસન્નોમ્હીતિ વત્તબ્બતં અનાપજ્જેય્યં, તસ્મા સાસનં નિમ્મલં કાતું આરભિસ્સામીતિ.

કુતો નુખો દાનિ સાસનં આહરિત્વા થિરં પતિટ્ઠા પેય્યન્તિ આવજ્જન્તો એવં ચિન્તેસિ,- ભગવતો કિર પરિનિબ્બાનતો છત્તિંસાધિકે દ્વિસતે સમ્પત્તે મહામોગ્ગલિ પુત્તતિસ્સત્થેરો મહામહિન્દત્થેરં પેસેત્વા સીહળદીપે સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ, તદા દેવાનં પિયતિસ્સરાજા મહાવિહારં કારાપેત્વા અદાસિ, સાસનવરઞ્ચ એકાસિતાધિકાનિ દ્વિવસ્સસતાનિ વિમલં હુત્વા પતિટ્ઠહિ, ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ મહાવિહાર વાસિગણવસેન એકતોવ અટ્ઠાસિ, તતો પચ્છા અભયગિરિવાસિજે તવનવાસિવસેન દ્વેધા હુત્વા ભિજ્જિ, જિનચક્કે અટ્ઠસત્તસતાધિકે સહસ્સે સમ્પત્તે સિરિસઙ્ઘબોધિપરક્કમબાહુમહારાજા ઉદુમ્બરગિરિવાસિ મહાકસ્સપત્થેરપ્પમુખં મહાવિહાર વાસિગણં અનુગ્ગહેત્વા યથાવુત્તે દ્વેગણે વિસોધેસિ, સાસનં નિમ્મલં અકાસિ, તતો પચ્છા વિજયબાહુપરક્કમબાહુરાજૂનં દ્વિન્નં કાલેપિ સાસનં નિમ્મલં હુત્વાયેવ અટ્ઠાસિ, તેનેવ બ્યત્તપ્પટિબલભિક્ખૂ આયાચિત્વા સીહળદીપં ગન્ત્વા પુન સિક્ખં ગણ્હા પેસ્સામિ, તેસં પન પરમ્પરવસેન પવત્તાનં ભિક્ખૂનં વસેન અમ્હાકં રામઞ્ઞરટ્ઠે સાસનં નિમ્મલં હુત્વા પતિટ્ઠહિસ્સતીતિ. એવં પન ચિન્તેત્વા મોગ્ગલાનત્થેરં સોમત્થેરઞ્ચ સીહળદીપં ગમનત્થાય યાચિ. થેરાચ સાસનપ્પટિયત્તકમ્મમિદન્તિ મનસિકરિત્વા પટિઞ્ઞં અકંસુ.

રાજા ચ દાઠાધાતુપૂજનત્થાય ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પૂજનત્થાય ભૂવનેકબાહુરઞ્ઞો પણ્ણાકારત્થાય દેય્યધમ્મપણ્ણાકારવત્થૂનિ પટિયાદેત્વા ચિત્રદૂતં રામદૂતન્તિ ઇમે દ્વે અમચ્ચે દ્વીસુ નાવાસુ નાયકટ્ઠાને ઠપેત્વા કલિયુગે સત્તતિંસાધિકે અટ્ઠવસ્સસતે સમ્પત્તે માઘમાસસ્સ પુણ્ણમિતો એકાદસમિયં સૂરવારે ચિત્રદૂતં સદ્ધિં મોગ્ગલાનત્થેરપ્પમુખેહિ ભિક્ખૂહિ એકાય નાવાય ગમાપેસિ. ફગ્ગુણમાસસ્સ અટ્ઠમિયં સીહળદીપે કલમ્બુતિત્થં પાયાસિ.

રામદૂતં પન તસ્મિંયેવ વસ્સે માઘમાસસ્સ પુણ્ણમિતો દ્વાદસમિયં ચન્દવારે સદ્ધિં સોમત્થેરપ્પમુખેહિ ભિક્ખૂહિ એકાય નાવાય ગમાપેસિ. ઉજુકં પન વાતં અલભિત્વા ચિત્રમાસસ્સ જુણ્હપક્ખનવમિયં સીહળદીપે વલ્લિગામં પાયાસિ.

તતો પચ્છા તેપિ દ્વે અમચ્ચા દ્વીસુ નાવાસુ આભતાનિ દાતબ્બપણ્ણાકારવત્થૂનિ સન્દેસપણ્ણાનિ ચ ભૂવનેકબાહુરઞ્ઞો ભિક્ખૂસઙ્ઘસ્સ ચ અદાસિ. રઞ્ઞા પેસિતભિક્ખૂનઞ્ચ સન્દેસપણ્ણે કથિતનિયામેનેવ કલ્યાણિયં નામ નદિયં ઉદકુક્ખેપસીમાયં સામણેરભૂમિયં પતિટ્ઠાપેત્વા પુન ઉપસમ્પદકમ્મં અકંસુ.

ઉપસમ્પજ્જિત્વા ચ ભૂવનેકબાહુરાજા નાનાપ્પકારે ભિક્ખૂનં સારુપ્પે પરિક્ખારે દત્વા ઇદં પન આમિસદાનં યાવ જીવિતપરિયોસાનાયેવ પરિભુઞ્જિતબ્બં ભવિસ્સતિ, નામલઞ્છં પન ન જીરિસ્સતીતિ કત્વા રામદૂતસ્સ નાવાય પખાનભૂતસ્સ સોમત્થેરસ્સ સિરિસઙ્ઘબોધિસામીતિ નામં અદાસિ. અવસેસાનં પન દસન્નં થેરાનં કિત્તિસિરિમેઘસામિ પરક્કમબાહુસામિ બુદ્ધઘોસસામિ સીહળદીપવિસુદ્ધસામિ ગુણરતનધરસામી જિનાલઙ્કારસામિ રતનમાલિસામિ સદ્ધમ્મતેજસામિ ધમ્મરામસામિ ભૂવનેકબાહુસામીતિ નામાનિ અદાસિ.

ચિત્રદૂતસ્સ નાવાય પખાનભૂતસ્સ મોગ્ગલાનત્થેરસ્સ ધમ્મકિત્તિલોકગરુસામીતિ નામં અદાસિ. અવસેસાનં પન સિરિવનરતનસામિ મઙ્ગલત્થેરસ્સામિ કલ્યાણતિસ્સસ્સામિ ચન્દગિરિસામિ સિરિદન્તધાતુસામિ વનવાસિતિસ્સસામિ રતનલઙ્કારસામિ મહાદેવસામિ ઉદુમ્બરગિરિસામિ ચૂળાભયતિસ્સસામીતિ નામાનિ અદાસિ. બાવીસતિયા પન પચ્છા સમણાનં નામં ન અદાસિ. અભિનવસિક્ખં પન સબ્બેસંયેવ અદાસિ.

તતો પચ્છા ચેતિયપૂજનાદીનિ કત્વા તંતંકિચ્ચં નિપ્ફાદેત્વા પુન આગમંસુ. ભૂવનેકબાહુરાજા ચિત્રદૂતં એવમાહ, રામાધિપતિરઞ્ઞો પણ્ણાકારં પટિદાતું ઇચ્છામિ, પટિદૂતઞ્ચ પેસેતું તાવ ત્વં આગમેહીતિ. એવં પન વત્વા પચ્છા આગમનકાલે ચણ્ડવાતભયેન મહાસમુદ્દમજ્ઝે નાવા અવગચ્છતિ. તેન સીહળરઞ્ઞા પેસિતનાવાય સબ્બે સન્નિપતિત્વા આરુહિત્વા આગચ્છન્તા તીણિ દિવસાનિ અતિક્કમિત્વા પુન ચણ્ડવાતભયેન અગમ્ભીરટ્ઠાને સિલાય ઘટ્ટેત્વા લગ્ગિત્વા ગન્તું અસક્કુણિત્વા એકં ઉળુમ્પં બન્ધિત્વા જઙ્ઘેનેવ અગમંસુ. સીહળરઞ્ઞો ચ દૂતો પણ્ણાકારં દત્વા પચ્ચાગમાસિ. ભિક્ખૂસુ ચ ભિક્ખૂ અન્તરામગ્ગેયેવ મચ્ચુ આદાય ગચ્છતિ. અહો અનિચ્ચા વત સઙ્ખારાતિ. હોન્તિ ચેત્થ,–

ઇમેસં પન આરદ્ધં, ન કિચ્ચં યાવ નિટ્ઠિતં;

ન તાવ આદિયિસ્સન્તિ, મચ્ચુ નત્થિ આપેક્ખના.

નિક્કારુણિકો હિ એસ, બલક્કારેન આદિય;

રોદમાનંવ ઞાતીનં અનિચ્છન્તંવ ગચ્છતીતિ.

રામાધિપતિરાજાચ તેસં ભિક્ખૂનં પત્તકાલે હંસાવતીનગરસ્સ પચ્છિમસ્મિં દિસાભાગે નરસૂરેન નામ અમચ્ચેન પરિભુત્તે ગામખેત્તે પાળિઅટ્ઠકથાળીકાદયો પુનપ્પુનં પસ્સિત્વા ઉપપરિક્ખિત્વા સીમસમૂહનસીમસમ્મુતિકમ્માનિ કારપેસિ. સીહળદીપે ભગવતા ન્હાયિતપુબ્બાય કલ્યાણિયા નામ નદિયં ઉદકુક્ખેપસીમં કત્વા તત્થ મહાવિહારવાસીનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ઉપલદ્ધઉપસમ્પદભાવેહિ ભિક્ખૂહિ કતત્તા કલ્યાણીસીમાતિ સમઞ્ઞં અકાસિ. ઇચ્ચેવં રામાધિપતિરાજા પત્તલઙ્કે ભિક્ખૂ નિસ્સાય સાસનં સુટ્ઠુ પતિટ્ઠિતં અકાસિ. કલિયુગસ્સ અટ્ઠતિંસાધિકઅટ્ઠવસ્સસતકાલતો યાવ એકચત્તાલીસાધિકઅટ્ઠવસ્સસતા તેસં ભિક્ખૂનં વંસે અસીતિમત્તા ગણપામોક્ખત્થેરા અહેસું. તેસં સિસ્સજાતાનિ પન છબ્બિસાધિકાનિ દ્વિસતાનિ ચતુસહસ્સાનિ દસસહસ્સાનિ અહેસું. એવં ભગવતો સાસનં રામઞ્ઞરટ્ઠે વુડ્ઢિં રામઞ્ઞરટ્ઠે વુડ્ઢિં વિરૂળિં વેપુલ્લમાપજ્જિતિ.

ઇદં રામઞ્ઞરટ્ઠે સત્તમં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

યદા પન અરિમદ્દનનગરે અનુરુદ્ધો નામ રાજા સુધમ્મપુરં સરાજિકં અભિભવિત્વા વિદ્ધંસિ, તદા રામઞ્ઞરટ્ઠં રાજસુઞ્ઞં હુત્વા પતિટ્ઠહિ. રામઞ્ઞરટ્ઠે મુત્તિમનગરે સોણુત્તરવંસો એકો ગણો, સિવલિવંસો એકો, તામલિન્દવંસો એકો, આનન્દવંસો એકો, બુદ્ધવંસો એકો, મહાનાગવંસો એકોતિ છગ્ગણા વિસું વિસું હુત્વા અટ્ઠંસુ નાનાસંવાસકા નાનાનિકાયા.

ધમ્મચેતિયરઞ્ઞા પન કારાપિતસાસનમ્પિ અભિજ્જમાનં હુત્વા અટ્ઠાસિ. સમાનસંવાસો એકનિકાયોયેવ અહોસિ. હંસાવતીમુત્તિમસુવસેન તીણિપિ રામઞ્ઞરટ્ઠાનિ સુનાપરન્ત સઙ્ખાતેન એકાબદ્ધાનિ હુત્વા તિટ્ઠન્તિ. પુબ્બેચ મરમ્મરટ્ઠિન્દરાજૂનં આણાપવત્તનટ્ઠાનાનિ અહેસું. તસ્મા મરમ્મરટ્ઠતો એકચ્ચે ભિક્ખૂ રામઞ્ઞરટ્ઠં ગન્ત્વા કલ્યાણીસીમાયં પુન સિક્ખં ગણ્હિંસુ. ધમ્મચેતિયરઞ્ઞાકારાવિતસાસનં સકલં મરમ્મરટ્ઠમ્પિ બ્યાપેત્વા ઓગાહેત્વા તિટ્ઠતિ.

રામઞ્ઞરટ્ઠે સોણુત્તરત્થેરાનં સાસનં પતિટ્ઠાપિતકાલતો પટ્ઠાય યાવ સુધમ્મપુરે મનોહરિરઞ્ઞા અરહન્તાનં સંવિજ્જમાનતા વેદિતબ્બા. તતો પચ્છા પન ઉત્તરા જીવારિયાવંસમહાકાળપ્રાનદસ્સિત્થેરાનં કાલે લોકિયજ્ઝાનાભિઞ્ઞાલાભિયોયેવ સંવિજ્જંસૂતિ. અધુના પન તીસુપિ રામઞ્ઞરટ્ઠેસુ ધમ્મચેતિયરઞ્ઞા કારાવિતસાસનંયેવ તિટ્ઠતિ. એત્થચ હેતુફલસમ્બન્ધવસેન આદિઅન્તવસેને ચ સાસનવંસં પઞ્ઞાય તુલયિત્વા આદિતોવ દસ્સિતેહિ તીહિ નયેહિ યથાપવેણી ઘટ્ટિયતિ, તથા ગણ્હેય્યાતિ. અયઞ્ચ સાસનવંસો લજ્જિપેસલસિક્ખાકામાનંયેવ વસેન વુત્તો, નાલજ્જીનં વસેનાતિ દટ્ઠબ્બો.

તાય ચ થેરપરમ્પરાય મુત્તિમનગરવાસિમેધઙ્કરત્થેરો લોકદીપકસારં નામ ગન્થં અકાસિ. હંસાવતીનગરવાસી પન આનન્દત્થેરો મધુસારત્થદીપનિં નામ અભિધમ્મટીકાય સંવણ્ણનં, હંસાવતીનગરવાસીયેવ ધમ્મબુદ્ધત્થેરો કવિસ્સારં નામ છન્દોવણ્ણનં, હંસાવતીનગરવાસીયેવ સદ્ધમ્માલઙ્કારત્થેરો પટ્ઠાનસારદીપનિં નામ પકરણં, તથેવ અઞ્ઞતરો થેરો અફેગ્ગુસારં નામ ગન્થં અકાસિ. એવં અનેકપ્પકારાનં ગન્થકારાનં મહાથેરાનં વસનટ્ઠાનં હુત્વા સાસનં ઓગાહેત્વા વિરૂળટ્ઠાનંઅહોસીતિ.

ઇતિ સાસનવંસે સુવણ્ણભૂમિસાસનવંસકથામગ્ગા નામ

તતિયો પરિચ્છેદો.