૨. સીહળદીપિકસાસનવંસકથામગ્ગો

૨. ઇદાનિ સીહળદીપસાસનકથામગ્ગં વત્તું ઓકાસો અનુપ્પત્તો, તસ્મા તં વક્ખામિ.

સીહળદીપઞ્હિ સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનભૂતત્તા ચેતિયગબ્ભસદિસં હોતિ. સમ્માસમ્બુદ્ધો કિર સીહળદીપં ધરમાનકાલેપિ તિક્ખત્તું અગમાસિ. પઠમં યક્ખાનં દમનત્થં એકકોવ ગન્ત્વા યક્ખે દમેત્વા મયિ પરિનિબ્બુતે સીહળદીપે સાસનં પતિટ્ઠહિસ્સતીતિ તમ્બપણ્ણિદીપે આરક્ખં કરોન્તો તિક્ખત્તું દીપં આવિઞ્છિ. દુતિયં માતુલભાગિનેય્યાનં નાગરા જૂનં દમનત્થાય એકકોવ ગન્ત્વા તે દમેત્વા અગમાસિ. તતિયં પઞ્ચભિક્ખુસતપરિવારો ગન્ત્વા મહાચેતિયટ્ઠાને ચ થૂપારામચેતિયટ્ઠાને ચ મહાબોધિપતિટ્ઠિતટ્ઠાને ચ મહિયઙ્ગણચેતિયટ્ઠાને ચ મુદિઙ્ગણચેતિયટ્ઠાને ચ દીઘવાપિ ચેતિયટ્ઠાને ચ કલ્યાણિયચેતિયટ્ઠાને ચ નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિસીદિ.

તદા ચ પન સાસનં ઓગાહેત્વાન તાવ તિટ્ઠતિ. પચ્છા પન યથાવુત્તત્થેરપરમ્પરાય સમભિનિવિટ્ઠેન મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન પેસિતો મહિન્દત્થેરો જિનચક્કે પઞ્ચતિંસાધિકે દ્વિસતે સમ્પત્તે દુતિયકત્તિકમાસે ઇટ્ટિયેન ઉત્તિયેન સમ્બુલેન ભદ્દસાલેન ચાતિ એતેહિ થેરેહિ સદ્ધિં સીહળદીપં અગમાસિ. સોણુત્તરત્થેરાદયો જિનચક્કે પઞ્ચતિંસાધિકે દ્વિસતે સમ્પત્તે દુતિયકત્તિકમાસેયેવ સાસનસ્સ પતિટ્ઠાપનત્થાય અત્તનો અત્તનો સમ્પત્તભારભૂતં તં તં ઠાનં અગમંસુ.

મહામહિન્દત્થેરો પન સત્તમાસાનિ આગમેત્વા જિનચક્કે છત્તિંસાધિકે દ્વિસતે સમ્પત્તે જેટ્ઠમાસસ્સ પુણ્ણમિયં સીહળદીપં સાસનસ્સ પતિટ્ઠાપનત્થાય અગમાસિ. તેનેવ તેસુ નવસુ ઠાનેસુ સીહળદીપં છત્તિંસાધિકે દ્વિસ તે અગમાસિ. અઞ્ઞાનિ પન અટ્ઠ ઠાનાનિ પઞ્ચતિંસાધિકદ્વિસતેયેવ અગમાસીતિ વિસુંવ વત્થપેતબ્બો.

કસ્મા પન મહામહિન્દત્થેરો સત્તમાસાનિ આગમેત્વા સબ્બપચ્છા સીહળદીપં ગચ્છતીતિ. સીહળદીપે મુટભિવો નામ રાજા જરાદુબ્બલો અહોતિ, સાસનં પગ્ગહેતું અસમત્થો, તસ્સ પન પુત્તો દેવાનં પિય તિસ્સો નામ રાજકુમારો દહરો સાસનં પગ્ગહેતું સમત્થો ભવિસ્સતિ, સો ચ દેવાનં વિયતિસ્સો રજ્જં તાવ લભતુ વેદિસ્સકગિરિનગરે માતુયા સદ્ધિં ઞાતકે તાવ પસ્સામીતિ અપેક્ખિત્વા સત્તમાસાનિ આગમેત્વા છત્તિંસાધિકદ્વિસતેયેવ જિનચક્કે મહામહિન્દત્થેરો સીહળદીપં ગચ્છતીતિ વેદિતબ્બં.

મહામહિન્દત્થેરો ચ ઇટ્ટિયાદીહિ થેરેહિ ચતૂહિ ભાગિનેય્યેન સુમનસામણેરેન ભણ્ડુકેન નામ ઉપાસકે ન ચાતિ એતેહિ સદ્ધિં છત્તિંસાધિકે દ્વિસતે જિનચક્કે જેટ્ઠમાસપુણ્ણમિયં સુવણ્ણહંસા વિય જેટ્ઠમાસે નભં ઉગ્ગન્ત્વા આકાસમગ્ગેન અનુરાધપુરસ્સ પુરત્થિમદિસાભાગે મિસ્સ કપબ્બતકૂટે પતિટ્ઠાસિ.

જેટ્ઠમાસસ્સ ચ પુણ્ણમિયં લઙ્કાદીપે જેટ્ઠમૂલનક્ખત્તસભા હુત્વા મનુસ્સા છણં અકંસુ. તેનેવાહ સારત્થદીપનિયં નામ વિનયડીકાયં, જેટ્ઠમાસસ્સ પુણ્ણમિયં જેટ્ઠનક્ખત્તં મૂલનક્ખત્તં વા હોતીતિ. તત્થ ચ પુણ્ણમિનક્ખત્તં રાજમત્તન્તે પુણ્ણમિનક્ખત્તવિચારણનયેન વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં.

દેવાનં પિય તિસ્સો ચ રાજા નક્ખત્તં નામ ઘોસાપેત્વા છણં કારેથાતિ અમચ્ચે આણાપેત્વા ચત્તાલી સપુરિસસહસ્સપરિવારો નગરમ્હા નિક્ખમિત્વા યેન મિસ્સ કપબ્બતો, તેન પાયાસિ મિગવં કીળિતુકામો. અથ તસ્મિં પબ્બતે અધિવત્થા એકા દેવતા મિગરૂપેન રાજાનં ફલોભેત્વા પક્કોસિત્વા થેરસ્સ અભિમુખં અકાસિ.

થેરો રાજાનં આગચ્છન્તં દિસ્વા મમંયેવ રાજા પસ્સતુ મા ઇતરેતિ અધિટ્ઠહિત્વા તિસ્સ તિસ્સ ઇતો એહીતિ આહ. રાજા તં સુત્વા ચિન્તેસિ, ઇમસ્મિં દીપે જાતો સકલોપિ મનુસ્સો મં તિસ્સોતિ નામં ગહેત્વા આલપિતું સમત્થો નામ નત્થિ, અયં પન ભિન્નભિન્નપટધરો ભણ્ડુકાસાવ વસનો મં નામેન આલપતિ, કો નુખો અયં ભવિસ્સતિ, મનુસ્સો વા અમનુસ્સો વાતિ. થેરો આહ,–

સમણા મયં મહારાજ, ધમ્મરાજસ્સ સાવકા;

તવેવ અનુકમ્પાય, જમ્બુદીપા ઇધાગતાતિ.

તદા ચ દેવાનં પિયતિસ્સો રાજા અસોકરઞ્ઞા પેસિતેન અભિસેકેન એકમાસાભિસિત્તો અહોસિ. વિસાખપુણ્ણમાયં હિસ્સ અભિસેકમકંસુ. સો ચ અસોકરઞ્ઞા પેસિતે ધમ્મપણ્ણાકારે રતનત્તયગુણપ્પટિસંયુત્તં સાસનપ્પવત્તિં અચિરસુતં અનુસ્સરમાનો તં થેરસ્સ સમણા મયં મહારાજ, ધમ્મરાજસ્સ સાવકાતિ વચનં સુત્વા અય્યા નુખો આગતાતિ તાવદેવ આવુધં નિક્ખિપિત્વા એકમન્તં નિસીદિ સમ્મોદનીયં કથં કથયમાનો. યથાહ,–

આવુધં નિક્ખિપિત્વાન, એકમન્તં ઉપાવિસિ;

નિસજ્જ રાજા સમ્મોદિ, બહું અત્થૂપસઞ્હિતન્તિ.

સમ્મોદનીયં કથઞ્ચ કુરુમાનેયેવ તસ્મિં તાનિપિ ચત્તાલીસપુરિસસહસ્સાનિ આગન્ત્વા સમ્પરિવારેસું. તદાથેરો ઇતરેપિ છ જને દસ્સેસિ. રાજા દિસ્વા ઇમે કદા આગતાતિ આહ. મયા સદ્ધિંયેવ મહારાજાતિ. ઇદાનિ પન જમ્બુદીપે અઞ્ઞેપિ એવરૂપા સમણા સન્તીતિ. સન્તિ મહારાજ એતરહિજમ્બુદીપો કાલાવપજ્જોતો ઇસિવાતપટિવાતો, તસ્મિં–

તેવિજ્જા ઇદ્ધિપત્તા ચ, ચેતોપરિયકોવિદા;

ખીણાસવા અરહન્તો, બહૂ બુદ્ધસ્સ સાવકાતિ.

ભન્તે કેન આગતત્થાતિ. નેવ મહારાજ ઉદકેન, ન થલેનાતિ. રાજા આકાસેન આગતાતિ અઞ્ઞાસિ. થેરો અત્થિ નુખો રઞ્ઞો પસ્સાવેય્યત્તિકન્તિ વીમંસનત્થાય આસન્નં અમ્બરુક્ખં આરબ્ભ પઞ્હં પુચ્છિ, –

કિન્નામો મહારાજ અયં રુક્ખોતિ. અમ્બરુક્ખો નામ ભન્તેતિ. ઇમં પન મહારાજ અમ્બં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞો અમ્બો અત્થિ વા નત્થિ વાતિ. અત્થિ ભન્તે અઞ્ઞેપિ બહૂ અમ્બરુક્ખાતિ. ઇમઞ્ચ અમ્બં તે ચ અમ્બે મુઞ્ચિત્વા અત્થિ નુખો મહારાજ અઞ્ઞે રુક્ખાતિ. અત્થિ ભન્તે, તે પન ન અમ્બરુક્ખાતિ. અઞ્ઞે ચ અમ્બે અનમ્બે ચ મુઞ્ચિત્વા અત્થિ પન અઞ્ઞો રુક્ખોતિ. અયમેવ ભન્તે અમ્બ રુક્ખોતિ. સાધુ મહારાજ પણ્ડિતોસીતિ.

અત્થિ પન મહારાજ તે ઞાતકાતિ. અત્થિ ભન્તે બહૂજનાતિ. તે મુઞ્ચિત્વા કેચિ અઞ્ઞાતકાપિ અત્થિ મહારાજાતિ. અઞ્ઞાતકા ભન્તે ઞાતકેહિ બહુતરાતિ. તવઞાતકે ચ અઞ્ઞાતકે ચ મુઞ્ચિત્વા અત્થઞ્ઞો કોચિ મહારાજાતિ. અહમેવ ભન્તેતિ. સાધુ મહારાજ અત્તા નામ અત્તનો નેવ ઞાતકો ન અઞ્ઞાતકોતિ.

અથ થેરો પણ્ડિતો રાજા સક્ખિસ્સતિ ધમ્મં અઞ્ઞાતુન્તિ ચૂળહત્થિપદોપમસુત્તં કથેસિ. કથાપરિયોસાને રાજા તીસુ સરણેસુ પતિટ્ઠહિ સદ્ધિં ચત્તાલીસાય પાણસહસ્સેહીતિ. તતો પરં યં યં વત્તબ્બં, તં તં સમન્તપાસાદિકાદીસુ વુત્તનયેન વેદિતબ્બં.

ઇચ્ચેવં સીહળદીપે સાસનાનુગ્ગહણ મહિન્દત્થેરતો આગતા સિસ્સપરમ્પરા બહૂ હોન્તિ, ગણનપથં વીતિ વત્તા. કથં. મહામહિન્દત્થેરસ્સ સિસ્સો અરિટ્ઠો નામ થેરો, તસ્સ સિસ્સો તિસ્સદત્તો, તસ્સ સિસ્સો કાળસુમનો, તસ્સ સિસ્સો દીઘો, તસ્સ સિસ્સો દીઘ સુમનો, તસ્સ સિસ્સો કાળસુમનો, તસ્સ સિસ્સો નાગો, તસ્સ સિસ્સો બુદ્ધરક્ખિતો, તસ્સ સિસ્સો તિસ્સો, તસ્સ સિસ્સો રેવો, તસ્સ સિસ્સો સુમનો, તસ્સ સિસ્સો ચૂળનાગો, તસ્સ સિસ્સો ધમ્મપાલિ એતા, તસ્સ સિસ્સો ખેમો, તસ્સ સિસ્સો ઉપલિસ્સો, તસ્સ સિસ્સો ફુસ્સદેવો, તસ્સ સિસ્સો સુમનો, તસ્સ સિસ્સો મહાપદુમો, તસ્સ સિસ્સો મહાસીવો, તસ્સ સિસ્સો ઉપાલિ, તસ્સ સિસ્સો મહાનાગો, તસ્સ સિસ્સો અભયો, તસ્સ સિસ્સો તિસ્સો, તસ્સ સિસ્સો સુમનો, તસ્સ સિસ્સો ચૂળાભયો, તસ્સ સિસ્સો તિસ્સો, તસ્સ સિસ્સો ચૂળદેવો, તસ્સ સિસ્સો સીવોતિ. અયં યાવ પોત્થકારુળસઙ્ખાતા ચતુત્થસઙ્ગીતિકા, તાવ થેરપરમ્પરાતિ દટ્ઠબ્બા.

વુત્તઞ્હેતં અટ્ઠકથાયં,– યાવજ્જભના તેસંયેવ અન્તેવાસિકપરમ્પરભૂતાય આચરિયપરમ્પરાય આભતન્તિતિ વેદિતબ્બન્તિ.

એવં તેસં સિસ્સપરમ્પરભૂતા આચરિયપરમ્પરા યાવજ્જતના સાસને પાકટા હુત્વા આગચ્છન્તીતિ વેદિતબ્બ.

સાસને વિનયધરેહિ નામ તિલક્ખણસમ્પન્નેહિ ભવિતબ્બં. તીણિ હિ વિનયધરસ્સ લક્ખણાનિ ઇચ્છિ તબ્બાનિ. કતમાનિ તીણિ. સુત્તઞ્ચસ્સ સ્વાગતં હોતિ સુપ્પવત્તિ સુવિનિચ્છિતં સુત્તતો અનુબ્યઞ્જનતોતિ ઇદમેકં લક્ખણં, વિનયે ખો પન ઠિતો હોતિ અસંહીરોતિ ઇદં દુતિયં, આચરિયપરમ્પરા ખો પનસ્સ સુગ્ગહિતા હોતિ સુમનસિકતા સુપધારિતાતિ ઇદં તતિયં.

તત્થ આચરિયપરમ્પરા ખો પનસ્સ સુગ્ગહિતા હોતીતિ થેરપરમ્પરા વંસપરમ્પરા ચસ્સ સુટ્ઠુગહિતા હોતિ. સુમનસિકતાતિ સુટ્ઠુ મનસિકતા, આવજ્જિતમત્તે ઞજ્જલિ તપ્પદીપો વિય હોતિ.

સુપધારિતાતિ સુટ્ઠુ ઉપધારિતા, પુબ્બાપરાનુસન્ધિતો અત્થતો કારણતો ચ ઉપ ધારિતા. અત્તનો મતિં પહાય આચરિયસુદ્ધિયા વત્તા હોતિ, મય્હં આચરિયો અસુકાચરિયસ્સ સન્તિકે ઉગ્ગણ્હિ, સો અસુકસ્સાતિ એવં સબ્બં આચરિયપરમ્પરં થેર વાદઙ્ગં આહરિત્વા યાવ ઉપાલિત્થેરો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સન્તિકે ઉગ્ગણ્હીતિ પાપેત્વા ઠપેતિ. તતોપિ આહરિત્વા ઉપાલિત્થેરો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સન્તિકે ઉગ્ગણ્હિ, દાસકત્થેરો અત્તનો ઉપજ્ઝાયસ્સ ઉપાલિત્થેરસ્સ, સોણકત્થેરો અત્તનો ઉપજ્ઝાયસ્સ દોસકત્થેરસ્સ, સિગ્ગવત્થેરો અત્તનો ઉપજ્ઝાયસ્સ સોણકત્થેરસ્સ, મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરો અત્તનો ઉપજ્ઝાયસ્સ સિગ્ગવત્થેરસ્સ ચણ્ડ વજ્જિત્થેરસ્સ ચાતિ એવં સબ્બં આચરિયપરમ્પરં થેરવાદઙ્ગં આહરિત્વા અત્તનો આચરિયં પાપેત્વા ઠપેતિ. એવં ઉગ્ગહિતા હિ આચરિયપરમ્પરા સુગ્ગહિતા હોતિ.

એવં અસક્કોન્તેન પન દ્વે તયો પરિવટ્ટા ઉગ્ગહેતબ્બા. સબ્બપચ્છિમેન હિ નયેન યથા આચરિયો ચ આચરિયાચરિયો ચ પાળિઞ્ચ પરિપુઞ્છઞ્ચ વદન્તિ, તથા ઞાતું વત્તતીતિ.

યથા વુત્તત્થેરપરમ્પરા પન ભગવતો ધરમાનકાલતો પટ્ઠાય યાવ પોત્થકારુળા મુખપાઠેનેવ પિટકત્તયં ધારેસું, પરિપુણ્ણં પન કત્વા પોત્થકે લિખિત્વા ન ઠપેન્તિ. એવં મહાથેરા દુક્કરકમ્મં કત્વા સાસનં પગ્ગણ્હિંસુ. તત્રિદં વત્થુ,–

સીહળદીપે કિર ચણ્ડાલતિસ્સભયેન સઙ્ખુબ્ભિત્વા દેવો ચ અવસ્સિત્વા દુબ્ભિક્ખભયં ઉપ્પજ્જિ. તદા અક્કો દેવાનમિન્દો આગન્ત્વા તુમ્હે ભન્તે પિટકં ધારેતું ન સક્ખિસ્સથ, નાવં પન આરૂહિત્વા જમ્બુદીપં ગચ્છથ, સચે નાવા અપ્પહોનકા ભવેય્ય, કટ્ઠેન વા વેળુના વા તરથ, અભયત્થાય પન મયં રક્ખિસ્સામાતિ આહ.

તદા સટ્ઠિમત્તા ભિક્ખૂ સમુદ્દતીરં ગન્ત્વા પુન એતદહોસિ,– મયં જમ્બુદીપં ન ગચ્છિસ્સામ, ઇધેવ વસિત્વા તેપિટકં ધારિસ્સામાતિ. તતો પચ્છા નાવા તિત્થતો નિવત્તિત્વા સીહળદીપેકદેસં મલયજનપદં ગન્ત્વા મૂલફલાદીહિયેવ યાપેત્વા સજ્ઝાયં અકંસુ. છાતકભયેન અતિપીળિતા હુત્વા એવમ્પિ કાતું અસક્કોન્તો વાળુકતલે ઉરં ઠપેત્વા સીસેન સીસં અભિમુખં કત્વા વાચં અનિચ્છારેત્વા મનસાયેવ અકંસુ. એવં દ્વાદસવસ્સાનિ સદ્ધિં અટ્ઠકથાય તેપિટકં રક્ખિત્વા સાસનં અનુગ્ગહેસું.

દ્વાદસવસ્સેસુ પન અતિક્કન્તેસુ તં ભયં વૂપસમિત્વા પુબ્બે જમ્બુદીપં ગચ્છન્તા સત્તભિક્ખુસતા આગન્ત્વા સીહળદીપેકદેસં રામજનપદે મણ્ડલારામવિહારં આપજ્જિંસુ. તેપિ સટ્ઠિમત્તા ભિક્ખૂ તમેવ વિહારં ગન્ત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્મન્તેત્વા સજ્ઝાયિંસુ. તદા અઞ્ઞમઞ્ઞં સમેન્તિ, ન વિરુજ્ઝન્તિ, ગઙ્ગાદકેન વિય યમુનોદકં સંસન્દેન્તિ. એવં પિટકત્તયં મુખપાઠેનેવ ધારેત્વા મહાથેરા દુક્કરકમ્મં કરોન્તીતિ વેદિતબ્બા.

યમ્પિ પરિયત્તિં એકપદમત્તમ્પિ અવિરજ્ઝિત્વા ધારેન્તિ, તં દુક્કરકમ્મમેવ.

સીહળદીપે કિર પુનબ્બસુકસ્સ નામ કુટુમ્બિકસ્સ પુત્તો તિસ્સત્થેરો બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હિત્વા ઇમં જમ્બુદીપં આગન્ત્વા યોનકધમ્મરક્ખિતત્થેરસ્સ સન્તિકે બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હિત્વા ગચ્છન્તો નાવં અભિરૂહનતિત્થે એકસ્મિં પદે ઉપ્પન્નકઙ્ખો યોજનસતમગ્ગં નિવત્તિત્વા આચરિયસ્સ સન્તિકં આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે એકસ્સ કુટુમ્બિકસ્સ પઞ્હં કથેસિ. સો પસીદિત્વા સતસહસ્સગ્ઘનકં કમ્પલં અદાસિ. સોપિ તં આહરિત્વા આચરિયસ્સ અદાસિ. થેરો વા સિયા કોટ્ટેત્વા નિસીદનટ્ઠાને પરિભણ્ડં કારેસિ. કિમત્થાયાતિ. પચ્છિમાય જનતાય અનુગ્ગહત્થાય. એવં કિરસ્સ અહોસિ,– અમ્હાકં ગતમગ્ગં આવજ્જિત્વા અનાગતે સબ્રહ્મચારિનો પટિપત્તિં પૂરેતબ્બં મઞ્ઞિસ્સન્તીતિ. તિસ્સત્થેરોપિ આચરિયસ્સ સન્તિકે કઙ્ખં છિન્દિત્વા સીહળદીપમેવ સકટ્ઠાનં આગમાસીતિ. ઇચ્ચેવં પરિયત્તિં એકપદમત્તમ્પિ અવિરજ્ઝિત્વા ધારણમ્પિ દુક્કરકમ્મમેવાતિ દટ્ઠબ્બં.

યમ્પિ યેભુય્યેન પગુણં ન કરોન્તિ, તસ્સ અનન્તરધાનત્થાય અસમ્મોસત્થાય ઉગ્ગહધારણાદિવસેન રક્ખનમ્પિ કરોન્તિ, તં દુક્કરકમ્મમેવ.

સીહળદીપેયેવ કિર મહાભયે એકસ્સેવ ભિક્ખુનો મહાનિદ્દેસો પગુણો અહોસિ. અથ ચતુનિકાયિકતિસ્સત્થેરસ્સ ઉપજ્ઝાયો મહાતિપિટકત્થેરો નામ મહારક્ખિતત્થેરંઆહ,– આવુસો મહારક્ખિત અસુકસ્સ સન્તિકે મહાનિદ્દેસં ગણ્હાહીતિ. પાપોકિરાયં ભન્તે ન ગણ્હામીતિ. ગણ્હાવુસો અહં તે સન્તિકે નિસીદિસ્સામીતિ. સાધુ ભન્તે તુમ્હેસુ નિસિન્નેસુ ગણ્હિસ્સામીતિ પટ્ઠપત્વા રત્તિન્દિવં નિરન્તરં પરિયાપુણન્તો ઓસાનદિવસે હેટ્ઠામઞ્ચે ઇત્થિં દિસ્વા ભન્તે સુતંયેવ મે પુબ્બે, સચાહં એવં જાનેય્યં, ન ઈદિસસ્સ સન્તિકે ધમ્મં પરિયાપુણેય્યન્તિ આહ. તસ્સ પન સન્તિકે બહૂ મહાથેરા ઉગ્ગણ્હિત્વા મહાનિદ્દેસં પતિટ્ઠાપેસું. એવં યં યેભુય્યેન પગુણં ન કરોન્તિ, તસ્સ અનન્તરધાનત્થાય અસમ્મોસત્તાય ઉગ્ગહધારણાદિવસેન રક્ખનમ્પિ દુક્કરકમ્મં યેવાતિ દટ્ઠબ્બં.

ઇચ્ચેવં ભગવતો ધરમાનકાલતો પભુતિ ચિરકાલં યથાવુત્તમહાથેરપરમ્પરા પરિયત્તિં મુખપાઠેનેવ ધારેસું. અહોવત પોરાણિકાનં મહાથેરાનં સતિપઞ્ઞાસમાધિવેપુલ્લતાય હિ તે મુખપાઠેનેવ ધારેતુ સક્કાતિ. મુખપાઠેનેવ પોરાણકત્થેરાનં પરિયત્તિધારણં પઞ્ચનવુતાધિકાનિ ચતુસતાનિ અહોસિ.

ભગવતો પરિનિબ્બાનતો મહાવંસસારત્થસઙ્ગહેસુ આગતનયેન જિનચક્કે પણ્ણાસ્સાધિકે ચતુસતે સમ્પત્તે તમ્બપણ્ણિદીપે રાજૂનં અટ્ઠારસમકો’સદ્ધાતિસ્સસ્સ નામ રઞ્ઞો પુત્તો વટ્ટગામણિ નામ રાજા રજ્જં પત્વા છવસ્સકાલે અનાગતે સત્તા હીનસતિપઞ્ઞાસમાધિકા હુત્વા ન સક્ખિસ્સન્તિ મુખપાઠેન ધારેતુન્તિ ઉપપરિક્ખિત્વા પુબ્બે વુત્તેહિ મહાથેરેહિ અનુપુબ્બેન આગતા પઞ્ચમત્તા મહાથેરસતા વટ્ટગામણિરાજાનં નિસ્સાય તમ્બપણ્ણિદીપેકદેસે મલયજનપદે આલોકલેણે અટ્ઠકથાય સહપિટકત્તયં પોત્થકે આરોપેસું.

તઞ્ચ યથાવુત્તસઙ્ગીતિયો ઉપનિધાય ચતુત્થસઙ્ગીતિયેવ નામાતિ વેદિતબ્બા. વુત્તઞ્હેતં સારત્થદીપનિયં નામ વિનયટીકાયં,– ચતુત્થસઙ્ગીતિસદિસા હિ પોત્થકારોહસઙ્ગીતીતિ.

સીહળદીપે પન વટ્ટગામણિરાજા મરમ્મરટ્ઠે સિરિખેત્તનગરે એકો નામ કુક્કુટસીસરાજા ચ એકકાલેન રજ્જં કારેસિ. અમરપુરમાપકસ્સ રઞ્ઞો કાલે સીહળદીપભિક્ખુહિ ઇધ પેસિતસન્દેસકથાયં પન તેત્તિંસાધિકચતુસતે સમ્પત્તે પોત્થકારુળં અકંસૂતિ આગતં. વુત્તઞ્હેતં તત્થ,– તેત્તિંસાધિકચતુવસ્સસતપરિમાણકાલન્તિ.

ઇદં સીહળદીપે યાવ પોત્થકારુળ્હા

સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

અથાપરં જમ્બુદીપે સીહળદીપે ચ ભિક્ખૂ વિસું વિસું ગણવસેન ભિજ્જિંસુ, યથા અનોતત્તદહતો નિક્ખમનનદિયા ગઙ્ગાયમુનાદિવસેન ભિજ્જન્તીતિ. તત્થ જમ્બુદીપે ગણાનં ભિજ્જમાનતં ઉપરિયેવ વક્ખામ.

સીહળદીપે પન ગણાનં ભિજ્જમાનતા એવં દટ્ઠબ્બા. કથં. સીહળદીપે હિ સાસનસ્સ પતિટ્ઠમાનકાલતો અટ્ઠારસાધિ કદ્વિવસ્સસતે સમ્પત્તે વટ્ટગામણિરઞ્ઞા કારાવિતે અભયગિરિવિહારે પરિવારખન્ધકં પાઠતો ચ અત્થતો ચ વિપલ્લાસં કત્વા મહાવિહારવાસિગણતો પુથુ હુત્વા એકો ગણો ભિજ્જિ, સો અભયગિરિવાસિગણો નામ, ધમ્મરુચિગણોતિ ચ તસ્સેવ નામં.

અભયગિરિવાસિગણસ્સ ભિજ્જમાનતો દ્વેચત્તાલીસાધિકતિવસ્સસતે સમ્પત્તે મહાસેનેન નામ રઞ્ઞા કારાપિતે જેતવનવિહારે ભિક્ખૂ ઉભતોવિસઙ્ગપાઠે વિપરીતવસેન અભિસઙ્ખરિત્વા અભયગિરિવાસિગણતો વિસું એકો ગણો અહોસિ, સો જેતવનવાસિગણો નામ, સાગલિયગણોતિ ચ તસ્સેવ નામં.

જેતવન વાસિગણસ્સ ભિજ્જમાનકાલતો એકપઞ્ઞાસવસ્સાધિકાનં તિણ્ણં વસ્સસતાનં ઉપરિ કુરુન્દવાસિનો ચ કોલમ્બવાસિનો ચ ભિક્ખૂ ભાગિનેય્યં દાઠાપતિં નામ રાજાનં નિસ્સાય ઉભતોવિભઙ્ગપરિવારખન્ધકપાઠે વિપરીતવસેન અભિસઙ્ખરિત્વા વુત્તેહિ દ્વીહિ ગણેહિ વિસું હુત્વા મહાવિહાર વાસિગણ્હત્તમં તુલયિત્વા ઉપધારેત્વા મહાવિહારનામં ગહેત્વા એકો ગણો ભિજ્જિ. એવં સીહળદીપે મહામહિન્દત્થેરાદીનં વંસભૂતેન મહાવિહારવાસિ ગણેન સદ્ધિં ચત્તારો ગણા ભિજ્જિંસુ.

તત્થ મહાવિહારવાસિ ગણોયેવ એકો ધમ્મવાદી અહોસિ, સેસા પન અધમ્મવાદિનો. તે ચ તયો અધમ્મવાદિનો ગણા ભૂતત્થં પહાય અભૂતત્થેન ધમ્મં અગરું કત્વા ચરિંસૂતિ વચનતો સીહળદીપે અધમ્મવાદિનો તયોપિ અલજ્જિનો ગણા પરિમણ્ડલસુપ્પટિચ્છન્નાદિસિક્ખાપદાનિ અનાદિયિત્વા વિચરિંસુ. તતો પટ્ઠાય સાસને એકચ્ચાનં ભિક્ખૂનં નાનપ્પકારવસેન નિવાસનપારુપનાદીનિ દિસ્સન્તિતિ વેદિતબ્બં.

અધમ્મવાદિગણાનં ભિજ્જમાનકાલતો સત્તવીસાધિકાનં પઞ્ચસતાનં વસ્સાનઞ્ચ ઉપરિ સિરિસઙ્ઘબોધિ નામ રાજા મહાવિહાર ગણસ્સ પક્ખો હુત્વા અધમ્મવાદિના તયો ગણે નિગ્ગહિત્વા જિનસાસનં પગ્ગહેસિ. સો ચ સિરિસઙ્ઘ બોધિરાજા અમ્હાકં મરમ્મરટ્ઠે અરિમન્દનનગરે અનુરુદ્ધેન નામ રઞ્ઞા સમકાલવસેન રજ્જસમ્પત્તિં અનુભવિ.

તતો પચ્છા સીહળદીપે વોહારકતિસ્સસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે કપિલેન નામ અમચ્ચેન સદ્ધિં મન્તેત્વા મહાવિહાર વાસિનો ભિક્ખૂ નિસ્સાય અધમ્મવાદિગણે નિગ્ગણ્હિત્વા જિનસાસનં પગ્ગણ્હાતિ.

તતો પચ્છા ચ ગોટ્ઠાભયસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે અભયગિરિ વાસિનો ભિક્ખૂ પરસમુદ્દં પબ્બાજેત્વા મહાવિહાર વાસિનો ભિક્ખૂ નિસ્સાય સાસનં વિસોધયિ.

તતો પચ્છાપિ ગોટ્ઠાભયરઞ્ઞો પુત્તભૂતસ્સ મહાસેનસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે અભયગિરિવાસીનં ભિક્ખૂનં અબ્ભન્તરે સઙ્ઘમિત્તો નામ એકો ભિક્ખુ રઞ્ઞો પધાનાચરિયો હુત્વા મહામહિન્દત્થેરાદીનં અરહન્તાનં નિવાસટ્ઠાનભૂતં મહાવિહારારામં વિનસ્સિતું મહાસેનરઞ્ઞા મન્તેત્વા આરભિ. તદા નવવસ્સાનિ મહાવિહારે ભિક્ખુ સઞ્ઞો અહોસિ. અહોવત મહાથેરાનં મહિદ્ધિકાનં નિવાસટ્ઠાનં અલજ્જિનો ભિક્ખૂ વિનસ્સાપેસું, સુવણ્ણહંસ્સાનં નિવાસટ્ઠાનં કાકા વિયાતિ.

જેતવનવાસીનઞ્ચ ભિક્ખૂનં અબ્ભન્તરે એકો તિસ્સો નામ ભિક્ખુ તેનેવ રઞ્ઞા મન્તેત્વા મહાવિહારે સીમં સમૂહનિ. અછેકત્તા પન તેસં સીમસમૂહનકમ્મં ન સમ્પજ્જીતિ. અહોવત દુસ્સીલાનં પાપકાનં કમ્મં અચ્છરિયં, સેય્યથાપિ નામ સાખમિગો અગ્ગગ્ઘો કાસિવત્થં મહગ્ઘં ભિન્નતિ, એવમેવ ભિન્દિતબ્બવત્થુના ભેદકપુગ્ગલો અતિવિય દૂરો અહોસીતિ. ભવન્તિ ચેત્થ, –

યથા સાખમિગો પાપો, અપ્પગ્ઘોયેવ કાસિકં;

મહગ્ઘં કચ્ચ ભિન્નંભિન્નં, મહુસ્સાહેન છિન્દતિ.

એવં અધમ્મવાદી પાપો, ધમ્મવાદિગણં સુભં;

મહુસ્સાહેન ભિન્દયિ, અહો અચ્છરિયો અયં.

આરકા દૂરતો આસું, ભિન્દિતબ્બેહિ ભેદકા;

ભૂમિતોવ ભવગ્ગન્તો, અહો કમ્મં અજાનતન્તિ.

ઇચ્ચેવં અધમ્મવાદિગણાનં બલવતાય ધમ્મવાદિગણો પરિહાયતિ. યથા હિ ગિજ્ઝસકુણસ્સ પક્ખવાતેન સુવણ્ણહંસા પકતિયા ઠાતું ન સક્કોન્તિ, એવમેવ અધમ્મવાદીનં બલવતાય ધમ્મવાદી પરિહાયતિ. બ્યગ્ઘવને વિય સુવણ્ણમિગો નિલ્લયિત્વા ગોચરં ગણ્હાતિ, યથારુચિવસેન ધમ્મં ચરિતું ઓકાસં ન લભિ.

સીહળદીપે સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનતો દ્વિસત્તતાધિકાનં ચતુસતાનં વસ્સસહસ્સાનઞ્ચ ઉપરિ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પરિનિબ્બાનતો અટ્ઠસત્તસતાધિકાનં વસ્સસહસ્સાનં ઉપરિ મહારાજા નામ ભૂપાલો રજ્જં કારેસિ. સો પન રાજા ઞદુમ્બરગિરિવાસિકસ્સપત્થેરગ્ગમુખા મહાવિહારવાસિનો ભિક્ખૂ તમેવ રાજાનં નિસ્સાય સાસને મલં વિસોધેસું, યથા હેરઞ્ઞિકો હિરઞ્ઞે મલન્તિ.

મહાવિહારવાસિગણતો અઞ્ઞે અધમ્મવાદિના ઉપ્પબ્બા જેત્વા વિસોધેસું. સો ચ મહારાજા અમ્હાકં મરમ્મરટ્ઠે અરિમદ્દનનગરે નરપતિચઞ્ઞિસૂના નામ રઞ્ઞા સમકાલ વસેન રજ્જં કારેસીતિ વેદિતબ્બો.

તતો પચ્છા વિ વિજયબાહુરાજાનં પરક્કમબાહુરાજાનઞ્ચ નિસ્સાય મહાવિહાર વાસિનો ભિક્ખૂ સાસનં પરિસુદ્ધં અકંસુ, અધમ્મવાદિનો સબ્બેપિ ઉપ્પબ્બાજેત્વા મહાવિહારવાસિગણોયેવ એકો પતિટ્ઠહિ, યથા અબ્ભાદિઉપક્કિલેસમલેહિ વિમુત્તો નિસાનાથોતિ.

સિરિસઙ્ઘબોધિરાજા વોહારિકતિસ્સરાજા ગોટ્ઠાભયરાજાતિ એતે રાજાનો સાસનં વિસોધેન્તોપિ સબ્બેન સબ્બં અધમ્મવાદિગણાનં અવિનસ્સનતો સાસનં પરિસુદ્ધં ન તાવ અહોસિ. સિરિસઙ્ઘબોધિરઞ્ઞો મહારઞ્ઞો વિજયબાહુરઞ્ઞો પરક્કમબાહુરઞ્ઞોતિ એતેસંયેવ રાજૂનં કાલે સબ્બેન સબ્બં અધમ્મવાદીનં વિનસ્સનતો સાસનં પરિસુદ્ધં અહોસિ. તદા પન અધમ્મવાદિના સીસમ્પિ ઉટ્ઠહિતું ન સક્કા, યથા અરુણુગ્ગે કોસિયાતિ.

અપરભાગે પન ચિરં કાલં અતિક્કન્તે મિચ્છાદિટ્ઠિકાનં વિજાતિયાનં ભયેન લઙ્કાદીપે સાસનં ઓસક્કિત્વા ગણપૂરણમત્તસ્સપિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અવિજ્જમાનતાય મહાવિજયબાહુરઞ્ઞો કાલે રામઞ્ઞદેસતો સઙ્ઘં આનેત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ.

તતો પચ્છા ચ વિમલધમ્મસૂરિયસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે રક્ખાપુરરટ્ઠતો સઙ્ઘં આનેત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ. તતો પચ્છા ચ વિમલસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે તતોયેવ સઙ્ઘં આનેત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ. તતો પચ્છા ચ કિત્તિસ્સિરિરાજસીહસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે સ્યામરટ્ઠતો સઙ્ઘં આનેત્વા તથેવ અકાસીતિ.

અયં સીહળદીપે સાસનસ્સ ઓસક્કનકથા.

તતો પચ્છા જિનસાસને નવુતાધિકે અટ્ઠવસ્સસતે સમ્પત્તે બુદ્ધદાસસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે એકો ધમ્મ કથિકત્થેરો ઠપેત્વા વિનયપિટકં અભિધમ્મપિટકઞ્ચ અવસેસં સુત્તન્તપિટકં સીહળભાસાય પરિવત્તિત્વા અભિસઙ્ખરિત્વા ઠપેસિ. તઞ્ચ કારણં ચૂળવંસે વુત્તં.

તસ્સ કિર બુદ્ધદાસસ્સ રઞ્ઞો પુત્તા અસીતિમત્તા અસીતિમહાસાવકાનં નામેનેવ વોહારિતા અહેસું. તેસુ પુત્તેસુ સારિપુત્તત્થેરસ્સ નામેન વોહારિતો એકો ઉપતિસ્સો નામ રાજકુમારો પિતરિ દેવઙ્ગતે દ્વેચત્તાલીસવસ્સાનિ રજ્જં કરેસિ.

તતો પચ્છા કનિટ્ઠો મહાનામો નામ રાજકુમારો દ્વાવીસવસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ. તસ્સ રઞ્ઞો કાલે જિન ચક્કે તેત્તિંસાધિકનવસતવસ્સે સીહળદીપે છસટ્ઠિમત્તાનં રાજૂનં પૂરણકાલે બુદ્ધઘોસો નામ થેરો સીહળદીપં ગન્ત્વા સીહળભાસાય લિખિતે અટ્ઠકથાગન્થે માગધભાસાય પરિવત્તિત્વા લિખિ.

સો પન મહાનામ રાજા અમ્હાકં મરમ્મરટ્ઠે સિરિપચ્ચયનગરે સવિલઞ્ઞિક્રોવિ નામકેન રઞ્ઞા સમકાલો હુત્વા રજ્જં કારેસિ. પરિત્તનિદ્દાને પન બ્રૂમવિ?થી? નામકેન રઞ્ઞા સમકાલો હુત્વા રજ્જં કારેસીતિ વુત્તં. તં ન યુજ્જતિયેવ.

સીહળદીપે પન કિત્તિસ્સિરિમેઘો નામ રાજા હુત્વા નવમે વસ્સે તસ્મિંયેવ દીપે રાજૂનં દ્વાસટ્ઠિમત્તાનં પૂરણકાલે જિનચક્કે તિંસાધિકે અટ્ઠસતવસ્સે જમ્બુદીપે કલિઙ્ગપુરતો કુહસિવસ્સ નામ રઞ્ઞો જામાતા દન્તકુમારો હેમમાલં નામ રાજધીતં ગહેત્વા દાઠાધાતું થેનેત્વા નવાય તરિત્વા સીહળદીપં અગમાસિ. જિનચક્કે તિંસાધિકઅટ્ઠવસ્સસતે જેટ્ઠતિસ્સરાજા નવવસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ.

બુદ્ધદાસરાજા એકૂનતિંસતિ વસ્સાનિ ઉપલિસ્સરાજા ચદ્વિચત્તાલીસવસ્સાનિ મહાનામરાજા દ્વાવીસવસ્સાનીતિ સબ્બાનિ સમ્પિણ્ડિત્વા જિનસાસનં દ્વત્તિંસાધિકનવવસ્સસતપ્પમાણં હોતિ.

તસ્મિઞ્ચ કાલે યદા દ્વીહિ વસ્સેહિ ઊનં અહોસિ, તદા મહાનામરઞ્ઞો કાલે તિંસાધિકનવવસ્સસતમત્તે સાસને બુદ્ધઘોસો નામ થેરો લઙ્કાદીપં અગમાસિ.

અમરપુરમાપકસ્સ રઞ્ઞો કાલે સીહળદીપિકેહિ ભિક્ખૂહિ પેસિતસન્નેસપણ્ણે પન છપણ્ણાસાધિકનવવસ્સસતાતિક્કન્તે સૂતિ વુત્તં.

એત્થ ઠત્વા બુદ્ધઘોસત્થેરસ્સ અટ્ઠુપ્પત્તિંસઙ્ખેપમત્તં વક્ખામ. કથં. સીહળભાસક્ખરેહિ પરિવત્તિતં પરિયત્તિસાસનં માગધસાસક્ખરેન કો નામ પુગ્ગલો પરિવત્તિતું સક્ખિસ્સતીતિ મહાથેરા નિમન્તયિત્વા તાવતિંસભવનં ગન્ત્વા ઘોસં દેવપુત્તં દિસ્વા સદ્ધિં સક્કેન દેવાનમિન્દેન તં યાચિત્વા બોધિરુક્ખસમીપે ઘોસગામે કેસસ્સ નામ બ્રાહ્મણસ્સ કેસિયા નામ બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હાપેસું. ખાદથ ભોન્તો પિવથ ભોન્તોતિઆદિના બ્રાહ્મણાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઘોસકાલે વિજાયનત્તા ઘોસોતિ નામં અકાસિ. સત્તવસ્સિકકાલે સો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ અહોસિ.

અથ ખો એકેન અરહન્તેન સદ્ધિં વેદકથં સલ્લપન્તો તં કથં નિટ્ઠાપેત્વા કુસલા ધમ્મા અકુસલા ધમ્મા અબ્યાકતા ધમ્માતિઆદિના પરમત્થવેદં નામ બુદ્ધમન્તં પુચ્છિ. તદા સો સુત્વા ઉગ્ગણ્હિતુકામો હુત્વા તસ્સ અરહન્તસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા દેવસિકં દેવસિકં પિટકત્તયં સટ્ઠિમત્તેહિ પદસહસ્સેહિ સજ્ઝાયં અકાસિ, વાચુગ્ગતં અકાસિ. એકમાસેનેવ તિણ્ણં પિટકાનં પારગૂ અહોસિ.

તતો પચ્ચા રહો એકકોવ નિસિન્નસ્સ એતદહોસિ,– બુદ્ધભાસિતે પિટકત્તયે મમ વા પઞ્ઞા અધિકા, ઉદાહુ ઉપજ્ઝાયસ્સ વાતિ. તં કારણં ઞત્વા ઉપજ્ઝાચરિયો નિગ્ગહં કત્વા ઓવદિ. સો સંવેગપ્પત્તો હુત્વા ખમાપેતું વન્દિ. ઉપજ્ઝાચરિયો ત્વં આવુસો સીહળદીપં ગન્ત્વા પિટકત્તયં સીહળસ્સાસક્ખરેન લિખિતં માગધભાસક્ખરેન લિખાહિ, એવં સતિ અહં ખમિસ્સામીતિ આહ.

બુદ્ધઘોસો ચ પિતરં મિચ્છાદિટ્ઠિભાવતો મોચેત્વા આચરિયસ્સ વચનં સિરસા પટિગ્ગહેત્વા પિટકત્તયં લિખિતું સીહળદીપં નાવાય અગમાસિ. તદા સમુદ્દમજ્ઝે તીહિ દિવસેહિ તરન્તે બુદ્ધદત્તત્થેરો ચ સીહળદીપતો નાવાય આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે દેવાન આનુભાવેન અઞ્ઞમઞ્ઞં પસ્સિત્વા કારણં પુચ્છિત્વા જાનિ. જાનિત્વા ચ બુદ્ધદત્તત્થેરો એવમાહ,- મયા આવુસો કતો જિનાલઙ્કારો અપ્પસ્સારોતિ મઞ્ઞિત્વા પિટકત્તયં પરિવત્તિતું લિખિતું ઓકાસં નાદાસું, ત્વં પન પિટકત્તયં સંવણ્ણેહીતિ વત્વા અત્તનો સક્કેન દેવાનમિન્દેન દિન્નં હરિતકિફલં અયોમયલેખન દણ્ડં નિસિતસિલઞ્ચ બુદ્ધઘોસત્થેરસ્સ અદાસિ. એવં તેસં દ્વિન્નં થેરાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં સલ્લપન્તાનંયેવ નાવા સયમેવ અપનેત્વા ગચ્છિંસુ.

બુદ્ધઘોસત્થેરો ચ સીહળદીપં પત્વા પઠમં સઙ્ઘપાલત્થેરં પસ્સિત્વા પિટકત્તયં માગધભાસક્ખરેન પરિવત્તેતું આગતોમ્હીતિ કારણં આરોચેત્વા સીહળભિક્ખૂ ચ સીલે પતિટ્ઠાયાતિઆદિગાથં નિય્યાદેત્વા ઇમિસ્સા ગાથાય અત્થં પિટકત્તયં આલોલેત્વા સંવણ્ણેહીતિ ઉય્યોજેસું, તસ્મિંયેવ દિવસે સાયન્હકાલતો પટ્ઠાય યથાવુત્તગાથં પમુખં કત્વા વિસુદ્ધિમગ્ગં અકાસિ. કત્વા તં કમ્મં નિપ્ફાદેત્વા તસ્સ ઞાણપ્પભવં વીમંસેતુકામો દેવાનમિન્દો તઞ્ચ ગન્થં અન્તરધાપેસિ. પુનાપિ થેરો અકાસિ. તથેવ દેવાનમિન્દો અન્તરધાપેસિ. પુનાપિ થેરો અકાસિ. એવં તિક્ખત્તું કારાપેત્વા પુબ્બગન્થેપિ દસ્સેસિ. તિણ્ણમ્પિ ગન્થાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં એકપદમત્તેનપિ વિસેસતા નત્થિ સઙ્ઘપાલત્થેરો ચ તં આરાધયિત્વા પિટકત્તયં નિય્યાદેસિ. એવં વિસુદ્ધિમગ્ગે સઙ્ઘપાલત્થેરસ્સ યાચનં આરબ્ભ વિસુદ્ધિમગ્ગો કતોતિ આગતં. બુદ્ધઘોસુપ્પત્તિકથાયં પન સઙ્ઘરાજત્થેરસ્સ આયાચનં આરબ્ભાતિ આગતં.

અયં બુદ્ધઘોસુપ્પત્તિકથાયં આગતનયેન દસ્સિતબુદ્ધઘોસુપ્પત્તિકથાસઙ્ખેપો.

ચૂળવંસે પનેવં આગતો. બુદ્ધઘોસત્થેરો નામ મહાબોધિરુક્ખસમીપે એકસ્મિં બ્રાહ્મણગામે વિજાતો તિણ્ણમ્પિ વેદાનં પારગૂ અહોસિ તેસુ તેસુ વાદેસુ ચ અતિછેકો. સો અઞ્ઞેહિ ચ સદ્ધિં પુચ્છાબ્યાકરણકમ્મં કત્તુકામો જમ્બુનીપતલે આહિણ્ડન્તો એકં વિહારં પત્વા તસ્મિં વા આગન્તુકભાવેન નિસીદિ. તસ્મિઞ્ચ વિહારે રેવતો નામ થેરો વસિ. તેન થેરેન સદ્ધિં ભલ્લપન્તો સો બ્રાહ્મણમાણવો તીસુ વેદેસુ અલોલેત્વા પઞ્હં પુચ્છિ. પુચ્છિતં પુચ્છિતં થેરો બ્યાકાસિ. થેરસ્સ પન પુચ્છિતં પઞ્હં માણવો ન સક્કા બ્યાકાતું. અથ માણવો પુચ્છિ,–કો નામાયં ભન્તે મન્તોતિ. બુદ્ધમન્તો નામાયન્તિ વુત્તે ઉગ્ગણ્હિતુકામો હુત્વા થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા પિટકત્તયં ઉગ્ગણ્હિ. અચિરનેવ તિણ્ણમ્પિ પિટકાનં પારગૂ અહોસિ. બુદ્ધસ્સેવ ઘોસો યસ્સ અત્થીતિ બુદ્ધઘોસોતિ નામેન પાકટો અહોસિ.

બુદ્ધઘોસો ચ આયસ્મતો રેવતસ્સ સન્તિકે નિસીદન્તો ઞાણોદયં નામ ગન્થં અટ્ઠસ્સાલિનિઞ્ચ નામ ગન્થં અકાસિ. તતો પચ્છા પરિત્તટ્ઠકથં કત્તુકામો હુત્વા આરભિ. તદા આચરિયો એવમાહ,– જમ્બુદીપે પન આવુસો પાળિમત્તંયેવ અત્થિ, અટ્ઠકથા પન નત્થિ, આચરિયવાદો ચ ભિન્નો હુત્વા અત્થિ, તેનેવ મહામહિન્ધત્થેરેન આનિતા અટ્ઠકથા તીસુ ચ સઙ્ગીતીસુ આરુળો પાળિયો સારિપુત્તત્થેરાદીહિ દેસિતો કથામગ્ગો સીહળદીપે અત્થિ, ત્વં ગન્ત્વા માગધભાસક્ખરેન લિખેહીતિ ઉય્યોજિયમાનો બુદ્ધઘોસત્થેરો સીહળદીપં ગન્ત્વા અનુરાધપુરે મહાવિહારં પવિસિત્વા સઙ્ઘપાલત્થેરસ્સ સન્તિકે સદ્ધિં સીહળટ્ઠકથાય થેરવાદે સુત્વા અટ્ઠકથં કરિસ્સમીતિ આરોચેસિ. સીહળભિક્ખૂ ચ પુબ્બે વુત્તનયેનેવ સીલે પતિટ્ઠાયાતિઆદિ ગાથા નિય્યાદેસું. બુદ્ધઘોસો ચ સદ્ધિં અટ્ઠકથાય પિટકત્તયં સઙ્ખિપિત્વા વિસુદ્ધિમગ્ગં અકાસિ.

પુબ્બે વુત્તનયેનેવ સક્કો અન્તરધાપેત્વા તિક્ખત્તું કારાપેસિ. સઙ્ઘપાલત્થેરોપિ અરાધયિત્વા પિટકત્તયં નિય્યાદેસીતિ.

કિઞ્ચાપિ નાના ગન્થેસુ નાનાકારેહિ બુદ્ધઘોસુપ્પત્તિ આગતા, તથાપિ બુદ્ધઘોસત્થેરસ્સ સીહળદીપં ગન્ત્વા પિટકત્તયસ્સ લિખનં અટ્ઠકથાનઞ્ચ કરણમેવ પમાણન્તિ મનોકિલિટ્ઠં ન ઉપ્પાદેતબ્બન્તિ. બુદ્ધઘોસત્થેરો વિકટત્તયં લિખિત્વા જમ્બુદીપં પચ્ચાગમાસિ.

ઇચ્ચેવં પાળિભાસાય પરિયત્તિં પરિવત્તિત્વા પચ્છા આચરિયપરમ્પરસિસ્સાનુસિસ્સવસેન સીહળદીપે જિનચક્કં મજ્ઝન્તિ કંસુમાસી વિય અતિદિબ્બતિ, અનેકકોટિપ્પમાણેહિ સોતાપન્નસકદાગામિઅનાગામિઅરહન્તેહિ લઙ્કાદીપં અતિસોભતિ, સબ્બપાલિફુલ્લેન તિયોજનિકપારિચ્છત્તકરુક્ખેન તાવતિંસભવનં વિય સતપત્તપદુમાદીહિ મહાપોક્ખરણી વિય તેસુ તેસુ ઠાનેસુ મગ્ગમહામગ્ગઆપકઘરદ્વારતિત્થવનપબ્બતગુહમન્દિરવિહારસાલાદીસુ અલદ્ધમગ્ગફલટ્ઠાનં નામ કિઞ્ચિ નત્થિ, થોકં આગમેત્વા પિણ્ડાય પતિટ્ઠમાનપદેસેપિ મગ્ગફલાનિ લભિંસુયેવ.

મગ્ગફલાનિ સચ્છિકરોન્તાનં પુગ્ગલાનં બાહુલ્લતાય અયં પુથુજ્જનો અયં પુથુજ્જનોતિ અઙ્ગુલિં પસારેત્વા દસ્સેતબ્બો હોતિ. એકસ્મિં કાલે સીહળદીપે પુથુજ્જન ભિક્ખુ નામ નત્થિ. તથા હિ વુત્તં વિભઙ્ગટ્ઠકથાયં, એકવારં પુથુજ્જનભિક્ખુ નામ નત્થીતિ.

અભિઞ્ઞાલાભીનં કિર મહિદ્ધિકાનં ગમનાગમનવસેન સૂરિયોસ્સાસં અલભિત્વા ધઞ્ઞકોટ્ટકા માતુગામા ધઞ્ઞકોટ્ટિતું ઓકાસં ન લભિંસુ.

દેવલોકતો સુમનસામણેરો દક્ખિણક્ખકં સીહળદીપં અનેત્વા તસ્સ પાટિહારિયં દસ્સનવસેન ઉદ્ધકબિન્ધૂહિ તિયોજનસતં સકલમ્પિ લઙ્કાદીપં બ્યાપત્વા ભગવતા પરિભુત્તચેતિયઙ્ગણં વિય હુત્વા નવાય ગચ્છન્તા મહાસમુદ્દે ઉદકતો નાળિકેરમત્તમ્પિ દિસ્વા સકલઙ્કાદીપં પૂજેન્તિ, મહામહિન્દત્થેરસ્સ સન્તિકે અરિટ્ઠત્થેરેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તા ભિક્ખુસતા પઠમં તાવ વિનયપિટકં ઉગ્ગણ્હિંસૂતિ ઇમેહિ કારણેહિ લઙ્કાદીપં જિનચક્કસ્સ પતિટ્ઠાનં હુત્વા વરદીપન્તિ નામં પટિલભિ.

સીહળદીપેયેવ પિટકત્તયં પોત્થકારુળવસેન પતિટ્ઠાપેત્વા તતો પચ્છા ચોરનાગસ્સ નામ રઞ્ઞો કાલે સકલલઙ્કાદીપં દુબ્ભિક્ખભયેન પીળેત્વા પિટકત્તયં ધારેન્તા ભિક્ખૂ જમ્બુદીપં આગમંસુ. અનાગન્ત્વા તત્થેવ ઠિતાપિ ભિક્ખૂ છાતકભયેન પીળેત્વા ઉદરપટલં બન્ધિત્વા કુચ્છિં વાલુકરાસિમ્હિ ઠપેત્વા પિટકત્તયં ધારેસું.

કુટ કણ્ણતિસ્સસ્સ રઞ્ઞો કાલેયેવ દુબ્ભિક્ખભયં વૂપસમિત્વા જમ્બુદીપતો ભિક્ખૂ પુન ગન્ત્વા સીહળદીપે ઠિતેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં મહાવિહારે પિટકત્તયં અવિરોધાપેત્વા સમસમં કત્વા ઠપેસું. ઠપેત્વા ચ પન સીહળદીપેયેવ સુટ્ઠુ ધારેસું.

તત્થેવ અટ્ઠકથાયો બુદ્ધઘોસત્થેરો માગધભાસાય પરિવત્તેત્વા વિરચિ. પચ્છા ચ યેભુય્યેન તત્થેવ અટ્ઠકથાટીકાઅનુમધુલક્ખણગણ્ઠિગન્થન્તરાનિ અકંસુ. પુન સાસનં નભે રવિન્દુવ પાકટન્તિ.

તત્થ બુદ્ધવંસટ્ઠકથં બુદ્ધદત્તત્થેરે અકાસિ. ઇતિવુત્તોદાનચરિયાપિટકથેરાથેરીવિમાનવત્થુપેતવત્થુનેત્તિઅટ્ઠકથાયો આચરિયધમ્મપાલત્થેરો અકાસિ. સો ચ આચરિયધમ્મપાલત્થેરો સીહળદીપસ્સ સમીપે દમિલરટ્ઠે બદરતિત્થમ્હિ નિવાસિતત્તા સીહળદીપેયેવ સઙ્ગહેત્વા વત્તબ્બો.

પટિસમ્ભિદામગ્ગટ્ઠકથં મહાનામો નામ થેરો આકાસિ. મહાનિદ્દેસટ્ઠકથં ઉપસેનો નામ થેરો અકાસિ. અભિધમ્મટીકં પન આનન્દત્થેરો અકાસિ. સા ચ સબ્બાસં ટીકાનં આદિભૂતત્તા મૂલટીકાતિ પાકટા.

વિસુદ્ધિમગ્ગસ્સ મહાટીકં દીઘનિકાયટ્ઠકથાય ટીકં મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય ટીકં સંયુત્તનિકાયટ્ઠકથાય ટીકઞ્હાતિ ઇમાયો આચરિયધમ્મપાલત્થેરો અકાસિ.

સારત્થદીપનિં નામ વિનયટીકં અઙ્ગુત્તરનિકાયટીકઞ્ચ પરક્કમબાહુરઞ્ઞા યાચિતો સારિપુત્તત્થેરો અકાસિ. વિમતિવિનોદનિં નામ વિનયટીકં દમિલરટ્ઠવાસિકસ્સપત્થેરો અકાસિ.

અનુટીકં પન આચરિયધમ્મપાલત્થેરો. સા ચ મૂલટીકાય અનુત્તાનત્થાનિ ઉત્તાનાનિ સંવણ્ણિતત્તા અનુટીકા તિવુચ્ચતિ.

વિસુદ્ધિમગ્ગસ્સ ચૂળટીકં મખુદીપનિઞ્ચ અઞ્ઞેતરા થેરા અકંસુ. સા ચ મૂલટીકાય અત્થાવસેસાતિ ચ અનુત્તાનત્થાતિ ચ કત્વા મૂલટીકાય સદ્ધિં સંસન્દિત્વા કતત્તા મધુર સત્તા ચ મધુદીપનિન્તિ વુચ્ચતિ. મોહવિચ્છેદનિં પન લક્ખણગન્થં કસ્સપત્થેરો અકાસિ.

આભિધમ્માવતારં પન રુપારૂપવિભાગં વિનયવિનિચ્છયઞ્ચ બુદ્ધ દત્તત્થેરો. વિનયસઙ્ગહં સારિપુત્તત્થેરો. ખુદ્દસિક્ખં ધમ્મસિરિત્થેરો. પરમત્થવિનિચ્છયં નામરૂપપરિચ્છેદં અભિધમ્મત્થસઙ્ગઞ્ચ અનુરુદ્ધત્થેરો. સચ્ચસઙ્ખેપં ધમ્મપાલત્થેરો. ખેમં ખેમત્થેરો. તે ચ સઙ્ખેપતો સંવણ્ણિતત્તા સુખેન ચ લક્ખણિયત્તા લક્ખણગન્થાતિ વુચ્ચન્તિ.

તેસં પન સંવણ્ણનાસુ અભિધમ્મત્થસઙ્ગહસ્સ પોરાણટીકં નવવિમલબુદ્ધિત્થેરો અકાસિ. સચ્ચંસઙ્ખેપનામરૂપપરિચ્છેદખેમાઅભિધમ્માવતારાનં પોરાણટીકં વાચિસ્સરમહાસામિત્થેરો. પરમત્થવિનિચ્છયસ્સ પોરાણટીકં મહાબોધિત્થેરો.

અભિધમત્થસઙ્ગહાભિધમ્માવતારાભિનવ ટીકાયો સુમઙ્ગલસામિત્થેરો. સચ્ચસઙ્ખેપાભિનવટીકં અરઞ્ઞવાસિત્થેરો. નામરૂપપરિચ્છેદાભિનવટીકં મહાસામિત્થેરો. પરમત્થવિનિચ્છયાભિનવટીકં અઞ્ઞતરત્થેરો. વિનયવિનિચ્છયટીકં રેવતત્થેરો. ખુદ્દસિક્ખાય પુરાણટીકં મહાયસત્થેરો. તાયયેવ અભિનવટીકં સઙ્ઘરક્ખિતત્થેરોતિ.

વજિરબુદ્ધિં નામ વિનયગણ્ઠિપદત્થં વજિરબુદ્ધિત્થેરો. ચૂળગણ્ઠિં મજ્ઝિમગણ્ઠિં મહાગણ્ઠિઞ્ચ સીહળદીપવાસિનો થેરા. તે ચ પદક્કમેન અસંવણ્ણેત્વા અનુત્તાનત્થાયેવ સંવણ્ણિતત્તા ગણ્ઠિપદત્થાતિ વુચ્ચન્તિ.

અભિધાનપ્પદીપિકં પન મહામોગ્ગલાનત્થેરો. અત્થબ્યક્ખાનં ચૂળબુદ્ધત્થેરો. વુત્તોદયં સમ્બન્ધચિન્તનં સુબોધાલઙ્કારઞ્ચ સઙ્ઘરક્ખિતત્થેરો. બ્યાકરણં મોગ્ગલાનત્થેરો.

મહાવંસં ચૂળવંસં દીપવંસં થૂપવંસં બોધિવંસં ધાતુવં સઞ્ચ સીહળદીપવાસિનો થેરા. દાઠાધાતુવંસં પન ધમ્મકિત્તિત્થેરો અકાસિ. એતે ચ પાળિમુત્તકવસેન વુત્તત્તા ગન્થન્તરાતિ વુચ્ચન્તિ.

ઇચ્ચેવં બુદ્ધઘોસાદયો થેર વરા યથાબલં યથાસત્તિં પરિયત્તિં સાસનં ઉપત્થમ્ભેત્વા બહૂહિ મૂલેહિ બહુહિસાખાહિ બહૂહિ ચ વિટપેહિ ઉપત્થમ્ભિયમાનો વેપુલ્લમા પજ્જમાનો મહાનિગ્રોધરુક્ખો વિય થિરં હુત્વા ચિરકાલં તિટ્ઠતીતિ વેદિતબ્બં.

ઇદં સીહળદીપે પોત્થકારુળ્હતો પચ્છા સાસનસ્સ પતિટ્ઠાનં.

એતેપિ ચ મહાથેરો, યથાસત્તિં યથાબલં;

અટ્ઠકથાદયો કત્વા, મચ્ચુમુખં ઉપાગમું.

સેય્યથાપિ ચ લોકસ્મિં, ઓભાસિત્વાન ચન્દિમા;

આવહિત્વાન સત્તાનં, હિતં અત્થંવ ગચ્છતિ.

એવમેવ મહાથેરા, ઞાણોભાસેહિ ભાસિય;

આવહિત્વાન સત્તાનં, હિતં અત્થંવ ગચ્છતિ.

ઇતિ સાસનવંસે સીહળદીપિકસાસનવંસકથામગ્ગો

નામ દુતિયો પરિચ્છેદો.