૧. નવટ્ઠાનાગતસાસનવંસકથામગ્ગો

૧. તત્થ ચ નવટ્ઠાનાગતસાસનવંસકથામગ્ગો એવં વેદિતબ્બો. અમ્હાકઞ્હિ ભગવા સમ્માસમ્બુદ્ધો વેનેય્યાનં હિતત્થાય હત્થગતં સુખં અનાદિયિત્વા દીપઙ્કરસ્સ ભગવતો પાદમૂલે બ્યાકરણં નામ મઞ્જૂસક પુપ્ફં પિલન્ધિત્વા કપ્પસતસહસ્સાધિકાનિ ચત્તારિ અસખ્યે યાનિ અનેકાસુ જાતીસુ અત્તનો ખેદં અનપેક્ખિત્વા સમતિંસપારમિયો પૂરેત્વા વેસ્સન્તરત્તભાવતો ચવિત્વા તુસિતપુરે દેવસુખં અનુભવિ.

તદા દેવેહિ ઉય્યોજિયમાનો હુત્વા કપિલવત્થુમ્હિ હોસમતરઞ્ઞા પભુતિ અસમ્ભિન્નાત્તિયવંસિકસ્સ સુદ્ધો ધનસ્સનામ મહારઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા અસમ્ભિન્નાત્તિયવં સિકાય માયાય કુચ્છીસ્મિં આસાળિમાસસ્સ પુણ્ણમિયં ગુરુવારે પટિસન્ધિં ગહેત્વા અસમાસચ્ચયેન વેસાખમાસસ્સ પુણ્ણમિયં સુક્કવારે વિજાયિત્વા સોળસવસ્સિકકાલે રજ્જસમ્પત્તિં પત્વા એકૂનતિંસવસ્સાનિ અતિક્કમિત્વા મઙ્ગલઉય્યાનં નિક્ખમનકાલે દેવેહિ દસ્સિતાનિ ચત્તારિ નિમિત્તાનિ પસ્સિત્વા સંવેગં આપજ્જિત્વા મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા અનોમાયનામ નદિયા તીરે ભમર વણ્ણસન્નિભાનિ કેસાનિ છિન્દિત્વા દેવદત્તિયકાસાવં પટિચ્છાદેત્વા ને રઞ્જરાયનામ નદિયા તીરે વેસાખમાસસ્સ પુણ્ણમિયં પચ્ચૂસકાલે સુજાતાયનામ સેટ્ઠિધીતાય દિન્નં પાયાસં એકૂનપણ્ણાસવારેન પરિભુઞ્જિત્વા પુરિમિકાનં સમ્માસમ્બુદ્ધાનં ધમ્મતાય સુવણ્ણપાતિં નદિયં ઓતારેત્વા મહાબોધિમણ્ડં ઉપસઙ્કમિત્વા અપરાજિતપલ્લઙ્કે નિસીદિત્વા અનમતગ્ગસં સારતો પટ્ઠાય અત્તાનં છાયા વિય અનુયન્તાનં અનેકસતકિલેસવેરીનં સીસં ચતૂહિ મગ્ગસત્થેહિ છિન્દિત્વા તિલોકગ્ગમહાધમ્મરાજત્તં પત્વા પઞ્ચતાલીસવસ્સાનં તેસુ તેસુ ઠાનેસુ તેસં તેસં સત્તાનં મહાકરુણાસમાપત્તિજાલં પત્થારેત્વા દેસનાઞાણં વિજમ્ભેત્વા ધમ્મં દેસેત્વા સાસનં પતિટ્ઠાપેસિ. પતિટ્ઠાપેત્વા ચ પન અસીતિવસ્સાયુકકાલે વિજ્જોતયિત્વા નિબ્બાયનપ્પ દાપજાલં વિય અનુપાદિસેસનિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ. મચ્ચુ ધમ્મસ્સ ચ નામ તીસુ લોકેસુ અતિમમાયિતબ્બો એસ, અતિગરુકાતબ્બો એસ, અતિભાયિતબ્બો એસાતિ વિજાનનસભાવો નત્થિ. ભગવન્તંયેવ તાવ તિલોકગ્ગપુગ્ગલં આદાય ગચ્છતિ, કિંમઙ્ગં પન અમ્હે યેવા તેવા, અહોવતઅચ્છરિયા સઙ્ખારધમ્મોતિ. હોન્તિ ચેત્થ–

મચ્ચુધમ્મો ચ નામેસ,

નિલ્લજ્જો ચ અનોત્તપ્પી;

તિલોકગ્ગંવ આદાય,

ગચ્છી પગેવ અઞ્ઞેસુ.

યથા ગોઘાતકો ચોરો,

મારેતુંયેવ આરભિ;

ગોણં લદ્ધાન લોકમ્હિ,

પયોજનંવ એત્તકં.

તથેવ મચ્ચુરાજા ચ,

હિન્દગૂનં ગુણં ઇધ;

ન વિજાનાતિ એસો હિ,

મારેતુંયેવ આરભીતિ.

સત્તાહપરિનિબ્બુતે ચ ભગવતિ આયસ્મા મહાકસ્સપો તિયડ્ઢસતાધિકેહિ સહસ્સમત્તેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિ પાવાતો કુસીનારાયં આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે ભગવા સમ્માસમ્બુદ્ધો પરિનિબ્બુતોતિ સુત્વા અવીતસોક ભિક્ખૂ રોદન્તે દિસ્વા વુદ્ધપબ્બજિતો સુભદ્દાનામ ભિક્ખુ એવં વદતિ– મા આવુસો પરિદેવિત્થ, નત્થેત્થ સોચિતબ્બોનામકોચિ, પુબ્બે મયં ભવામ સમણેન ગે,ભમેન ઉપદ્દુતા– ઇદં કરોથ ઇદં તુમ્હાકં કપ્પતિ, મા ઇદં કરિત્થ ન ઇદં તુમ્હાકં કપ્પતીતિ, સેય્યથાપિ ઇણસાધિકેન દાસોતિ, ઇદાનિ પન મયં યં યં ઇચ્છામ, તં તં સક્કા કાતું, યં યં પન ન ઇચ્છામ,તં તં સક્કા અકાતુન્તિ. તં સુત્વા ઈદિસં પન વેરીપુગ્ગલં પટિચ્ચ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ભગવતો સાસનં ખિપ્પં અન્તરધારેય્ય, ઇદાનિ સુવણ્ણક્ખન્ધસદિસો સરીરો સંવિજ્જમાનો યેવ દુક્ખેન નિપ્ફાદિતે સાસને મહાભયં ઉપ્પજ્જિ ચ, ઈદિસો પુગ્ગલો અઞ્ઞં ઈદિસં પુગ્ગલં સહાયં લભિત્વા વુદ્ધિમાપજ્જન્તો હાપેતું સક્કુણેય્ય મઞ્ઞેતિ ચિત્તક્ખેદં પત્વા ધમ્મસંવેગં લભિત્વા ઇમં ભિક્ખું ઇધેવ સેતવત્થં નિવાસાપેત્વા સરીરે ભસ્મેન વિકિરિત્વા બહિદ્ધા કરિસ્સામીતિ ચિન્તેસિ.

તદા આયસ્મતો મહાકસ્સપત્થેરસ્સ એતદહોસિ,– ઇદાનિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સરીરં સંવિજ્જમાનંયેવ પરિસા વિવાદં કરોન્તીતિ મનુસ્સા ઉપવદિસ્સન્તિતિ. તતો પચ્છા ઇમં વિતક્કં વૂપસમેત્વા ખમિત્વા સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા પરિનિબ્બાયમાનોપિ તેન પન દેસિતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ, તેન દેસિતસ્સ ધમ્મસ્સ થિરં પતિટ્ઠાપનત્થાય સઙ્ગાયિયમાનં ઈદિસેહિ પુગ્ગલેહિ સાસનં ન અન્તરધાયિસ્સતિ, ચિરં ઠસ્સતિ યેવાતિ મનસિકરિત્વા ભગવતો દિન્નપંસુ કૂલચીવરાદિવસેન ધમ્માનુગ્ગહં અનુસ્સરિત્વા ભગવતો પરિનિબ્બાનતો તતિયે માસે આસાળિમાસસ્સ પુણ્ણમિતો પઞ્ચમે દિવસે રાજગહે સત્તપણ્ણિગુહાયં આજાતસત્તુંનામ રાજાનં નિસ્સાય પઞ્ચહિ અરહન્ત સતેહિ સદ્ધિં સત્તમાસેહિ પઠમં સઙ્ગાયનં અકાસિ.

તદા અટ્ઠચત્તાલીસાધિકસતકલિયુગં અનવસેસતો અપનેત્વા કલિયુગેન સાસનં સમં કત્વા ઠપેસિ. યદા પન અજાતસત્તુ રઞ્ઞો રજ્જં પત્વા અટ્ઠવસ્સાનિ અહેસું, તદા મરમ્મરટ્ઠે તઙ્કોસઙ્ગત્વપુરે જમ્બુદીપધજસ્સનામ રઞ્ઞો રજ્જં પત્વા અતિરેકપઞ્ચવસ્સાનિ અહેસુન્તિ.

ઇમિસ્સઞ્ચ પઠમસઙ્ગીતિયં આયસ્મા મહાકસ્સપો આયસ્મા ઉપાલિ આયસ્મા આનન્દો આયસ્મા અનુરુદ્ધો ચાતિ એવમાદયો પઞ્ચસતપ્પમાણા મહાથેરા પઠમં સઙ્ગાયિત્વા સાસનં અનુગ્ગહેસું. એવં સુભદ્દસ્સ દુટ્ઠપબ્બજિતસ્સ દુટ્ઠવચનં સાસનસ્સ અનુગ્ગહે કારણંનામ અહોસિ. સુભદ્દો ચ નામ દુટ્ઠપબ્બજિતો આતુમાનગરવાસી અહોસિ કપ્પકકુલિકો. સો યદા ભગવા આતુમાનગરં ગચ્છતિ, તદા અત્તેનો પુત્તે દ્વે સામણેરે કપ્પકકમ્મં કારાપેત્વા લદ્ધેહિ તણ્ડુલતેલાદીહિ વત્થૂહિ યાગું પચિત્વા સસઙ્ઘસ્સ બુદ્ધસ્સ અદાસિ. ભગવા પન તાનિ અપ્પટિગ્ગહેત્વા કારણં પુચ્છિત્વા વિગરહિત્વા અકપ્પિયસમાદાનદુક્કટાપત્તિં કપ્પકપુબ્બસ્સ ભિક્ખુસ્સ ખુરધારણદુક્કટાપત્તિઞ્ચ પઞ્ઞાપેસિ. તં કારણં પટિચ્ચ વેરં બન્ધિત્વા સાસનં વિદ્ધંસિતુકામતાય તત્તકઅયોગુળં ગિલિત્વા ઉગ્ગીરન્તો વિય ઈદિસદુટ્ઠવચનં વદીતિ.

અજાતસત્તુરાજા ચ તુમ્હાકં ધમ્મચક્કં હોતુ, મમ આણાચક્કં પવત્તિસ્સામિ, વિસ્સટ્ઠા હુત્વા સઙ્ગાયન્તૂતિ અનુગ્ગહેસિ. તેનેસ પઠમં સાસનાનુગ્ગહો રાજાતિ વેદિતબ્બો, મહાકસ્સપાદીનઞ્ચ અરહન્તાનં પઞ્ચસતાનં સિસાપરમ્પરા અનેકા હોન્તિ, ગણનપથં વીતિવત્તા. યમેત્થ ઇતો પરં વત્તબ્બં, તં અટ્ઠકથાયં વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. તે પન મહાથેરા સઙ્ગાયિત્વા પરિનિબ્બાયિંસૂતિ. હોન્તિ ચેત્થ–

ઇદ્ધિમન્તો ચ યે થેરા,

પઠમસ્સઙ્ગીતિં કત્વા;

સાસનં પગ્ગહિત્વાન,

મચ્ચૂવસંવ સમ્પત્તા.

કિઞ્ચાપિ ઇદ્ધિયો સન્તિ,

તથાપિ તા જહિત્વાન;

નિબ્બાયિંસુ વસં મચ્ચુ,

પત્વા તે છિન્નપક્ખાવ.

કા કથાવ ચ અમ્હાકં,

અમ્હાકં ગહણે પન;

મચ્ચુનો નત્થિ સારો ચ,

એવં ધારેય્ય પણ્ડિતોતિ.

અયં પઠમસઙ્ગીતિકથા સઙ્ખેપો.

તતો પરં વસ્સસતં તેસં સિસ્સપરમ્પરા સાસનં ધારેત્વા આગમંસુ. અથાનુક્કમેન ગચ્છન્તેસુ રત્તિદિવેસુ વસ્સસતપરિનિબ્બુતે ભગવતિ વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ વેસાલિયં કપ્પતિ સિઙ્ગિલોણકપ્પા, કપ્પતિ દ્વઙ્ગુલકપ્પો, કપ્પતિ ગામન્તરકપ્પો, કપ્પતિ આવાસકપ્પો, કપ્પતિ અનુમતિકપ્પો, કપ્પતિ આચિણ્ણકપ્પો, કપ્પતિ આમથિતકપ્પો, કપ્પતિ જળોગિં પાતું, કપ્પતિ અદસકં નિસીદનં, કપ્પતિ જાતરૂપરજતન્તિ ઇમાનિ દસવત્થૂનિ દીપેસું.

તેસં સુસુનાગપુત્તો કાળાસોકોનામ રાજા પક્ખો અહોસિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વજ્જીસુ ચારિકં ચરમાનો વેસાલિકા કિર વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ વેસાલિયં દસવત્થૂનિ દિપેન્તીતિ સુત્વા ન ખો પનેતં પ્પતિરૂપં, ય્વાહં દસબલસ્સ સાસનવિપત્તિં સુત્વા અપ્પોસ્સુક્કો ભવેય્યં, સન્ધાહં અધમ્મવાદિનો નિગ્ગહેત્વા ધમ્મં દીપેસ્સામીતિ ચિન્તયન્તો યેન વેસાલી, તદવસરિ. તદા આયસ્મા મહાયસો રેવતસબ્બકામિઆદીહિ સત્તસતેહિ અરહન્તેહિ સદ્ધિં સઙ્ગાયિસ્સામીતિ વેસાલિયં વાલુકારામં આગચ્છિ. વજ્જિપુત્તકાચ ભિક્ખૂ ઉપારમ્ભચિત્તા કાળાસોકંનામ રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા મયં ખો મહારાજ ઇમસ્મિં મહાવનારામે ગન્ધકુટિં રક્ખિત્વા વસ્સામ, ઇદાનિ મહારાજ અધમ્મવાદિનો અઞ્ઞે ભિક્ખૂ વિલુમ્પિતુકામા વિદ્ધંસિતુકામા આગતાતિ આરોચેસું. કાળાસોકો ચ મહારાજા આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં અપ્પવિસનત્થાય નિવારેથાતિ અમચ્ચે પેસેસિ. અમચ્ચાચ નિવારેતું ગચ્છન્તા દેવતાનં આનુભાવેન ભિક્ખૂ ન પસ્સન્તિ. તદહેવ ચ રત્તિભાગે કાળાસોકમહારાજા લોહકુમ્ભીનિરયે પતનાકારેન સુપિનં પસ્સિ. તસ્સ રઞ્ઞો ભગિનિ નન્દાનામ થેરી આકાસેન આગચ્છન્તિ ધમ્મવાદિનો મહાથેરે નિગ્ગણ્હિત્વા અધમ્મવાદીનં ભિક્ખૂનં પગ્ગહણે દોસબહુલતં પકાસેત્વા સાસનસ્સ પગ્ગહણત્થાય ઓવાદં અકાસિ.

કાળાસોકરાજા ચ સંવેગપ્પત્તો હુત્વા આયસ્મન્તાનં મહાયસત્થેરાદીનં ખમાપેત્વા અજાતસત્તુરાજા વિય સઙ્ગાયને પગ્ગહં અકાસિ.

મહાયસત્થેરાદયો ચ કાળાસોકં રાજાનં નિસ્સાય વાલુકારામે વજ્જિપુત્તકાનં ભિક્ખૂનં પકાસિતાનિ અધમ્મવત્થૂનિ ભિન્દિત્વા અટ્ઠતિ માસેહિ દુતિયસઙ્ગાયનં અકંસુ.

તદા ચ મજ્ઝિમદેસે પાતલિપુત્તનગરે સુસુનાગરઞ્ઞો પુત્તભૂતસ્સ કાળાસોકરઞ્ઞો અતિસેકં પત્વા દસવસ્સાનિ અહેસું. પરમ્મરટ્ઠે પન સિરિખેત્તનગરે દ્વત્તગોઙ્કસ્સનામ રઞ્ઞો અભિસિત્તકાલતો પુરે એકવસ્સં અહોસિ. જિનસાસનં પન વસ્સસતં અહોસિ.

ઇમિસ્સઞ્ચ દુતિયસઙ્ગીતિયં મહાયસ રેવત સબ્બકામિપ્પમુખા સત્તસતપ્પમાણા મહાથેરા દુતિયં સઙ્ખાયિત્વા દુતિયં સાસનં પગ્ગહેસું.

આયસ્મા મહાયસત્થેરોચનામ પઞ્ચહિ એતદગ્ગળાને હિ ભગવતા થોમિતસ્સ આનન્દત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકો અહોસિ. વજ્જિપુત્તકાનં ભિક્ખૂનં અધમ્મવત્થુદીપનં દુતિયસઙ્ગીતિયં કારણમેવ. કાળાસોકરાજાચ પગેવ અધમ્મવાદીભિક્ખૂનં સહાયોપિ સમાનો પુન ધમ્મવાદિભિક્ખૂનં સહાયો હુત્વા અનુગ્ગહં અકાસિ. તસ્મા દુતિયસાસનપગ્ગહો રાજાતિ વેદિતબ્બો.

દુતિયસઙ્ગીતિયં પન મહાયસત્થેર રેવત સબ્બકામિપ્પમુખાનં સત્તસતાનં મહાથેરાનં સિસ્સપરમ્પરા અનેકા હોન્તિ, ગણનપથં વીતિવત્તા. યમેત્થ ઇતો પરં વત્તબ્બ, તં અટ્ઠકથાયં વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. તે પન મહાથેરા દુતિયં સઙ્ગાયિત્વા પરિનિબ્બાયિંસૂતિ. હોન્તિ ચેત્થ–

બુદ્ધિમન્તો ચ યે થેરા,

દુતિયસ્સઙ્ગિતિં કત્વા;

સાસનં પગ્ગહિત્વાન,

મચ્ચૂવસંવ સમ્પત્તા.

ઇદ્ધિમન્તોપિ યે થેરા,

મચ્ચુનો તાવ વસં ગમું;

કથંયેવ મયં મુત્તા,

તતો આરક મુચ્ચનાતિ;

અયં દુતિયસઙ્ગીતિકથાસઙ્ખેપો.

તતો પરં અટ્ઠતિંસાધિકાનિ દ્વેવસ્સસતાનિ સમ્માસબ્બુદ્ધસ્સ ભગવતો સાસનં નિરાકુલં અહોસિ નિરબ્બુદં. અટ્ઠતિંસાધિકે પન દ્વિવસ્સસતે સમ્પત્તે પાટલિપુત્ત નગરે સિરિધમ્માસોકસ્સનામ રઞ્ઞો કાલે નિગ્રોધસામણેરં પટિચ્ચ બુદ્ધસાસને પસીદિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ લાભસક્કારં બાહુલ્લં અહોસિ. તદા સટ્ઠિસહસ્સમત્તા તિત્થિયા લાભસક્કારં અપેક્ખિત્વા અપબ્બજિતાપિ પબ્બજિતાવિય હુત્વા ઉપાસથપવારણાદિકમ્મેસુ પવિસન્તિ, સેય્યથાપિનામ હંસાનં મજ્ઝે બકા, યથા ચ ગુન્નં મજ્ઝે ગવજા, યથા ચ સિન્ધવાનં મજ્ઝે ગદ્રભાતિ.

તદા ભિક્ખુસઙ્ઘો ઇદાનિ અપરિસુદ્ધા પરિસાતિ મનસિ કરિત્વા ઉપોસથં ન અકાસિ. સાસને અબ્બુદં હુત્વા સત્તવસ્સાનિ ઉપોસથપવારણાનિ છિજ્જન્તિ. સિરિધમ્માસો કો ચ રાજા તં સુત્વા તં અધિકરણં વૂપસમેહિ ઉપોસથં કારાપેહીતિ એકં અમચ્ચં પેસેસિ. અમચ્ચો ચ ભિક્ખૂ ઉપોસથં અકત્તુકામે કિં કરિસ્સામીતિ રાજાનં પટિપુચ્છિતું અવિસહતાય સયં મૂળો હુત્વા અઞ્ઞેન મૂળેન મન્થેત્વા સચે ભિક્ખુસઙ્ઘો ઉપોસથં ન કરેય્ય, ભિક્ખુસઙ્ઘં ઘાતેતુકામો મહારાજાતિ સયં મૂળો હુત્વા મૂળસ્સ સન્તિકા મૂળવચનં સુત્વા વિહારં ગન્ત્વા ઉપોસથં અકત્તુકામં ભિક્ખુસઙ્ઘં ઘાતેસિ.

રાજા ચ તં સુત્વા અયં બાલો મયા અનાણત્તોવ હુત્વા ઈદિસં લુદ્દકમ્મં અકાસિ, અહં પાપકમ્મતો મુચ્ચિસ્સામિવા માવાતિ દ્વળકજાતો હુત્વા મહામોગ્ગલિપુત્ત તિસ્સત્થેરં ગઙ્ગાય પતિસોતતો આનેત્વા તં કારણં થેરં પુચ્છિ. થેરો ચ દીપકતિત્તિરજાતકેન અચેતનતાય પાપકમ્મતો મોચેસ્સસિતિ વિસ્સજ્જેસિ, સત્તાહમ્પિ તિત્થિયાનં વાદં સિરિધમ્માસોકરઞ્ઞો સિક્ખાપેસિ, વાદેન વાદં તુલયિત્વા સટ્ઠિસહસ્સમત્તે તિત્થિયે સાસનબાહિરં અકાસિ. તદા પન ઉપોસથં અકાસિ. ભગવતા વુત્તનિયામેનેવ કથાવત્થુઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘમજ્ઝે બ્યાકાસિ. અસોકારામે ચ સહસ્સમત્તા મહાથેરા નવહિ માસેહિ સઙ્ગાયિંસું.

તદા મજ્ઝિમદેસે પાટલિપુત્તનગરે સિરિધમ્માસોકરઞ્ઞો રજ્જં પત્વા અટ્ઠારસવસ્સાનિ અહેસું. મરમ્મરટ્ઠે પન સિરિખેત્તનગરે રમ્બોઙ્કસ્સનામ રઞ્ઞો રજ્જં પત્વા દ્વાદસ વસ્સાનિ અહેસુન્તિ.

ઇમિસ્સઞ્ચ તતિયસઙ્ગીતિયં મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરોનામ દુતિયસઙ્ગાયકેહિ મહાથેરેહિ બ્રહ્મલો કં ગન્ત્વા સાસનસ્સ પગ્ગહણત્થં તિસ્સનામ મહાબ્રહ્માનં આયાચિત નિયામેન તતો ચવિત્વા ઇધ મોગ્ગલિયાનામ બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તસત્તો.

લાભસક્કારં અપેક્ખિત્વા સટ્ઠિસહસ્સમતાનં તિત્થિયાનં સમણાલયં કત્વા ઉપોસથપવારણાદીસુ કમ્મેસુ પવેસનં પરિસાય અસુદ્ધત્તા સત્તવસ્સાનિ ઉપોસથસ્સ અકરણઞ્ચ સાસનસ્સ પગ્ગહણે કારણમેવ. મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સ મજ્ઝન્તિક મહારેવપ્પમુખા મહાથેરા તતિયં સઙ્ગાયિત્વા તતિયં સાસનં પગ્ગહેસું.

સિરિધમ્માસોકરાજા ચ તિત્થિયાનં વાદં સલ્લક્ખેત્વા તિત્થિયે બહિસાસનકરણાદીહિ સાસનસ્સ પગ્ગહો રાજાતિ વેદિતબ્બો. મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સ મજ્ઝિન્તિક મહારેવપ્પમુખાનં સહસ્સમત્તાનં મહાથેરાનં સિસ્સપરમ્પરા અનેકા હોન્તિ, ગણનપથં વીતિવત્તા. યમેત્થ ઇતો પરં વત્તબ્બં, તં અટ્ઠકથાયં વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. તે પન મહાથેરા તતિયં સઙ્ગાયિત્વા પરિનિબ્બાયિંસૂતિ. હોન્તિ ચેત્થ–

મહિદ્ધિકાપિ યે થેરા,

સઙ્ગાયિત્વાન સાસને;

મચ્ચૂવસંવ ગચ્છિંસુ,

અબ્ભગબ્ભંવ ભાકરો.

યથા એતેચ ગચ્છન્તિ,

તથા મયમ્પિ ગચ્છામ;

કોનામ મચ્ચુના મુચ્ચે,

મચ્ચૂપરાયના સત્તા.

તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો,

નિબ્બાનં પન અચ્ચુતં;

તસ્સેવ સચ્છિકત્થાય,

પુઞ્ઞં કરેય્ય સબ્બદાતિ.

અયં તતિયસઙ્ગીતિકથાસઙ્ખેપો.

તતો પરં કત્થ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ભગવતો સાસનં સુટ્ઠુ પતિટ્ઠહિસ્સતીતિ વિમંસિત્વા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરો પચ્ચન્તદેસે જિનસાસનસ્સ સુપ્પતિટ્ઠિયમાનભાવં પસ્સિત્વા નવટ્ઠાનાનિ જિનસાસનસ્સ પતિટ્ઠાપનત્થાય વિસું વિસું મહાથેરે પેસેસિ. સેય્યથિદં. મહામહિન્દત્થેરં સીહળદીપં પેસેસિ-ત્વં એતં દીપં ગન્ત્વા તત્થ સાસનં પતિટ્ઠપેહીતિ, સોણત્થેરં ઉત્તરત્થેરઞ્ચસુવણ્ણભૂમિં, મહારક્ખિતત્થેરં યોનકલોકં, રક્ખિતત્થેરં વનવાસીરટ્ઠં, યોનકધમ્મરક્ખિતત્થેરં અપરન્તરટ્ઠં, મજ્ઝન્તિ કત્થેરં કસ્મીરગન્ધા રરટ્ઠં, મહારેવત્થેરં મહિંસકમણ્ડલં, મહાધમ્મરક્ખિતત્થેરં મહારટ્ઠં, મજ્ઝિમત્થેરં ચીનરટ્ઠન્તિ. તત્થ ચ ઉપસમ્પદપહોનકેન સઙ્ઘેન સદ્ધિં પેસેસિ. તે ચ મહાથેરા વિસું વિસું ગન્ત્વા સાસનં તત્થ તત્થ પતિટ્ઠાપેસું. પતિટ્ઠાપેત્વા ચ તેસુ તેસુ ઠાનેસુ ભિક્ખૂનં કાસાવપજ્જોતેન વિજ્જોતમાના અબ્ભહિમધૂરજોરાહુસઙ્ખાતેહિ વિમત્તો વિય નિસાનાથો જિનસાસનં અનન્તરાયં હુત્વા પતિટ્ઠાસિ.

તેસુ પન નવસુ ઠાનેસુ સુવણ્ણભૂમિનામ અધુના સુધમ્મનગરમેવ. કસ્મા પનેતં વિઞ્ઞાયતીતિ ચે. મગ્ગાનુમાનતો ઠાનાનુમાનતો વા. કથં મગ્ગાનુમાનતો. ઇતો કિર સુવણ્ણભૂમિ સત્તમત્તાનિ યોજનસતાનિ હોન્તિ, એકેન વાતે ન ગચ્છન્તી નાવા સત્તહિ અહોરત્તેહિ ગચ્છતિ, અથેકસ્મિં સમયે એવં ગચ્છન્તિ નાવા સત્તાહમ્પિ નદિયા વટ્ટમચ્છ પિટ્ઠે નેવ ગતાતિ અટ્ઠકથાયં વુત્તેન સીહળદીપતો સુવણ્ણભૂમિં ગતમગ્ગપ્પમાણેન સુખમ્મપુરતો સીહળદીપં ગતમગ્ગપ્પમાણં સમેતિ. સુધમ્મે પુરતો કિર હિ હિંસળદીપં સત્તમત્તાનિ યોજનસતાનિ હોન્તિ, ઉજું વાયુઆગમનકાલે ગચ્છન્તિ વાયુનાવા સત્તહિ અહોરત્તેહિ સમ્પાપુણાતિ. એવંમગ્ગાનુમાનતો વિઞ્ઞાયતિ.

કથં ઠાનાનુમાનતો. સુવણ્ણભૂમિ કિર મહાસમુદ્દસમીપે તિટ્ઠતિ, નાનાવેરજ્જકાનમ્પિ વાણિજાનં ઉપસઙ્કમનટ્ઠાનભૂતં મહાતિત્થં હોતિ. તેનેવ મહાજનકકુમારાદયો ચમ્પાનગરાદિતો સંવોહારત્થાય નાવાય સુવણ્ણભૂમિં આગમંસૂતિ. સુધમ્મપુરમ્પિ અધુના મહાસમુદ્દસમીપેયેવ તિટ્ઠતિ. એવં ઠાનાનુમાસતો વિઞ્ઞાયતીતિ.

અપરે પન સુવણ્ણભૂમિનામ હરિભુઞ્જરટ્ઠંયેવ, તત્થ સુ વણ્ણસ્સ બાહુલ્લત્તાતિ વદન્તિ. અઞ્ઞે પન સિયામરટ્ઠંયેવાતિ વદન્તિ. તં સબ્બં વિમંસિતબ્બં.

અપરન્તં નામ વિસું એકરટ્ઠમેવાતિ અપરે વદન્તિ. અઞ્ઞે પન અપરન્તંનામ સુનાપરન્તરટ્ઠમેવાતિ વદન્તિ. તં યુત્તમેવ. કસ્મા અપરન્તં નામ સુનાપરન્તરટ્ઠમેવાતિ વિઞ્ઞાયતીતિ ચે. અટ્ઠકથાસુ દ્વીહિ નામેહિ વુત્તત્તા. ઉપરિપણ્ણાસઅટ્ઠકથાયઞ્હિ સળાયતનસંયુત્તટ્ઠકથાયઞ્ચ અટ્ઠકથાચરિયેહિ સુનાપરન્તરટ્ઠે કોણ્ડધાનત્થેરેન સલાકાદાનાધિકારે લદ્ધેતદગ્ગટ્ઠાનતં દસ્સન્તેહિ અપરન્તરટ્ઠં સુન સદ્દેન યોજેત્વા વુત્તં. ધમ્મપદટ્ઠકથાયં પન અઙ્ગુત્તરટ્ઠકથાયઞ્ચ તમેવ રટ્ઠં વિના સુનસદ્દેન વુત્તં. સુનસદ્દો ચેત્થ પુત્તપરિયાયો. મન્ધાતુરઞ્ઞો જેટ્ઠપુત્તો ચતુદ્દીપવાસિ નો પક્કોસિત્વા તેસં વિસું વિસું નિવાસટ્ઠાનં નિય્યાદેસિ. તત્થ ઉત્તરદીપવાસીનં ઠાનં કુરુરટ્ઠંનામ, પુબ્બદીપવાસીનં પન વેદેહરટ્ઠંનામ, પચ્છિમદીપવાસીનં અપરન્તં નામ. ભત્તપચ્છિમદીપે જાતત્તા તે સુનસદ્દેન વુત્તા. તત્ર જાતાપિ હિ તેસં પુત્તાતિવા સુનાતિવા વુત્તા, યથા વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂતિ. વત્તિચ્છાવસેન વા વાચાસિલિટ્ઠવસેન ચ ઇદમેવ સુનસદ્દેન વિસેસેત્વા વોહરન્તીતિ દટ્ઠબ્બં.

યોનકરટ્ઠંનામ યવનમનુસ્સાનં નિવાસટ્ઠાનમેવ, યંજઙ્ગમઙ્ઘઇતિ વુચ્ચતિ.

વનવાસીરટ્ઠંનામ સિરિખેત્તનગરટ્ઠાનમો. કેચિ પન વનવાસીરટ્ઠંનામ એકં રટ્ઠમેવ, ન સિરિખેત્તનગરટ્ઠાનન્તિ વદન્તિ. તં ન સુન્દરં. સિરિખેત્તનગરટ્ઠાનમેવ હિ વનવાસીરટ્ઠં નામ. કસ્મા પનેતં વિઞ્ઞાયતીતિચે. ઇમસ્સ અમ્હાકં રઞ્ઞો ભાતિકરઞ્ઞો કાલે સિરિખેત્તનગરે ગુમ્ભેહિ પટિચ્છાદિતે એકસ્મિં પથવિપુઞ્જે અન્તો નિમ્મુજ્જિત્વા ઠિતં પોરાણિકં એકં લોહમયબુદ્ધપટિપિબ્બં પટિલભિ, તસ્સ ચ પલ્લઙ્કે ઇદં વનવાસીરટ્ઠવાસીનં પૂજનત્થાયાતિઆદિના પોરાણલેખનં દિસ્સતિ, તસ્મા યેવેતં વિઞ્ઞાયતીતિ.

કસ્મીરગન્ધારરટ્ઠંનામ કસ્મીરરટ્ઠં ગન્ધારરટ્ઠઞ્ચ. તાનિ પન રટ્ઠાનિ એકાબદ્ધાનિ હુત્વા તિટ્ઠન્તિ. તેનેવ મજ્ઝન્તિ કત્થેરં એકં દ્વીસુ રટ્ઠેસુ પેસેસિ. જનપદત્તા પન નપુંસકેકત્તં ભવતિ. તદા પન એકસ્સ રઞ્ઞો આણાય પતિટ્ઠાનવિસયત્તા એકત્તવચનેન અટ્ઠકથાયં વુત્તન્તિપિ વદન્તિ.

મહિંસકમણ્ડલંનામ અન્ધકરટ્ઠં, યં યક્ખપુરરટ્ઠન્તિ વુચ્ચતિ.

મહારટ્ઠંનામ મહાનગરરટ્ઠં. આધુના હિ મહારટ્ઠમેવ ન ગરસદ્દેન યોજેત્વા મહાનગરરટ્ઠન્તિ વોહરન્તીતિ. સિયામરટ્ઠન્તિપિ વદન્તિ આચરિયા.

ચિનરટ્ઠંનામ હિમવન્તેન એકાબદ્ધં હુત્વા ઠિતં ચીનરટ્ઠં યે વાતિ.

ઇદં સાસનસ્સ નવસુ ઠાનેસુ વિસું વિસું પતિટ્ઠાનં.

ઇદાનિ આદિતો પટ્ઠાય થેરપરમ્પરકથા વત્તબ્બા. સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ હિ ભગવતો સદ્ધિવિહારિકો ઉપાલિત્થે રો,તસ્સ સિસ્સો દાસકત્થેરો, તસ્સ સિસ્સો સોણકત્થેરો, તસ્સ સિસ્સો સિગ્ગવત્થેરો ચન્દવજ્જિત્થે રો ચ, તેસં સિસ્સો મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરોતિ ઇમે પઞ્ચમહાથેરા સાસનવંસે આદિભૂતા આચરિયપરમ્પરાનામ. તેસઞ્હિ સિસ્સપરમ્પરભૂતા થેરપરમ્પરા યાવજ્જતના ન ઉપચ્છિન્ધન્તિ. આચરિયપરમ્પરાય ચ લજ્જિભિક્ખૂ યેવ પવેસેત્વા કથેતબ્બા નો અલજ્જિભિક્ખૂ. અલજ્જીભિક્ખૂ નામ હિ બહુસ્સુતાપિ સમાના લાભગરુલોકગરુઆદિહિ ધમ્મતન્તિ નાસેત્વા સાસનવરે મહાભયં ઉપ્પાદેન્તીતિ. સાસનરક્ખનકમ્મંનામ હિ લજ્જીનંયેવ વિસયો નો અલજ્જીનં. તેનાહુ પોરાણા થેરા, અનાગતે સાસનં કો નામ રક્ખિસ્સતીતિ અનુપેક્ખિત્વા અનાગતે સાસનં લજ્જિનો રક્ખિસ્સન્તિ, લજ્જિનો રક્ખિસ્સન્તિ, લજ્જિનો રક્ખિસ્સન્તીતિ તિક્ખાત્તું વાચં નિચ્છારેસું. એવં મજ્ઝિમદેસેપિ અલજ્જીપુગ્ગલા બહુ સન્તીતિ વેદિતબ્બા.

પરિનિબ્બાનતો હિ ભગવતો વસ્સસતાનં ઉપરિ પુબ્બે વુત્તનયેનેવ વજ્જિપુત્તકા ભિક્ખૂ અધમ્મવત્થૂનિ દીપેત્વા પઠમસઙ્ગીતિકાલે બહિકતેહિ પાપભિક્ખૂહિ સદ્ધિં મન્તેત્વા સહાયં ગવેસેત્વા મહાસઙ્ગીતિવોહારેન મહાથેરા વિય સઙ્ગીતિં અકંસુ. કત્વા ચ વિસું ગણા અહેસું. અહોવત ઇદં હાસિતબ્બકમ્મં, સેય્યથાપિ નામ જરસિઙ્ગાલો ચતુપદસામઞ્ઞેન માનં જપ્પેત્વા અત્તાનં સીહં વિય મઞ્ઞિત્વા સીહો વિય સીહનાદં નદીતિ. તે પાવચનં યથા ભૂતં અજાનિત્વા સદ્દચ્છાયામત્તેન યથાભૂતં અત્થં નામ સિંસુ. કિઞ્ચિ પાવચનમ્પી અપનેસું. તઞ્ચ સકગણેયેવ હોતિ, ન ધમ્મવાદીગણે. ધમ્મવિનયં વિકોપેત્વા યથિચ્છિત વસેનેવ ચરિંસુ. અયં પન મહાસઙ્ગીતિનામ એકો અધમ્મવાદીગણો.

તતો પચ્છા કાલં અતિક્કન્તે તતોયેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં વાદતો ભિજ્જિત્વા ગોકુલિકોનામ એકો ગણો એકબ્યોહારોનામ એકોતિ દ્વે ગણા ભિજ્જિંસુ. તતો પચ્છા ગોકુલિકગણગણતોયેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં ભિજ્જિત્વા બહુસ્સુતિકોનામ એકો ગણો પઞ્ઞત્તિવાદોનામ એકોતિ દ્વે ગણા ભિજ્જિંસુ. પુનપિ તેહિયેવ ગણેહિ ચેતિયવાદોનામ એકો ગણો ભિજ્જિ.

તતો પચ્છા ચિરકાલં અતિક્કન્તે ધમ્મવાદીગણેહિ વિસભાગગણં પવિસિત્વા મહિંસાસકોનામ એકોગણો વજ્જિપુત્તકોનામ એકોતિ દ્વે ગણા ભિજ્જિંસુ. તતો પચ્છાપિ વજ્જિપુત્તકગણતોયેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં ભિજ્જિત્વા ધમ્મુત્તરિકોનામ એકો ગણો, ભદ્દયાનિકોનામ એકો, છન્નાગારિકોનામ એકો, સમુતિકોનામ એકોતિ ચત્તારો ગણા ભિજ્જિંસુ.

પુનપિ મહિંસાસકગણતો અઞ્ઞમઞ્ઞં ભિજ્જિત્વા સબ્બત્થિવાદોનામ એકો ગણો, ધમ્મગુત્તિકોનામ એકો, કસ્સપિયોનામ એકો, સઙ્કન્તિકોનામ એકો, સુત્તવાદો નામ એકોતિ પઞ્ચ ગણા ભિજ્જિંસુ.

એવં મજ્ઝિમદેસે દુતિયસઙ્ગીતિં સઙ્ગાયન્તાનં મહાથેરાનં ધમ્મવાદીથેરવાદગણતો વિસું વિસું ભિજ્જમાના અધમ્મવાદીગણા સત્તરસ અહેસું. તે ચ અધમ્મવાદીગણા સાસને થેરપરમ્પરાય અનન્તો ગધા. તે હિ સાસને ઉપકારા ન હોન્તિ, થેરપરમ્પરાય ચ પવેસેત્વા ગણ્હિતું ન સક્કા, યથા હંસગણે બકો, યથા ચ ગો ગણે ગવજો, યથા ચ સુવણ્ણગણે હારકુટોતિ.

મહાકસ્સપત્થેરાદિતો પન આગતા થેરપરમ્પરા ઉપાલિ દાસકો ચેવાતિઆદિના પરિવારખન્ધકે સમન્તપાસાદિકટ્ઠકથાયઞ્ચ આગતનયેનેવ વેદિતબ્બા.

ઉપાલિત્થેરાદીનં પરિસુદ્ધાચારાદીનિ અનુમાનેત્વા યાવ મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરા, તાવ તેસં થેરાનં પરિસુદ્ધા ચારાદીનીતિ સક્કા ઞાતું, સેય્યથાપિ નદિયા ઉપરિસોતે મેઘવસ્સાનિ અનુમાનેત્વા અધોસોતે નદિયા ઉદકસ્સ બાહુલ્લભાવો વિઞ્ઞાતું સક્કાતિ અયં કારણાનુમાનનયો નામ.

યાવ પન મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરા, તાવ થેરાનં પરિસુદ્ધાચારાદીનિ અનુમાનેત્વા ઉપાલિત્થેરસ્સ પરિસુદ્ધાચારાદીનીતિ સક્કા ઞાતું, સેય્યથાપિ નામ ઉપરિધૂમં પસ્સિત્વા અનુમાનેત્વા અગ્ગિ અત્થીતિ સક્કા ઞાતુન્તિ અયં ફલાનુમાનન યો નામ.

અદિભૂતસ્સ પન ઉપાલિત્થેરસ્સ અવસાનભૂતસ્સ ચ મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરસ્સ પરિસુદ્ધાચારાદીનિ અનુમાનેત્વા મજ્ઝે દાસકસોણસિગ્ગવાદીનં થેરાનં પરિસુદ્ધાચારાદીનિતિ સક્કા ઞાતું, સેય્યથાપિ નામ સિલાપટ્ટસ્સ ઓરભાગે પારભાગે ચ મિગપદવળઞ્જનં દિસ્વા અનુમાનેત્વા મજ્ઝે અપાકટં પદવળઞ્ચનં અત્થીતિ સક્કા ઞાતુન્તિ અયં મિગપદવળઞ્જન નયો નામ.

એવં તીહિ નયેહિ અયં થેરવાદગણો ધમ્મવાદીલજ્જિપેસલોતિ વેદિતબ્બો. એવમુપરિપિ નયો નેતબ્બો. થેરપરમ્પરા ચ યાવ પોત્થકારુળા પરિવારખન્ધકે સમન્ત પાસાદિકાયઞ્ચ તતો મહિન્દો ઇટ્ટિયોતિઆદિના વુત્ત નયેન વેદિતબ્બાતિ.

ઇતિ સાસનવંસે નવટ્ઠાનાગતસાસનવંસકથામગ્ગો

નામ પઠમો પરિચ્છેદો.