૧૩. સવિનિચ્છયસઙ્ખ્યાનામનામિકપદમાલા

ઇતો પરં પવક્ખામિ, સઙ્ખ્યાનામિકપન્તિયો;

ભૂધાતુજેહિ રૂપેહિ, અઞ્ઞેહિ ચુપયોજિતું.

યા હિ સા હેટ્ઠા અમ્હેહિ એક દ્વિતિ ચતુઇચ્ચેતેસં સઙ્ખ્યાસબ્બનામાનં નામિકપદમાલા કથિતા, તં ઠપેત્વા ઇધ અસબ્બનામાનં પઞ્ચ છ સત્તાદીનં સઙ્ખ્યાનામાનં નામિકપદમાલા ભૂધાતુમયેહિ અઞ્ઞેહિ ચ રૂપેહિ યોજનત્થં વુચ્ચતે –

પઞ્ચ, પઞ્ચહિ, પઞ્ચભિ, પઞ્ચન્નં, પઞ્ચસુ. સત્તન્નં વિભત્તીનં વસેન ઞેય્યં. ‘‘પઞ્ચ ભૂતા, પઞ્ચ અભિભવિતારો, પઞ્ચ પુરિસા, પઞ્ચ ભૂમિયો, પઞ્ચ કઞ્ઞાયો, પઞ્ચ ભૂતાનિ, પઞ્ચ ચિત્તાની’’તિઆદિના સબ્બત્થ યોજેતબ્બં. છ, છહિ, છભિ, છન્નં, છસુ, છસ્સુ ઇતિપિ. ‘‘છસ્સુ લોકો સમુપ્પન્નો, છસ્સુ ક્રુબ્બતિ સન્થવ’’ન્તિ હિ પાળિ. સત્ત, સત્તહિ, સત્તભિ, સત્તન્નં, સત્તસુ. અટ્ઠ, અટ્ઠહિ, અટ્ઠભિ, અટ્ઠન્નં, અટ્ઠસુ. નવ, નવહિ, નવભિ, નવન્નં, નવસુ. દસ, દસહિ, દસભિ, દસન્નં, દસસુ. એવં એકાદસ. દ્વાદસ, બારસ. તેરસ, તેદસ, તેળસ. ચતુદ્દસ, ચુદ્દસ. પઞ્ચદસ, પન્નરસ. સોળસ. સત્તરસ. અટ્ઠારસ, અટ્ઠારસહિ, અટ્ઠારસભિ, અટ્ઠારસન્નં, અટ્ઠારસસુ. સબ્બમેતં બહુવચનવસેન ગહેતબ્બં.

એકૂનવીસતિ, એકૂનવીસં ઇચ્ચાદિપિ. એકૂનવીસાય, એકૂનવીસાયં, એકૂનવીસ ભિક્ખૂ તિટ્ઠન્તિ, એકૂનવીસં ભિક્ખૂ પસ્સતિ, એવં ‘‘કઞ્ઞાયો ચિત્તાની’’તિ ચ આદિના યોજેતબ્બં. એકૂનવીસાય ભિક્ખૂહિ ધમ્મો દેસિતો, એકૂનવીસાય કઞ્ઞાહિ કતં, એકૂનવીસાય ચિત્તેહિ કતં, એકૂનવીસાય ભિક્ખૂનં ચીવરં દેતિ, એકૂનવીસાય કઞ્ઞાનં ધનં દેતિ, એકૂનવીસાય ચિત્તાનં રુચ્ચતિ, એકૂનવીસાય ભિક્ખૂહિ અપેતિ. એવં કઞ્ઞાહિ ચિત્તેહિ. એકૂનવીસાય ભિક્ખૂનં સન્તકં, એવં કઞ્ઞાનં ચિત્તાનં. એકૂનવીસાયં ભિક્ખૂસુ પતિટ્ઠિતં. એવં ‘‘કઞ્ઞાસુ ચિત્તેસૂ’’તિ યોજેતબ્બં. એકૂનવીસતિ, એકૂનવીસતિં, એકૂનવીસતિયા, એકૂનવીસતિયં.

વીસતિ, વીસતિં, વીસતિયા, વીસતિયં. વીસ, વીસં, વીસાય, વીસાયં. તથા એકવીસ દ્વાવીસ બાવીસ તેવીસ ચતુવીસ ઇચ્ચાદીસુપિ. તિંસ, તિંસં, તિંસાય, તિંસાયં. ચત્તાલીસ, ચત્તાલીસં, ચત્તાલીસાય, ચત્તાલીસાયં. ચત્તારીસ ઇચ્ચાદિપિ. પઞ્ઞાસ, પઞ્ઞાસં, પઞ્ઞાસાય, પઞ્ઞાસાયં. પણ્ણાસ, પણ્ણાસં, પણ્ણાસાય, પણ્ણાસાયં. સટ્ઠિ, સટ્ઠિં, સટ્ઠિયા, સટ્ઠિયં. સત્તતિ, સત્તતિં, સત્તતિયા, સત્તતિયં. સત્તરિ ઇચ્ચાદિપિ. અસીતિ, અસીતિં, અસીતિયા, અસીતિયં. નવુતિ. નવુતિં, નવુતિયા, નવુતિયં.

ઇત્થઞ્ચ અઞ્ઞથાપિ સઙ્ખ્યારૂપાનિ ગહેતબ્બાનિ. એકૂનવીસેહિ, એકૂનવીસાનં, એકૂનવીસેસુ. ‘‘છન્નવુતીન’’ન્તિ ચ આદિનાપિ સઙ્ખ્યારૂપાનં કત્થચિ દસ્સનતો કેચિ સદ્દસત્થવિદૂ ઊનવીસતિસદ્દં સબ્બદાપિ એકવચનન્તમિત્થિલિઙ્ગમેવ પયુઞ્જન્તિ. કેચિ ‘‘વીસતિઆદયો આનવુતિ એકવચનન્તા ઇત્થિલિઙ્ગા’’તિ વદન્તિ. કેચિ પનાહુ –

‘‘સદ્દા સઙ્ખ્યેય્યસઙ્ખાસુ, એકત્તે વીસતાદયો;

સઙ્ખત્થે દ્વિબહુત્તમ્હિ, તા તુ ચાનવુતિત્થિયો’’તિ.

એત્થ દ્વિવચનં છડ્ડેતબ્બં બુદ્ધવચને તદભાવતો. સબ્બેસમ્પિ ચ તેસં યથાવુત્તવચનં કિઞ્ચિ પાળિપ્પદેસં પત્વા યુજ્જતિ, કિઞ્ચિ પન પત્વા ન યુજ્જતિ વીસતિવીસંતિંસંઇચ્ચાદીનઞ્હિ સઙ્ખત્થાનં સદ્દાનં બહુવચનપ્પયોગવસેનપિ પાળિયં દસ્સનતો, કચ્ચાયને ચ યોવચનસમ્ભૂતરૂપવન્તતાદસ્સનતો. તસ્મા યથાસમ્ભવં યથાપાવચનઞ્ચ ઇત્થિલિઙ્ગભાવે તેસમેકવચનન્તતા વેદિતબ્બા અત્થિ નત્થિસદ્દાનં વિય.

અત્થિનત્થિસદ્દા હિ નિપાતત્તા એકત્તેપિ બહુત્તેપિ પવત્તન્તિ ‘‘પુત્તા મત્થિ ધનમ્મત્થિ. નત્થિ અત્તસમં પેમં. નત્થિ સમણબ્રાહ્મણા’’તિઆદીસુ. અલિઙ્ગત્તેપિ પનેતેસં કત્થચિ ઇત્થિલિઙ્ગભાવો દિટ્ઠો. અભિધમ્મે હિ ધમ્મસેનાપતિના અનુધમ્મચક્કવત્તિના વોહારકુસલેન વોહારકુસલસાધકેન ‘‘અત્થિયા નવ. નત્થિયા નવા’’તિ એકવચનન્તં ઇત્થિલિઙ્ગરૂપં દસ્સિતં, તસ્મા વીસતિવીસતિમિચ્ચાદીનમ્પિ યથાસમ્ભવં યથાપાવચનઞ્ચ ઇત્થિલિઙ્ગભાવે એકવચનન્તતા વેદિતબ્બા.

તત્થેકે ‘‘હેતુયા અધિપતિયા’’તિ ચ ઇદં લિઙ્ગવિપલ્લાસવસેન ગહેતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. તમ્મતિવસેન ‘‘હેતુમ્હિ અધિપતિમ્હી’’તિ પુલ્લિઙ્ગભાવો પટિપાદેતબ્બો, ‘‘હેતુપચ્ચયે અધિપતિપચ્ચયે’’ ઇચ્ચેવત્થો. અથ વા ‘‘હેતુયા અધિપતિયા’’તિ દ્વયમિદં ઇત્થિલિઙ્ગરૂપપટિભાગં પુલ્લિઙ્ગરૂપન્તિ ગહેતબ્બં ‘‘હેતુયો જન્તુયો’’તિઆદીનં ઇત્થિલિઙ્ગરૂપપટિભાગાનં પુલ્લિઙ્ગરૂપાનમ્પિ વિજ્જમાનત્તા, ‘‘અત્થિયા નત્થિયા’’તિ ઇદં પન લિઙ્ગવિપલ્લાસવસેન વુત્તન્તિ ન ગહેતબ્બં અત્થિ નત્થિસદ્દાનં અલિઙ્ગભેદત્તા. ન હિ અત્થિ નત્થિસદ્દા તીસુ લિઙ્ગેસુ એકસ્મિમ્પિ અન્તોગધા. એતેસુ હિ અત્થિસદ્દો આખ્યાતનિપાતવસેન ભિજ્જતિ ‘‘અત્થિ સન્તિ સંવિજ્જતિ. અત્થિખીરા બ્રાહ્મણી’’તિઆદીસુ, નત્થિસદ્દો પન નિપાતોયેવ. ઇચ્ચેવં અત્થિ નત્થિસદ્દાનં નિપાતાનઞ્ચ લિઙ્ગવચનવસેન કથનં યુજ્જતિ ઇત્થિલિઙ્ગાદિવસેન એકત્તાદિવસેન ચ અપ્પવત્તનતો. વુત્તઞ્ચ –

‘‘સદિસં તીસુ લિઙ્ગેસુ, સબ્બાસુ ચ વિભત્તિસુ;

વચનેસુ ચ સબ્બેસુ, યં ન બ્યેતિ તદબ્યય’’ન્તિ.

એત્થ સિયા – નનુ ચ ભો ‘‘અત્થિ સક્કા લબ્ભા ઇચ્ચેતે પઠમાયા’’તિ વચનતો અત્થિસદ્દો પઠમાય વિભત્તિયા યુત્તો, એવં સન્તે કસ્મા ‘‘સદિસં તીસુ લિઙ્ગેસૂ’’તિઆદિ વુત્તન્તિ? સચ્ચં અત્થિસદ્દો પઠમાય વિભત્તિયા યુત્તો, તથા નત્થિસદ્દો અત્થિસદ્દસ્સ વચનલેસેન ગહેતબ્બત્તા યુગળપદત્તા ચ. ઇદં પન ‘‘સદિસં તીસુ લિઙ્ગેસૂ’’તિઆદિવચનં ઉપસગ્ગનિપાતસઙ્ખાતે અસઙ્ખ્યાસદ્દે સન્ધાય વુત્તં, ન એકેકમસઙ્ખ્યાસદ્દં સન્ધાય. તથા હિ ‘‘અસઙ્ખ્યા’’તિ ચ ‘‘અબ્યયા’’તિ ચ લદ્ધવોહારેસુ ઉપસગ્ગનિપાતેસુ ઉપસગ્ગા સબ્બેપિ સબ્બવિભત્તિવચનકા. નિપાતાનં પન એકચ્ચે પઠમાદીસુ યથારહં વિભત્તિયુત્તા, એકચ્ચે અવિભત્તિયુત્તા. તત્થ યે યદગ્ગેન વિભત્તિયુત્તા, તે તદગ્ગેન તબ્બચનકા. ઉપસગ્ગનિપાતેસુ હિ પચ્ચેકં ‘‘ઇદં નામ વચન’’ન્તિ લદ્ધું ન સક્કા, સબ્બસઙ્ગાહકવસેન પન ‘‘સદિસં તીસુ લિઙ્ગેસૂ’’તિઆદિ પુબ્બાચરિયેહિ વુત્તં. કચ્ચાયનાચરિયેનપિ ઇમમેવત્થં સન્ધાય ‘‘સબ્બાસમાવુસોપસગ્ગનિપાતાદીહિ ચા’’તિ વુત્તં. ન હિ આવુસોસદ્દતો સબ્બાપિ વિભત્તિયો લબ્ભન્તિ, અથ ખો આલપનત્થવાચકત્તા એકવચનિકઅનેકવચનિકા પઠમાવિભત્તિયોયેવ લબ્ભન્તિ. અયમસ્માકં ખન્તિ.

કેચિ પન સબ્બેહિપિ નિપાતેહિ સબ્બવિભત્તિલોપં વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં. ‘‘અત્થિ સક્કા લબ્ભા ઇચ્ચેતે પઠમાય. દિવા ભિય્યો નમો ઇચ્ચેતે પઠમાય ચ દુતિયાય ચા’’તિઆદિવચનતો, પદપૂરણમત્તાનઞ્ચ અવિભત્તિયુત્તાનં અથ ખલુ વત વથ ઇચ્ચાદીનં નિપાતાનં વચનતો. એત્થાપિ સિયા ‘‘નનુ ચ ભો અવિભત્તિયુત્તાનમ્પિ નિપાતાનં સમ્ભવતો અત્થિ નત્થિસદ્દાનં અવિભત્તિકો નિદ્દેસો કાતબ્બો, અથ કિમત્થં ‘અત્થિયા નવ, નત્થિયા નવા’તિ સવિભત્તિકો નિદ્દેસો કતો’’તિ? સબ્બથા વિભત્તીહિ વિના અત્થસ્સ નિદ્દિસિતુમસક્કુણેય્યત્તાતિ.

યદિ એવં ‘‘અત્થિ સક્કા લબ્ભા ઇચ્ચેતે પઠમાયા’’તિ વચનતો અત્થિ નત્થિસદ્દા લુત્તાય પઠમાય વિભત્તિયા વસેન પઠમાવિભત્તિકાયેવ નિદ્દિસિતબ્બા, એવમકત્વા કસ્મા સત્તમ્યન્તવસેન ‘‘અત્થિયા નત્થિયા’’તિ નિદ્દિટ્ઠાતિ? સચ્ચં, અત્થિ નત્થિસદ્દા પઠમાવિભત્તિયુત્તાયેવ નિદ્દિસિતબ્બા, તથાપિ ‘‘અત્થિપચ્ચયે નવ, નત્થિપચ્ચયે નવા’’તિ એતસ્સત્થસ્સ પરિદીપને પઠમાય ઓકાસો નત્થિ, સત્તમિયાયેવ પન અત્થિ, તસ્મા ‘‘અત્થિયા નવ, નત્થિયા નવા’’તિ વુત્તં. ઇતિ અત્થિયાનત્થિયાસદ્દાનં સત્તમ્યન્તભાવે સિદ્ધેયેવ તતિયાચતુત્થીપઞ્ચમીછટ્ઠિયન્તભાવોપિ સિદ્ધોયેવ હોતિ. તસ્મા ‘‘અત્થિભાવો અત્થિતા’’તિઆદીસુપિ અત્થિયા ભાવો અત્થિભાવો, નત્થિયા ભાવો નત્થિભાવો, અત્થિયા ભાવો અત્થિતાભિઆદિના સમાસતદ્ધિતવિગ્ગહો અવસ્સમિચ્છિતબ્બો. યદિદમમ્હેહિ વુત્તં, તં ‘‘પાળિયા વિરુજ્ઝતી’’તિ ન વત્તબ્બં પાળિનયાનુસારેન વુત્તત્તાતિ.

એવં હોતુ, કસ્મા ભો ‘‘અત્થિયા, નત્થિયા’’તિ ઇત્થિલિઙ્ગનિદ્દેસો કતો, નનુ નિપાતોપસગ્ગા અલિઙ્ગભેદાતિ? સચ્ચં, ઇદં પન ઠાનં અતીવ સુખુમં, તથાપિ પુબ્બાચરિયાનુભાવઞ્ઞેવ નિસ્સાય વિનિચ્છયં બ્રૂમ. યથા હિ વીસતિઇચ્ચાદીનં સઙ્ખ્યાસદ્દાનં સરૂપતો અદબ્બવાચકત્તેપિ દબ્બવાચકાનં લતામતિરત્તિઇત્થી યાગુવધૂસદ્દાનં વિય ઇત્થિલિઙ્ગભાવો સદ્દસત્થવિદૂહિ અનુમતો, એવં અદબ્બવાચકત્તેપિ અત્થિ નત્થિસદ્દાનં કત્થચિ ઇત્થિલિઙ્ગભાવો સદ્ધમ્મવિદૂહિ અનુમતો. તેનાહ આયસ્મા ધમ્મસેનાપતિ ‘‘અત્થિયા નવ, નત્થિયા નવા’’તિ. અથ વા ‘‘અત્થિયા, નત્થિયા’’તિ ઇમાનિ લિઙ્ગભાવવિનિમુત્તાનિ સત્તમિયન્તાનિ નિપાતપદાનીતિપિ ગહેતબ્બાનિ, ન એત્થ ચોદેતબ્બં, એવરૂપાનિ નિપાતપદાનિ પુબ્બાચરિયેહિ વુત્તાનિ ન સન્તિ, તસ્મા છડ્ડેતબ્બમિદં વચનન્તિ.

પાવચનસ્મિઞ્હિ ગરૂહિ અનિદ્દિટ્ઠાનિપિ અનેકવિહિતાનિ નિપાતપદાનિ સન્દિસ્સન્તિ, નાપિ ‘‘હેતુયા, અધિપતિયા, અત્થિયા, નત્થિયા’’તિ એવમાદીસુ ‘‘અપસદ્દા ઇમે’’તિ વિરોધો ઉપ્પાદેતબ્બો. ન હિ અચિન્તેય્યાનુભાવેન પારમિતાપુઞ્ઞેન નિપ્ફન્નેન અનાવરણઞાણેન સબ્બં ઞેય્યમણ્ડલં હત્થતલે આમલકં વિય પચ્ચક્ખં કત્વા પસ્સતો બુદ્ધસ્સ વચને અઞ્ઞેસં વાચાવિપ્પલાપો અવસ્સં લબ્ભતીતિ. નનુ ચ ભો ‘‘હેતુયા, અધિપતિયા, અત્થિયા, નત્થિયા’’તિ ચ ઇદં સારિપુત્તત્થેરવચનં તેન નિક્ખિત્તત્તા. તથાગતેન હિ તાવતિંસભપને દેસિતકાલે ઇમાનિ પદાનિ ન સન્તિ, એવં સન્તે કસ્મા ‘‘બુદ્ધવચન’’ન્તિ વદથાતિ? બુદ્ધવચનંયેવ નામ. આયસ્મતો હિ સારિપુત્તસ્સ તથાગતેન નયો દિન્નો, તેનપિ પભિન્નપટિસમ્ભિદેન સત્થુકપ્પેન અગ્ગસાવકેન સત્થુ સન્તિકા નયં લભિત્વા બ્યઞ્જનં સુરોપિતં કતં. સબ્બેપિ હિ પટિસમ્ભિદપ્પત્તા અરિયા દુન્નિરુત્તિં ન વદન્તિ નિરુત્તિપભેદસ્મિં સુકુસલત્તા, તસ્મા અઞ્ઞેસમવિસયો એસ અરિયાનં વોહારોતિ દટ્ઠબ્બં.

ઇદાનિ સતાદીનં નામિકપદમાલા વુચ્ચતે –

સતં, સતાનિ, સતા. સતં, સતાનિ, સતે. સતેન, સતેહિ, સતેભિ. સતસ્સ, સતાનં. સતા, સતસ્મા, સતમ્હા, સતેહિ, સતેભિ. સતસ્સ, સતાનં. સતે, સતસ્મિં, સતમ્હિ, સતેસુ. એવં સહસ્સં, સહસ્સાનીતિ યોજેતબ્બં. દસસહસ્સં સતસહસ્સં દસસતસહસ્સન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. અયં પનેત્થ પયોગો ‘‘સતં ભિક્ખૂ, સતં ઇત્થિયો, સતં ચિત્તાનિ. ભિક્ખૂનં સતં, ઇત્થીનં સતં, ચિત્તાનં સતં. સહસ્સાદીસુપિ એસેવ નયો. ઇત્થઞ્ચ અઞ્ઞથાપિ સદ્દરૂપાનિ ભવન્તિ. કોટિ, કોટી, કોટિયો. રત્તિનયેન ઞેય્યં.

એકપ્પભુતિતો યાવ, દસકા યા પવત્તતિ;

સઙ્ખ્યા તાવ સા સઙ્ખ્યેય્ય-પ્પધાનાતિ ગરૂ વદું.

વીસતિતો યાવ સતા, યા સઙ્ખ્યા તાવ સા પન;

સઙ્ખ્યાપ્પધાના સઙ્ખ્યેય્ય-પ્પધાનાતિ ચ વણ્ણયું.

અપિચ –

વીસતો યાવ કોટિયા, સઙ્ખ્યા તાવ હિ સા ખલુ;

સઙ્ખ્યાપ્પધાના સઙ્ખ્યેય્ય-પ્પધાના ચાતિ નિદ્દિસે.

તથા હિ ‘‘અસીતિ કોટિયો હિત્વા, હિરઞ્ઞસ્સાપિ પબ્બજિ’’ન્તિ, ‘‘ખીણાસવા વીતમલા, સમિંસુ સતકોટિયો’’તિ ચ પાળિ દિસ્સતિ.

ઇમસ્મિં પન ઠાને સબ્બેસં સઙ્ખ્યાસદ્દરૂપાનં પાકટીકરણેન વિઞ્ઞૂનં સુખુમઞાણપટિલાભત્થં સાટ્ઠકથં ઉદાનપાળિપ્પદેસં અઞ્ઞઞ્ચ પાળિપ્પદેસમટ્ઠકથાવચનઞ્ચ આહરિત્વા દસ્સયિસ્સામિ –

‘‘યેસં ખો વિસાખે સતં પિયાનિ, સતં તેસં દુક્ખાનિ, યેસં નવુતિ પિયાનિ, નવુતિ તેસં દુક્ખાનિ. યેસં અસીતિ…પે… યેસં સત્તતિ. યેસં સટ્ઠિ. યેસં પઞ્ઞાસં, યેસં ચત્તારીસં, યેસં તિંસં. યેસં ખો વિસાખે વીસં પિયાનિ, વીસતિ તેસં દુક્ખાનિ. યેસં દસ. યેસં નવ. યેસં અટ્ઠ. યેસં સત્ત. યેસં છ. યેસં પઞ્ચ. યેસં ચત્તારિ. યેસં તીણિ. યેસં દ્વે. યેસં એકં પિયં, તેસં એકં દુક્ખ’’ન્તિ.

તત્થ સતં પિયાનીતિ સતં પિયાયિતબ્બવત્થૂનિ. ‘‘સતં પિય’’ન્તિપિ કેચિ પઠન્તિ. એત્થ ચ યસ્મા એકતો પટ્ઠાય યાવ દસ, તાવ સઙ્ખ્યાસઙ્ખ્યેય્યપ્પધાના, તસ્મા ‘‘યેસં દસ પિયાનિ, દસ તેસં દુક્ખાની’’તિઆદિના પાળિ આગતા. કેચિ પન ‘‘યેસં દસ પિયાનં, દસ તેસં દુક્ખાન’’ન્તિઆદિના પઠન્તિ, તં ન સુન્દરં. યસ્મા પન વીસતિતો પટ્ઠાય યાવ સતં, તાવ સઙ્ખ્યેય્યપ્પધાના સઙ્ખ્યાપ્પધાના ચ, તસ્મા તત્થાપિ સઙ્ખ્યેય્યપ્પધાનંયેવ ગહેત્વા ‘‘યેસં ખો વિસાખે સતં પિયાનિ, સતં તેસં દુક્ખાની’’તિઆદિના પાળિ આગતા. સબ્બેસમ્પિ ચ યેસં એકં પિયં, એકં તેસં દુક્ખન્તિ પાઠો, ન પન દુક્ખસ્સાતિ. એકસ્મિઞ્હિ પદક્કમે એકરસાવ ભગવતો દેસના હોતીતિ. તસ્મા યથાવુત્તનયાવ પાળિ વેદિતબ્બા. અયં તાવ સાટ્ઠકથો ઉદાનપાળિપ્પદેસો.

ઇદાનિ અઞ્ઞો પાળિપ્પદેસો અટ્ઠકથાપાઠપ્પદેસો ચ નીયતે –

‘‘સતં હત્થી સતં અસ્સા, સતં અસ્સતરીરથા;

સતં કઞ્ઞા સહસ્સાનિ, આમુક્કમણિકુણ્ડલા;

એકસ્સ પદવીતિહારસ્સ, કલં નાગ્ઘન્તિ સોળસિ’’ન્તિ

પાળિ. એત્થ ‘‘સતં હત્થી’’તિઆદીનિ વિસેસિતાનિ, ‘‘સહસ્સાની’’તિ વિસેસનં, તસ્મા સતંસદ્દં સહસ્સસદ્દેન યોજેત્વા ‘‘હત્થી’’તિઆદીનિ પન ઉપપદં કત્વા અત્થો ગહેતબ્બો. હત્થી સતં સહસ્સાનિ. અસ્સા સતં સહસ્સાનિ. અસ્સતરીરથા સતં સહસ્સાનિ. આમુક્કમણિકુણ્ડલા કઞ્ઞા સતં સહસ્સાનિ. ઇદં સઙ્ખ્યેય્યપ્પધાનવસેનત્થગહણં. સઙ્ખ્યાપ્પધાનવસેન પન અયમ્પિ અત્થો ગહેતબ્બો ‘‘હત્થીનં સતસહસ્સં, અસ્સાનં સતસહસ્સં, અસ્સતરીરથાનં સતસહસ્સં, આમુક્કમણિકુણ્ડલાનં કઞ્ઞાનં સતસહસ્સ’’ન્તિ. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો. ‘‘યોજનાનં સતાનુચ્ચો, હિમવા પઞ્ચ પબ્બતો’’તિ અયમટ્ઠકથાપાઠો. એત્થ ‘‘પઞ્ચા’’તિ સદ્દં સતસદ્દેન સદ્ધિં યોજેત્વા ‘‘સિપ્પિકાનં સતં નત્થી’’તિ એત્થ વિય હિમવા પબ્બતો યોજનાનં પઞ્ચ સતાનિ ઉચ્ચોતિ સઙ્ખ્યાપ્પધાનવસેન અત્થો ગહેતબ્બો. ‘‘પઞ્ચ સતાની’’તિ ચ અદ્ધુનો અચ્ચન્તસંયોગવસેન ઉપયોગવચનં. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો. સતમિતિ સદ્દો ‘‘સતં હોમિ, સહસ્સં હોમી’’તિઆદીસુ એકવચનો. ‘‘અથેત્થેકસતં ખત્યા, અનુયન્તા યસસ્સિનો’’તિઆદીસુ બહુવચનો. એવં સહસ્સાદીનમ્પિ એકવચનબહુવચનતા લબ્ભતિ. તથા હિ ‘‘ભિય્યો નં સતસહસ્સં, યક્ખાનં પયિરુપાસતી’’તિ એત્થ ‘‘સતસહસ્સ’’ન્તિ એકવચનં. ‘‘પરોસહસ્સં ખો પનસ્સ પુત્તા ભવિસ્સન્તી’’તિ એત્થ સહસ્સન્તિ બહુવચનન્તિ દટ્ઠબ્બં.

‘‘કપ્પે ચ સતસહસ્સે, ચતુરો ચ અસઙ્ખિયે;

અમરં નામ નગરં, દસ્સનેય્યં મનોરમ’’ન્તિ

પાળિ. એત્થ ‘‘કપ્પે ચ સતસહસ્સે ચતુરો ચ અસઙ્ખિયેતિ સામિઅત્થે ઉપયોગબહુવચનં, તસ્મા ‘‘મહાકપ્પાનં સતસહસ્સાનં ચતુન્નં અસઙ્ખિયાનં મત્થકે’’તિ અત્થો ગહેતબ્બો, ‘‘મત્થકે’’તિ ચેત્થ વચનસેસો. ‘‘કપ્પસતસહસ્સાધિકાનં ચતુન્નં અસઙ્ખિયાનં મત્થકે’’ઇચ્ચેવત્થો. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘કપ્પે ચ સતસહસ્સે, ચતુરો ચ અસઙ્ખિયે;

એત્થન્તરે યં ચરિતં, સબ્બં તં બોધિપાચન’’ન્તિ

પાળિ. એત્થ ‘‘કપ્પે’’તિ અચ્ચન્તસંયોગવસેન ઉપયોગબહુવચનં. ‘‘સતસહસ્સે કપ્પે’’તિ કપ્પસદ્દસમ્બન્ધેન ચાયં પુલ્લિઙ્ગનિદ્દેસો ઉપયોગનિદ્દેસો ચ. સમાનાધિકરણઞ્હિ ઇદં કપ્પસદ્દેન. ‘‘ચતુરો ચ અસઙ્ખિયે’’તિ અચ્છન્તસંયોગવસેન ઉપયોગબહુવચનાનિ. કસ્સ પન અસઙ્ખિયેતિ? અઞ્ઞસ્સ અવુત્તત્તા કપ્પસ્સ ચ વુત્તત્તા પકરણતો ‘‘કપ્પાન’’ન્તિ અયમત્થો વિઞ્ઞાયતેવ. ન હિ વુત્તં વજ્જેત્વા અવુત્તસ્સ કસ્સચિ ગહણં યુત્તન્તિ. ચસદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો ‘‘મહાકપ્પાનં ચતુરો અસઙ્ખ્યેય્યે સતસહસ્સે ચ મહાકપ્પે’’તિ. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘ઘટાનેકસહસ્સાનિ, કુમ્ભીનઞ્ચ સતા બહૂ’’તિ પાળિ. એત્થ ઘટાતિ ઘટાનં. સામિઅત્થે હિ ઇદં પચ્ચત્તવચનં. ‘‘ઘટાનં અનેકસહસ્સાનિ’’ ઇચ્ચેવત્થો. કુમ્ભીનઞ્ચ સતા બહૂતિ અનેકાનિ ચ કુમ્ભીનં સતાનિ. એત્થ નિકારલોપો દટ્ઠબ્બો. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘દસવીસસહસ્સાનં, ધમ્માભિસમયો અહુ;

એકદ્વિન્નં અભિસમયો, ગણનાતો અસઙ્ખિયો’’તિ

પાળિ. એત્થ દસવીસસહસ્સાનન્તિ દસસહસ્સાનં વીસસહસ્સાનઞ્ચ. ધમ્માભિસમયોતિ ચતુસચ્ચપ્પટિવેધો. એકદ્વિન્નન્તિ સીસમત્તકથનં, તેન ‘‘એકસ્સ ચેવ દ્વિન્નઞ્ચ તિણ્ણં ચતુન્નં…પે… દસન્ન’’ન્તિઆદિના નયેન અસઙ્ખ્યેય્યોતિ અત્થો. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘ચત્તારિ સતસહસ્સાનિ, છળભિઞ્ઞા મહિદ્ધિકા;

દીપઙ્કરં લોકવિદું, પરિવારેન્તિ સબ્બદા’’તિ

પાળિ. એત્થ ચત્તારિ સતસહસ્સાનીતિ ઇદં લિઙ્ગભેદવસેન ‘‘છળભિઞ્ઞા મહિદ્ધિકા’’તિ ઇમેહિ દ્વીહિ પદેહિ સમાનાધિકરણં. ઈદિસેસુ હિ ઠાનેસુ અસઙ્ખ્યેય્ય વાચકોપિ સદ્દો નપુંસકોવ હોતિ, તસ્મા ‘‘ચત્તારિ સતસહસ્સાની’’તિ ચ ‘‘છળભિઞ્ઞા’’તિ ચ ‘‘મહિદ્ધિકા’’તિ ચ એતં પદત્તયં સમાનાધિકરણં. અથ વા છળભિઞ્ઞા મહિદ્ધિકાતિ છળભિઞ્ઞાનં મહદ્ધિકાનન્તિ સામિઅત્થે પચ્ચત્તવચનં દટ્ઠબ્બં. ઇમસ્મિં પનત્થે ‘‘ચત્તારિ સતસહસ્સાની’’તિ અયં સઙ્ખ્યાવચનો ભવતિ. ‘‘તીણિ સતસહસ્સાનિ, નારિયો સમલઙ્કતા’’તિઆદીસુપિ અયં નયો નેતબ્બો. ‘‘તા ચ સત્ત સતા ભરિયા, દાસ્યો સત્ત સતાનિ ચા’’તિ પાળિ. એત્થ સતાતિ ‘‘સતાની’’તિ નપુંસકવસેન ગહેતબ્બં, ન ઇત્થિલિઙ્ગવસેન. ‘‘સતા’’તિ હિ ‘‘પઞ્ચ ચિત્તા વિપાકા’’તિઆદીનિ વિય નપુંસકરૂપં. ઇત્થિલિઙ્ગભૂતા હિ સતસદ્દો નત્થિ, તથા પુલ્લિઙ્ગભૂતો. યદિ ચ દ્વિલિઙ્ગો સતસદ્દો સિયા, એવઞ્ચ સતિ ‘‘પુરિસો, કઞ્ઞા’’તિ ચ ઓકારન્તપુલ્લિઙ્ગઆકારન્તિત્થિરૂપેહિપિભવિતબ્બં. રૂપદ્વયમ્પિ સતસદ્દસ્સ નત્થિ, તેન ઞાયતિ ‘‘સતસદ્દો એકન્તનપુંસકો’’તિ.

નનુ ચ ભો ‘‘તા દેવતા સત્તસતા ઉળારા’’તિ એત્થ સતસદ્દો ઇત્થિલિઙ્ગો હુત્વા દિસ્સતીતિ? ન, નપુંસકોયેવાતિ. નનુ ચ ભો દેવતાસદ્દેન સમાનાધિકરણોતિ? સચ્ચં સમાનાધિકરણો, તથાપિ નપુંસકોયેવ. ઈદિસેસુ હિ સઙ્ખ્યાવિસયેસુ સમાનાધિકરણભાવો અપ્પમાણો. તથા હિ ‘‘પઞ્ચ પચ્ચેકબુદ્ધસતાનિ ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરવાસિનો અહેસુ’’ન્તિ નપુંસકલિઙ્ગેન પુલ્લિઙ્ગસ્સ સમાનાધિકરણતા દિસ્સતિ, તસ્મા ‘‘તા દેવતા સત્તસતા ઉળારા’’તિ એત્થાપિ ‘‘સત્તસતાની’’તિ નપુંસકભાવોયેવાતિ અવગન્તબ્બો. ‘‘સત્ત હત્થિસતે દત્વા’’તિઆદીસુપિ સતસદ્દો નપુંસકોયેવ. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘નવુતિકોટિસહસ્સેહિ, પરિવારેસિ મહામુની’’તિ પાળિ. એત્થ ‘‘નવુતિકોટિસહસ્સેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ વા ‘‘ભિક્ખૂનં નવુતિકોટિસહસ્સેહી’’તિ વા સઙ્ખ્યેય્યસઙ્ખ્યાપધાનવસેન અત્થો ગહેતબ્બો. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘સતસહસ્સવસ્સાનિ, આયુ તસ્સ મહેસિનો’’તિ પાળિ. એત્થ ‘‘સતસહસ્સવસ્સાની’’તિ કાલસ્સ અચ્ચન્તસંયોગવસેન ઉપયોગવચનં. તથા ‘‘દસવસ્સસહસ્સાનિ, અગાર’મજ્ઝ સો વસી’’તિ પાળિયમ્પિ. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘ઇતો સતસહસ્સમ્હિ, કપ્પે ઉપ્પજ્જિ નાયકો’’તિ પાળિ, ‘‘એકનવુતે ઇતો કપ્પે’’તિ પાળિ ચ. એત્થ સતસહસ્સમ્હિ કપ્પેતિ સતસહસ્સાનં કપ્પાનં મત્થકે. એકનવુતે કપ્પેતિ એકનવુતિયા કપ્પાનં મત્થકેતિ ભુમ્મવચનસ્સ સામિભુમ્મવચનવસેન અત્થો ગહેતબ્બો. તથા હિ ‘‘ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ એત્થ ભુમ્મવચનસ્સ ‘‘ભગવતો સન્તિકે’’તિ સામિભુમ્મવચનવસેન અત્થો ગહિતો. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘યદિ તત્થ સહસ્સાનિ, સતાનિ નહુતાનિ ચ;

નેવમ્હાકં ભયં કોચિ, વને વાળેસુ વિજ્જતી’’તિ

પાળિ. અયમેતસ્સા અત્થો – તત્થ વને વાળાનં સહસ્સાનિ ચ સતાનિ ચ નહુતાનિ ચ યદિ વિજ્જન્તિ. અથ વા સહસ્સાનિ સતાનીતિ સતસહસ્સાનિ, વાળાનં સતસહસ્સાનિ ચ નહુતાનિ ચ યદિ વિજ્જન્તિ, એવં વિજ્જન્તેસુપિ વાળેસુ કોચીતિ ક્વચિ. કોચિસદ્દો હિ ‘‘કો તે બલં મહારાજા’’તિ એત્થ કોસદ્દો વિય ક્વસદ્દત્થે વત્તતિ, નિમિત્તત્થે ચાયં નિદ્દેસો. તેન ‘‘કોચિ ક્વચિ કિસ્મિઞ્ચિ વાળે એકસ્સપિ વાળમિગસ્સ કારણા નેવમ્હાકં ભયં વિજ્જતી’’તિ અત્થો ગહેતબ્બો. અથ વા કોચીતિ કિઞ્ચિ અપ્પમત્તકમ્પિ. એત્થ પન ‘‘વાળેસૂ’’તિ નિમિત્તત્થે ભુમ્મં. વાળાનં કારણા અપ્પમત્તકમ્પિ અમ્હાકં ભયં ન વિજ્જતીતિ. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘સબ્બં સતસહસ્સાનિ, છત્તિંસપરિમણ્ડલં;

દસઞ્ચેવ સહસ્સાનિ, અડ્ઢુડ્ઢાનિ સતાનિ ચા’’તિ

અટ્ઠકથાપાઠો. એત્થ યસ્મા સદ્દતો સમાનવિભત્તિલિઙ્ગવચનાનં પદાનં અસમાનવિભત્તિલિઙ્ગવચનાનં વા અત્થતો પન સમાનાનં દૂરે ઠિતાનમ્પિ એકસમ્બન્ધો હોતિ, ઇતરેસં સમીપે ઠિતાનમ્પિ ન હોતિ, તસ્મા ‘‘સબ્બ’’ન્તિદં ‘‘પરિમણ્ડલ’’ન્તિમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. ‘‘છત્તિંસા’’તિ ઇદં પન ‘‘સતસહસ્સાની’’તિમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘દુવે સતસહસ્સાનિ, ચત્તારિ નહુતાનિ ચ;

એત્તકં બહલત્તેન, સઙ્ખાતાયં વસુન્ધરા’’તિ

અટ્ઠકથાપાઠો. એત્થ ‘‘દુવે’’તિ વિસેસનં, ‘‘સતસહસ્સાની’’તિ વિસેસિતબ્બં. તથા ‘‘ચત્તારી’’તિ વિસેસનં, ‘‘નહુતાની’’તિ વિસેસિતબ્બં. તથા હિ ‘‘સતસહસ્સાનિ નહુતાનિ ચા’’તિ ઇમાનિ ‘‘દુવે ચત્તારી’’તિ ઇમેહિ વિસેસિતબ્બત્તા ‘‘દ્વિસતસહસ્સં ચતુનહુત’’ન્તિ અત્થપ્પકાસનાનિ ભવન્તિ. એવં સન્તેપિ ‘‘દુવે’’ઇચ્ચાદીનં સઙ્ખ્યાસદ્દાનં ‘‘સતસહસ્સાની’’તિઆદીહિ સઙ્ખ્યાસદ્દેહિ સમાનાધિકરણતા પુબ્બાચરિયેહિ ન વુત્તા. યસ્મા પન યથા ‘‘દુવે પુથુજ્જના વુત્તા. સતસહસ્સં ભિક્ખૂ’’તિઆદીસુ સમાનાધિકરણતા લબ્ભતિ દબ્બવાચકત્તા વિસેસિતબ્બપદાનં, ન તથા ‘‘દુવે સતસહસ્સાની’’તિઆદીસુ અદબ્બવાચકત્તા વિસેસિતબ્બપદાનં, તસ્મા ઈદિસેસુ ઠાનેસુ સમાનાધિકરણતા ન ઇચ્છિતબ્બા યુત્તિયા અભાવતો. યદિ એવં ‘‘કુસલા, રૂપં, ચક્ખુમા’’તિઆદીનં વિય ઇમેસમઞ્ઞમઞ્ઞસમ્બન્ધરહિતા સિયાતિ? ન, વિસેસનવિસેસિતબ્બભાવેન ગહિતત્તા. યજ્જેવં સમાનાધિકરણભાવો લદ્ધબ્બોતિ? ન, નિયમાભાવતો. એકન્તેન હિ ગુણગુણીનંયેવ વિસેસનવિસેસિતબ્બાનં સમાનાધિકરણભાવો, ન ઇતરેસં વિસેસનવિસેસિતબ્બત્તેપિ.

તત્થ ‘‘એત્તક’’ન્તિ પમાણવચનં. ‘‘બહલત્તેના’’તિ વિસેસને તતિયા. ઉભયેન ઇમમત્થં દસ્સેતિ ‘‘અયં વસુન્ધરા બહલત્તેન યોજનાનં દુવે સતસહસ્સાનિ ચત્તારિ નહુતાનિ ચ એત્તકં સઙ્ખાતા’’તિ. ‘‘એત્તક’’ન્તિ પદસ્સ ચ ‘‘દુવે સતસહસ્સાનિ ચત્તારિ નહુતાનિ ચા’’તિ ઇમેહિ વા ‘‘વસુન્ધરા’’તિ ઇમિના વા સમાનાધિકરણતા ન ઇચ્છિતબ્બા. એત્તકન્તિ હિ ભાવનપુંસકં, યં સદ્દસત્થે ક્રિયાવિસેસનન્તિ વદન્તિ. તસ્સ ‘‘એત્તકેન પમાણેન’’ઇચ્ચેવત્થો. અપિચ ‘‘દુવે સતસહસ્સાનિ ચત્તારિ ન હુતાનિ ચા’’તિ ઇમેસમ્પિ ‘‘વસુન્ધરા’’તિ ઇમિના સમાનાધિકરણતા ન ઇચ્છિતબ્બા ‘‘ભિક્ખૂનં સત’’ન્તિ એત્થ સતસદ્દસ્સ વિય સઙ્ખ્યાવચનમત્તત્તા. તથા હિ ‘‘એત્તક’’ન્તિ વુત્તં. ‘‘સઙ્ખાતા’’તિ પન ‘‘અય’’ન્તિ ચ ઇમેસં ‘‘વસુન્ધરા’’તિ ઇમિના સમાનાધિકરણતા લબ્ભતિ. સબ્બોપાયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘દસેત્થ રાજિયો સેતા, દસ્સનીયા મનોરમા;

છ પિઙ્ગલા પન્નરસ, હલિદ્દા તા ચતુદ્દસા’’તિ

પાળિ. એત્થ છ પિઙ્ગલા પન્નરસાતિ છ ચ પન્નરસ ચાતિ એકવીસતિ પિઙ્ગલા રાજિયોતિ અત્થો ગહેતબ્બો.

તથા –

‘‘પુત્તાપિ તસ્સ બહવો, ‘એકનામા’તિ મે સુતં;

અસીતિ દસ એકો ચ, ઇન્દનામા મહબ્બલા’’તિ

પાળિ. એત્થ પન ‘‘એકનવુતી’’તિ વત્તબ્બે ‘‘અસીતિ દસ એકો ચા’’તિ વુત્તં. વિચિત્રસદ્દરચનઞ્હિ પાવચનં. અયં નયો અઞ્ઞેસુપિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ નેતબ્બો.

‘‘તિંસપુરિસનાવુત્યો, સબ્બેવેકેકનિચ્ચિતા;

યેસં સમં ન પસ્સામિ, કેવલં મહિ’મં ચર’’ન્તિ

પાળિ. એત્થ ‘‘પુરિસાનં તિંસસહસ્સાનિ નવુતિ ચ સતાનિ તિંસ નાવુત્યો’’તિ વુચ્ચન્તિ. ઇમસ્મિં પન ઠાને તિંસસદ્દતો સહસ્સસદ્દસ્સ નવુતિસદ્દતો ચ સતસદ્દસ્સ લોપં કત્વા ‘‘તિંસ નાવુત્યો’’તિ વુત્તન્તિ ન ગહેતબ્બં. એવઞ્હિ ગહણે સતિ યત્થ કત્થચિપિ એદિસી સદ્દરચના કાતબ્બા સિયા, કતાય ચ એદિસાય સદ્દરચનાય અત્થાવગમો વિના ઉપદેસેન સુણન્તાનં ન સિયા, તસ્મા નેવં ગહેતબ્બં. એવં પન ગહેતબ્બં – ‘‘તિંસ નાવુત્યો’’તિ ઇદં લોકસઙ્કેતરૂળ્હં વચનં, સઙ્કેતરૂળ્હસ્સ પન વચનસ્સત્થો યસ્મા ગહિતપુબ્બસઙ્કેતેહિ સુત્વા ઞાયતે, ન ઉપદેસતો, તસ્મા બ્રહ્મદત્તેન રઞ્ઞા વુત્તકાલેપિ સત્થારા તં કથં આહરિત્વા વુત્તકાલેપિ સબ્બે મનુસ્સા વિનાપિ ઉપદેસેન વચનત્થં જાનન્તીતિ ગહેતબ્બં.

તિંસઞ્ચેવ સહસ્સાનિ, નવુતિ ચ સતાનિ તુ;

તિંસ નાવુતિયો નામ, વુત્તા ઉમઙ્ગજાતકે.

યસ્મા પાવચને સન્તિ, નયા ચેવ અચિન્તિયા;

વોહારા ચ સુગુળ્હત્થા, દયાપન્નેન દેસિતા.

તસ્મા સાટ્ઠકથે ધીરો, ગમ્ભીરે જિનભાસિતે;

ઉપદેસં સદા ગણ્હે, ગરું સમ્મા ઉપટ્ઠહં.

ગરૂપદેસહીનો હિ, અત્થસારં ન વિન્દતિ;

અત્થસારવિહીનો સો, સદ્ધમ્મા પરિહાયતિ.

ગરૂપદેસલાભી ચ, અત્થસારસમાયુતો;

સદ્ધમ્મં પરિપાલેન્તો, સદ્ધમ્મસ્મા ન હાયતિ.

સદ્ધમ્મત્થાય મે તસ્મા, સઙ્ખ્યામાલાપિ ભાસિતા;

સપ્પયોગા યથાયોગં, સહેવત્થવિનિચ્છયા.

ઇતિ નવઙ્ગે સાટ્ઠકથે પિટકત્તયે બ્યપ્પથગતીસુ વિઞ્ઞૂનં

કોસલ્લત્થાય કતે સદ્દનીતિપ્પકરણે

સવિનિચ્છયો સઙ્ખ્યાનામાનં નામિકપદમાલાવિભાગો

નામ

તેરસમો પરિચ્છેદો.