૧. ધમ્મસોણ્ડકસ્સ વત્થુમ્હિ અયમાનુપુબ્બીકથા

તત્થ તેસં વત્થૂન મુપ્પત્તિયો દ્વિધા ભવન્તિ જમ્બુદીપે સીહળદીપેચાતિ, તત્થ જમ્બુદીપે તાળીસ, સીહળદીપે તેસટ્ઠિ, તેસુ તાવ જમ્બુદીપુપ્પત્તિવત્થૂનિ આવિ ભવિસ્સન્તિ, તતોપિ ધમ્મસોણ્ડકસ્સ વત્થુ આદિ, કથં, અમ્હાકં કિર ભગવતો પુબ્બે ઇમસ્મિંયેવ ભદ્દકપ્પે કસ્સપોનામ સત્થા લોકે ઉદપાદિ, તસ્સ ખો પન ભગવતો સાસનન્તરધાનતો ન ચિરેનેવ કાલેન અમ્હાકં બોધિસત્તો બારાણસીરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તિ, તસ્સુ પ્પત્તિ કાલસમનન્તરમેવ સબ્બસત્તાનં મનસિ ધમ્મસઞ્ઞા ઉદપાદિ, તસ્માસ્સ ધમ્મસોણ્ડોતિનામ મકંસુ, સો પનેસો કુમારો મહન્તેન પરિવારેન વડ્ઢેન્તો સબ્બસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં પત્વા પિતરા ઉપરજ્જેન પૂજિતો હુત્વા દાનાદયો દસકુસલકમ્મપથે પૂરેન્તો પિતુઅચ્ચયેનામચ્ચેહિ રજ્જેનાભિસિઞ્ચિતો અહોસિ, સો પનેસ ધમ્મસોણ્ડકમહારાજા દેવનગરસદિસે બારાણસીનગરે ચક્કવત્તિસદિસં બારાણસીરજ્જં કારેન્તો માસદ્ધમાસચ્ચયેન સિરિસયનગતો એવં ચિન્તેસિ, મમેવં રજ્જસિરિમનુભવનં ન સોભતિ ધમ્મવિયોગેન, દિવાકર વિરહિતો નભો વિયાતિઆદિના નાનાકારણં ચિન્તેસિ, તેનેત્થ.

૧. પુઞ્ઞેન સીલાદિમયેન પુબ્બે,

કતેન પત્તોસ્મિ અતન્દિતેન,

મસક્કસારે વિય દેવરાજા;

રાજત્તમિદ્ધે પુરમુત્તમમ્હિ.

૨. રૂપેન હારીનયનુસ્સવેન,

સદ્દેન સમ્મા સવણામતેન,

ગન્ધેન ઘાનુસ્સવસોભનેન,

રસઞ્ઞપુઞ્ઞેન રસેનચાપિ.

૩. ફસ્સેન ગત્તસ્સ સુફસ્સદેન,

સમિદ્ધિપત્તોસ્મિ મહિદ્ધિકોહં,

નેવેત્તકેનેવ પમાદભાવ,

મા પજ્જિતું યુત્તરૂપન્તિ ઞત્વા.

૪. દસ્સામિ અઙ્ગઅપિ જીવિતઞ્ચ,

ધઞ્ઞં ધનં ચાપિ પસન્નચિત્તો,

સોસ્સામિ ધમ્મં સિવમાદધાનં,

જિનેરિતં જાતિજરાપહાણં.

૫. ન સોભતિ યથાકાસં, જલં ધામપતિંવિના,

રજ્જકરણં તથા મય્હં, વિના ધમ્મા ન સોભતિ.

૬. ન સોભતિ હથા રત્તિ, નિસાનાથં વિના સદા,

રજ્જકરણં તથા મય્હં, વિના ધમ્મા ન સોભતિ.

૭. અલઙ્કતોપિ ચે હત્થી, વિના દાઠા ન સોભતિ,

રજ્જકરણં તથા મય્હં, વિના ધમ્મા ન સોભતિ.

૮. યથા કલ્લોલમાલીયં,

વિના વેલા ન સોભતિ,

રજ્જકરણં તથા મય્હં,

વિના ધમ્મા ન સોભતિ.

૯. યથા સુમણ્ડિતો રાજા,

કુપટો નેવ સોભતિ,

રજ્જકરણં તથા મય્હં,

વિના ધમ્મા ન સોભતિ.

૧૦. ધમ્મમેવ સુણિસ્સામિ, ધમ્મે મે રમતી મનો,

ન હિ ધમ્મા પરં અત્થિ, ધમ્મમૂલં તિસમ્પદન્તિ.

એવં ચિન્તેત્વા પાતોવ સિરિગબ્ભા નિક્ખમ્મ સુસજ્જિતે સમુસ્સિતસેતચ્છત્તે રાજપલ્લેઙ્કે અમચ્ચગણ પરિવુતો નિસીદિ દેવરાજાવિય વિરોચમાનો, નિસિન્નો પન રાજા અમચ્ચે એવમાહ, યો પનેત્થ ભોન્તો બુદ્ધભાસિતેસુ ધમ્મેસુ કિઞ્ચિધમ્મં જાનાતિ, સો ભાસતુ, સોતુમિચ્છામિધમ્મન્તિ, તે સબ્બેપિ મયં દેવ ન જાનામાતિ આહંસુ, તં સુત્વા અ ન ત્ત મ નો રાજા એવં ચિન્તેસિ, યન્નૂનાહં હત્થિક્ખન્ધે સહસ્સં ઠપેત્વા નગરે ભેરિંચરાપેય્યં, યં અપ્પેવનામ કોચિ ધનલોભેન ચાતુપ્પદિકાયપિ ગાથાય ધમ્મં દેસેય્ય. તં મે દીઘરત્તં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતીતિ, તતો સો તથા કત્વાપિ ધમ્મદેસકં અલભન્તો પુન દ્વિસહસ્સં તિચતુપઞ્ચસહસ્સન્તિયાવકોટિપ્પકોટિંદમ્મીતિ, તતો ગામ નિગમ જનપદે, તતો સેટ્ઠિટ્ઠાનં સેનાપતિ ઉપરાજટ્ઠાના દયોપિ, પુન સેતચ્છત્તં દમ્મિ, રાજવેસં પહાય અત્તાનં દાસં સાવેત્વા ધમ્મદેસેન્તસ્સ દમ્મિતિ વત્વા ભેરિ ચરાપેત્વાપિ ધમ્મ દેસકમલભિત્વા સંવિગ્ગો કિમ્મે ધમ્મવિયોગેન રજ્જેનાતિ અમચ્ચાનં રજ્જં નીય્યાતેત્વા સદ્ધમ્મગવેસકો ધમ્મસોણ્ડકમહારાજા મહાવનં પાવિસિ ગામ નિગમ રાજધાનિ પરમ્પરાય, તેનેત્થ.

૧૧. પુરે ભેરિં ચરાપેત્વા,

ધમ્મસોણ્ડો નરાધિપો;

સદ્ધમ્મજ્ઝેસકં સત્થુ,

અલદ્ધા ધનકોટિહિ.

૧૨. દાસો હોમિ પહાયાહં,

રાજત્તં દેસકસ્સ મે;

ઇચ્ચાહ સો મહીપાલો,

અહો ધમ્મેસુ લોલતા.

૧૩. રજ્જં નીય્યાતયિત્વાન, અમચ્ચાનં મનોરમં,

વનં પાવિસિ સો રાજા, ગવેસં ધમ્મમુત્તમન્તિ.

મહાવનં પવિટ્ઠક્ખણે પન મહાસત્તસ્સ પુઞ્ઞતેજેન સક્કસ્સાસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ, અથ દેવરાજા ચિન્તેસિ અકામં મે પણ્ડુકમ્બલ સિલાસનં ઉણ્હમહોસિ, કિન્નુખો કારણન્તિ લોકં ઓલોકેન્તો સક્કો દેવરાજા ધમ્મસોણ્ડક મહારાજાનં સકલજમ્બુદીપં વિચિનિત્વા સદ્ધમ્મજ્ઝેસકં અલભિત્વા વનં પવિટ્ઠભાવં અદ્દસ, ધમ્મસોણ્ડકમહારાજા સદ્ધમ્મત્થાય રજ્જ ધન બન્ધુ જીવિતમ્પિ પહાય અરઞ્ઞં પવિટ્ઠો, ન સો વતાયં યોવા સોવા સત્તો, ઇમસ્મિંયેવ કપ્પે બુદ્ધો ભવિસ્સતિ, બુદ્ધબોધિસત્તો ચાયં અજ્જેવ મહારઞ્ઞં પવિટ્ઠો સદ્ધમ્મં અલદ્ધા મહાદુક્ખં પાપુણેય્ય, ન ચેતં યુત્તં, અજ્જ મયા તત્થ ગન્થબ્બં ધમ્મામતરસેન તમભિસિઞ્ચિત્વા રજ્જે પહિટ્ઠાપેતુન્તિ ચિન્તેત્વા અત્તભાવં વિજહિત્વા ભયાનકં મહન્તં રક્ખસવેસં નિમ્મિણિત્વા મહાસત્તાભિમુખો અવિદૂરે અત્તાનં દસ્સેસિ, તેનેત્થ.

૧૪. બ્યગ્ઘચ્છસીહમહિસો રગહત્થિદીપિ,

મિગાકુલં કણ્ટકસેલરુક્ખં;

નરાનમિન્દો પવિસિત્વકાનનં,

ઇતોચિતો વિબ્ભમિ ધમ્મકામો.

૧૫. તસ્સાનુભાવેન પુરિન્દદસ્સ,

સિલાસનં ઉણ્હમહોસિ કામં;

તેનેવ સો લોકમુદિક્ખમાનો,

અદ્દક્ખિ ધીરં વિપિને ચરન્તં.

૧૬. મયજ્જ તં ધમ્મરસેન સમ્મા,

સન્તપ્પયિત્વા ગમનં વરન્તિ;

મન્ત્વા સુભીમઞ્જનકૂટવણ્ણં,

મહામુખં નિગ્ગત ભીમદાઠં.

૧૭. દિત્તગ્ગિસઙ્કાસ વિસાલનેત્તં,

મજ્ઝેન ભગ્ગં ચિપિટગ્ગનાસં;

ખરતમ્બદાઠિં ઘનમસ્સુવન્તં,

નીલોદરં ગજ્જિતભીમઘોસં.

૧૮. કરોરુહં તિક્ખસલોહિતાયતં,

વિસાલધોતાયતખગ્ગહત્થં;

ગદાયુધેનઙ્કિતમઞ્ઞબાહું,

દટ્ઠોટ્ઠભીમં સવલીલલાટં.

૧૯. મનુસ્સમંસાદનરત્તપાનં,

ભયાનકં કક્ખલયક્ખવણ્ણં;

સુમાપયિત્વાન વનન્તરસ્મિં,

દસ્સેસિ અત્તં સ નરાધિપસ્સાતિ.

અથ મહાસત્તો અત્તનો અવિદૂરે ઠિતં રક્ખસં અદ્દક્ખિ, તં દિસ્વાનાસ્સ ભયંવા છમ્ભિતત્તંવા ચિત્થુત્રાસમત્તંવા નાહોસિ, કિમત્ર ચિન્તેસિ, અપિનામ એવરૂપો પિરક્ખસો ધમ્મં જાનેય્ય, યન્નૂનાહં તસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુણિસ્સામિ, તમ્મે દીઘરત્તં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતીતિ ચિન્તેસિ. ચિન્તેત્વા ચપન અજ્જ મયા તમુપસઙ્કમ્મ પુચ્છિતં વટ્ટતીતિ ગન્ત્વા રક્ખસેન સદ્ધિં સલ્લપન્તો આહ.

૨૦. અસ્મિં વનસ્મિં તરુસણ્ડ મણ્ડિતે;

સુફુલ્લિતાનેકલતાકુલાકુલે;

અધિગ્ગહીતો સિ મહાનુભાવ,

પુચ્છામિ તં દેવ વદેહિ કઙ્ખં.

૨૧. ધમ્મં ગવેસં વનમાગતોમ્હિ,

પહાય રજ્જં અપિ ઞાતિસઙ્ઘં;

જાનાસિ ચે સમ્મ વદેહિ મય્હં,

એકમ્પિ ગાથં સુગતેન દેસિતં.

તતો યક્ખો આહ.

૨૨. ધમ્મં પજાનામહમેકદેસં,

જિનેરિતં સાધુતરં રસાનં,

દેસેમિ ચેહં તવ ધમ્મ મગ્ગં,

તુવઞ્હિ કિં કાહસિ દેસકસ્સાતિ.

અથ મહાસત્તો આહ.

૨૩. રજ્જે ઠિતો અસ્સમહં સચે ભો,

અનપ્પરૂપં પકરોમિ પૂજં;

ઇદાનિ એકો વનમજ્ઝપત્તો,

કરોમિ કિં દેહમિમં ઠપેત્વા.

૨૪. યદિચ્છસિ ત્વં મમ મંસલોહિતં,

કરોમહં સઙ્ગહમજ્જ તેન,

ન ચત્થિ અઞ્ઞં તવ અચ્ચનીયં,

દેસેહિ ધમ્મં સુગત પ્પસત્થન્તિ.

તતો યક્ખો આહ.

૨૫. ભુત્વાન મંસં સુહિતોવ સન્તો,

હન્ત્વા પિપાસં રુધિરં પિવિત્વા;

ધમ્મં કથેતું પભવામિ તુય્હં,

વત્તું ન સક્કોમિ ખુદાપરેતોતિ.

અથ મહાસત્તો આહ.

૨૬. ભુત્વા તુવં મં પથમઞ્હિ યક્ખ,

પચ્છા તુ દેસેસ્સસિ કસ્સ ધમ્મં;

ધમ્મસ્સ મય્હં તવ મંસલાભં,

ત્વમેવ જાનાહિ યથા ભવેય્યાતિ.

એવં વુત્તે સક્કો દેવાનમિન્દો સાધુ મહારાજ અહમેવ યુત્તં જાનામીતિ વત્વા તસ્સાવિદૂરે તિગાવુતુબ્બેધં અઞ્જનવણ્ણં મહન્તં પબ્બતં માપેત્વા મહારાજ ઇમમારુય્હ પબ્બતમુદ્ધનિટ્ઠિતો મમ મુખે પતતુ, અહં પતન્થસ્સ તે ધમ્મં દેસેસ્સામિ, એવં સન્તે તુય્હં ધમ્મપટિલાભો, મય્હંચ મંસપટિલાભો ભવિસ્સતીતિ. તં સુત્વા મહાસત્તો અનમતગ્ગે સંસારે સંસરતો મે સીહબ્યગ્ઘચ્છમચ્છકચ્છપવિહઙ્ગાદીનં ભક્ખભૂતસ્સ જાતીસુ પમાણં નત્તિ, અજ્જ મયા સમ્બુદ્ધસ્સ ધમ્મત્થાય જીવિતં પરિચ્ચજિતું વટ્ટતીતિ ચિન્તેત્વા એવમાહ.

૨૭. સંસારવટ્ટેસુ વિવટ્ટમાના,

પપ્પોન્તિ દુક્ખં જનતા અનેકા;

એતઞ્હિ ભો અત્તનો વા પરસ્સ,

અત્થાય નાહોસિ અહોસિ તુચ્છં.

૨૮. ત્વમદિન્નહારી તિચ પારદારિકો,

પાણાતિપાતીસિ મુસા અભાસિ;

ત્વ મજ્જપાયીતિ અકાસિ દોસં,

પગ્ગય્હ દુક્ખં બહુસો દદન્તિ.

૨૯. એતઞ્હિ ભો અત્તનો વા પરસ્સ,

અત્થાય નાહોસિ અહોસિ તુચ્છં;

રુક્ખા પપાતા પપતિત્વકેચિ,

દુબ્બન્ધિયા દુગ્ગવિસાદનેન.

૩૦. બ્યાધીહિ નાનાખરવેદનાહિ,

મરન્તિ સત્તા ઉતુવેદનાહિ;

એતઞ્હિ ભો અત્તનો વા પરસ્સ,

અત્થાય નાહોસિ અહોસિ તુચ્છં.

૩૧. બ્યગ્ઘચ્છમચ્છો રગકુચ્છિયઞ્હિ,

મતસ્સ મે નત્થિ પમાણસઙ્ખા;

એતઞ્હિ ભો અત્તનો વા પરસ્સ,

અત્થાય નાહોસિ અહોસિ તુચ્છં.

૩૨. એતજ્જ મે દુચ્ચ જ મત્તદાનં,

ન હોતિ દેવિસ્સરિયાદિકાય;

સબ્બઞ્ઞુભાવં પન પાપુણિત્વા,

સંસારતો નિત્તરણાય સત્તે.

૩૩. ત્વં સમ્મ મય્હં બહુસો પકારી,

તસ્મા તવેતં વચનં કરોમિ;

અસંકિતો દેસય મય્હધમ્મં,

સમિજ્ઝતે દાનિ મનોરથો તેતિ.

એવઞ્ચ પન વત્વા મહાસત્તો પબ્બતમારુય્હ ઠિતો આહ, અહમજ્જ રજ્જેન સદ્ધિં જીવિતઞ્ચ સરીરમંસઞ્ચ સદ્ધમ્મત્થાય દમ્મીતિ સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા સમ્મ ધમ્મં દેસેહીતિ વત્વા તસ્મિં મહાદાઠં મહામુખં વિવરિત્વા ઠિતે તસ્સાભિમુખો ઉપપતિ. અથ સક્કો દેવાનમિન્દો સોમનસ્સો અચ્છરિયપ્પત્તો અત્તભાવં વિજહિત્વા અલઙ્કતદિબ્બત્તભાવં માપેત્વા આકાસે તરુણસુરિયો વિય ઓભાસમાનો આકાસતો પતન્તં મહાસત્તં ઉભોહિ હત્થેહિ દળ્હં પતિગણ્હિત્વા દેવલોકં નેત્વા પણ્ડુકમ્બલ સિલાસને નિસીદાપેત્વા દિબ્બમયેહિ ગન્ધમાલાદીહિ પૂજેત્વા સયં ધમ્મં સુત્વા પસન્નો પસન્નાકારં કત્વા કસ્સપદસબલેન દેસિતાય અનિચ્ચાદિપરિદીપિકાય.

૩૪. અનિચ્ચાવ ત સઙ્ખારા, ઉપ્પાદવયધમ્મિનો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તેસં વૂપસમો સુખોતિ.

ગાથાય ધમ્મદેસનેન તસ્સ મનોરથં મત્થકં પાપેત્વા દેવલોકે મહન્તં સિરિવિભવં દસ્સેત્વા આનેત્વા સકરજ્જેયેવ પતિટ્ઠાપેત્વા અપ્પમત્તો હોતિ મહારાજાતિ ઓવદિત્વા દેવલોકમેવ અગમાસીતિ.

૩૫. ઇતિ અમિતસિરિં વા જીવિતં વાપિ સન્તો,

ન સુમરિય પસત્થં ધમ્મમેવા ચરન્તિ;

તનુતર વિભવાનં અપ્પમાયૂનમમ્ભો,

ઇહ કુસલપમાદો કો નુ તુમ્હાદિસાનન્તિ.

ધમ્મસોણ્ડકવત્થું પઠમં.