અભિધમ્મપિટક

સંગાયનસ્સ પુચ્છા વિસ્સજ્જના

પુચ્છા – પઠમમહાસંગીતિકાલે આવુસો ધમ્મસંગાહકા મહાકસ્સપાદયો મહાથેરવરા પોરાણસંગીતિકારા પઠમં વિનયપિટકં સંગાયિત્વા સુત્તન્તપિટકે ચ દીઘમજ્ઝિમસંયુત્તઅઙ્ગુત્તરસંખાતે ચત્તારો મહાનિકાયે સંગાયિત્વા તદનન્તરં કિં નામ પાવચનં સંગાયિંસુ.

વિસ્સજ્જના – પઠમમહાસંગીતિકાલે ભન્તે ધમ્મસંગાહકા મહાકસ્સપાદયો મહાથેરવરા પોરાણસંગીતિકારા પઠમં વિનયપિટકં સંગાયિત્વા સુત્તન્તપિટકે ચ દીઘમજ્ઝિમસંયુત્તઅઙ્ગુત્તરસંખાતે ચત્તારો નિકાયે સંગાયિત્વા તદનન્તરં અભિધમ્મપિટકં નામ પાવચનં સંગાયિંસુ.

પુચ્છા – ઇમિસ્સમ્પિ આવુસો છટ્ઠસંગીતિયં સકલઞ્ચેવ વિનયપિટકં સંગીતં, તે ચ ચત્તારો મહાનિકાયા. કાલો દાનિ આવુસો સમ્પત્તો અભિધમ્મપિટકં સંગાયિતું, તસ્માહં તં તત્થ પુચ્છિતબ્બાનિ પુચ્છિસ્સામિ. અભિધમ્મો નામેસ આવુસો કેનટ્ઠેન અભિધમ્મોતિ વુચ્ચતિ.

વિસ્સજ્જના – ધમ્માતિરેક ધમ્મવિસેસટ્ઠેન ભન્તે અભિધમ્મોતિ વુચ્ચતિ.

પુચ્છા – સો પનેસ આવુસો અભિધમ્મો કેન કત્થ કદા ચ અધિગતો.

વિસ્સજ્જના – સો ખો ભન્તે અભિધમ્મો સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધેન મહાબોધિમણ્ડમૂલે વેસાખપુણ્ણમિયં યથાભૂતં અધિગતો.

પુચ્છા – કત્થ પનેસ આવુસો અભિધમ્મો ભગવતા કદા ચ વિચિતો.

વિસ્સજ્જના – સો ખો ભન્તે અભિધમ્મો ભગવતા મહાબોધિમણ્ડે રતનઘરસત્તાહે વિચિતો.

પુચ્છા – કત્થ પનેસ આવુસો અભિધમ્મો ભગવતા કદા કસ્સત્થાય ચ દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – સો ખો ભન્તે અભિધમ્મો ભગવતા દેવેસુ તાવતિંસેસુ પારિચ્છત્તકમૂલમ્હિ પણ્ડુકમ્બલસિલાયં અભિસમ્બોધિતો સત્તમે વસ્સે માતરં પમુખં કત્વા દસહિ ચક્કવાળસહસ્સેહિ આગમ્મ સન્નિસિન્નાનં દેવતાનં ચતુરોઘનિત્થરણત્થાય અન્તો વસ્સં દેસિતો.

પુચ્છા – કેનેસ આવુસો અભિધમ્મો પઠમં મનુસ્સલોકે પતિગ્ગહિતો, કસ્સ ચ પુન તેન દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – આયસ્મતા ભન્તે સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના એસ અભિધમ્મો પઠમં મનુસ્સલોકે પતિગ્ગહિતો, તેનેવ ભન્તે આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન અત્તનો સદ્ધિવિહારિકાનં પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં દેસિતો.

પુચ્છા – કે આવુસો સિક્ખન્તિ.

વિસ્સજ્જના – સેખા ચ ભન્તે પુથુજ્જના કલ્યાણકા ચ સિક્ખન્તિ.

પુચ્છા – કે આવુસો સિક્ખિતસિક્ખા.

વિસ્સજ્જના – અરહન્તો ભન્તે સિક્ખિતસિક્ખા.

પુચ્છા – કે આવુસો ધારેન્તિ.

વિસ્સજ્જના – યેસં ભન્તે વત્તતિ, તે ધારેન્તિ.

પુચ્છા – કસ્સ આવુસો વચનં.

વિસ્સજ્જના – ભગવતો ભન્તે વચનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ.

પુચ્છા – કેનાવુસો આભતં.

વિસ્સજ્જના – પરંપરાય ભન્તે આભતં.

ધમ્મસઙ્ગણી

પુચ્છા – સો પનેસ આવુસો અભિધમ્મો ધમ્મસઙ્ગણિવિભઙ્ગાદિપકરણપરિચ્છેદવસેન સત્તવિધો. તેસુ પઠમં ભગવતા કતરં પકરણં દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – પઠમં ભન્તે ધમ્મસઙ્ગણિપકરણં ભગવતા દેસિતં.

પુચ્છા – ધમ્મસઙ્ગણિયં આવુસો અત્થિ માતિકા, અત્થિ પદભાજનીયં. તેસુ માતિકં નિક્ખિપન્તેન ભગવતા કતં નિક્ખિત્તા.

વિસ્સજ્જના – માતિકં ભન્તે નિક્ખિપન્તેન ભગવતા ‘‘કુસલા ધમ્મા અકુસલા ધમ્મા અબ્યાકતા ધમ્મા. સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા ધમ્મા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા ધમ્મા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા ધમ્મા. વિપાકા ધમ્મા વિપાકધમ્મધમ્મા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા’’તિ એવમાદિના દ્વાવીસતિયા તિકાનં વસેન. ‘‘હેતૂ ધમ્મા ન હેતૂ ધમ્મા. સહેતુકા ધમ્મા અહેતુકા ધમ્મા.

હેતુસમ્પયુત્તા ધમ્મા હેતુવિપ્પયુત્તા ધમ્મા. હેતૂ ચેવ ધમ્મા સહેતુકા ચ સહેતુકા ચેવ ધમ્મા ન ચ હેતૂ. હેતૂ ચેવ ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તા ચ હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ધમ્મા ન ચ હેતૂ. ન હેતૂ ખો પન ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપી’’તિ એવમાદિના દુકસતાનઞ્ચ વસેન માતિકા નિક્ખિત્તા.

કામાવચરકુસલ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો ધમ્મસઙ્ગણિયં પદભાજનીયે ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે કુસલા ધમ્માતિપદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા કથં કામાવચરકુસલં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે ધમ્મસઙ્ગણિપકરણે ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે કુસલા ધમ્માતિ પદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા ‘‘કતમે ધમ્મા કુસલા. યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ સોમનસ્સસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા સદ્દારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ. તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ વેદના હોતિ સઞ્ઞા હોતિ ચેતના હોતિ ચિત્તં હોતિ વિતક્કો હોતિ વિચારો હોતિ પીતિ હોતિ સુખં હોતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતા હોતી’’તિ એવમાદિના કામાવચરકુસલં તીહિ મહાવારેહિ વિભજિત્વા દેસિતં.

રૂપાવચરકુસલ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો ધમ્મસઙ્ગણીપાળિયં ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે કુસલા ધમ્માતિ પદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા કથં રૂપાવચરકુસલઞ્ચ અરૂપાવચરકુસલઞ્ચ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – રૂપાવચરકુસલઞ્ચ અરૂપાવચરકુસલઞ્ચ ભન્તે ‘‘કતમે ધમ્મા કુસલા. યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિતક્કં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ પથવીકસિણ’’ન્તિ એવમાદિના ભગવતા વિત્થારતો દેસિતં.

લોકુત્તરાકુસલ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો ધમ્મસઙ્ગણીપાળિયં ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે કુસલા ધમ્માતિ પદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા કથં લોકુત્તરકુસલં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે ધમ્મસઙ્ગણિયં ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે કુસલા ધમ્માતિ પદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા ‘‘કતમે ધમ્મા કુસલા. યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞ’’ન્તિ એવમાદિના ભગવતા લોકુત્તરકુસલં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

અકુસલ

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો અકુસલા ધમ્માતિ માતિકાપદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા કથં અકુસલં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – તત્થેવ ભન્તે અકુસલા ધમ્માતિ માતિકાપદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા ‘‘કતમે ધમ્મા અકુસલા. યસ્મિં સમયે અકુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ સોમનસ્સસહગતં દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તં રૂપારમ્મણં વા સદ્ધારમ્મણં વા ગન્ધારમ્મણં વા રસારમ્મણં વા ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં વા ધમ્મારમ્મણં વા યં યં વા પનારબ્ભ. તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ વેદના હોતિ સઞ્ઞા હોતિ ચેતના હોતિ ચિત્તં હોતી’’તિ એવમાદિના અકુસલં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

અબ્યાકત

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો ધમ્મસઙ્ગણીપાળિયં ચિત્તુપ્પાદકણ્ડરૂપકણ્ડેસુ અબ્યાકતા ધમ્માતિ માતિકાપદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા કથં અબ્યાકતા ધમ્મા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે ધમ્મસઙ્ગણિયં અબ્યાકતા ધમ્માતિ પદસ્સ અત્થં વિભજન્તેન ભગવતા ‘‘કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા. યસ્મિં સમયે કામાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં રૂપારમ્મણં. તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ વેદના હોતિ સઞ્ઞા હોતિ ચેતના હોતિ ચિત્તં હોતી’’તિ એવમાદિના ચ ચિત્તુપ્પાદકણ્ડે, રૂપકણ્ડે ચ ‘‘કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા. કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા કામાવચરા રૂપાવચરા અરૂપાવચરા અપરિયાપન્ના વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો. યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા. સબ્બઞ્ચ રૂપં અસઙ્ખતા ચ ધાતુ. ઇમે ધમ્મા અબ્યાકતા’’તિ એવમાદિના ચ અબ્યાકતા ધમ્મા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિભઙ્ગ

પુચ્છા – સત્તસુ આવુસો અભિધમ્મપ્પકરણેસુ વિભઙ્ગપ્પકરણે ભગવતા કતિ વિભઙ્ગા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે સત્તસુ પકરણેસુ દુતિયે વિભઙ્ગપ્પકરણે ખન્ધવિભઙ્ગો આયતનવિભઙ્ગો ધાતુવિભઙ્ગો સચ્ચવિભઙ્ગો ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગો પટિચ્ચસમુપ્પાદવિભઙ્ગો સતિપટ્ઠાનવિભઙ્ગો સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગો ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગો બોજ્ઝઙ્ગવિભઙ્ગો મગ્ગઙ્ગવિભઙ્ગો ઝાનવિભઙ્ગો અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગો સિક્ખાપદવિભઙ્ગો પટિસમ્ભિદાવિભઙ્ગો ઞાણવિભઙ્ગો ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગો ધમ્મહદયવિભઙ્ગોતિ ભગવતા અટ્ઠારસ વિભઙ્ગા દેસિતા.

ખન્ધવિભઙ્ગ

પુચ્છા – તેસુ આવુસો અટ્ઠારસસુ વિભઙ્ગેસુ પઠમે ખન્ધવિભઙ્ગે ભગવતા કથં ખન્ધા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – તેસુ ભન્તે અટ્ઠારસસુ વિભઙ્ગેસુ પઠમે ખન્ધવિભઙ્ગે ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધા રૂપક્ખન્ધો વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો. તત્થ કતમો રૂપક્ખન્ધો, યંકિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા અયં વુચ્ચતિ રૂપક્ખન્ધો’’તિ એવમાદિના સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ ભગવતા ખન્ધા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

આયતનવિભઙ્ગ

પુચ્છા – દુતિયે પન આવુસો આયતનવિભઙ્ગે ભગવતા કથં આયતનાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – દુતિયે ભન્તે આયતનવિભઙ્ગે ‘‘દ્વાદસાયતનાનિ ચક્ખાયતનં રૂપાયતનં સોતાયતનં સદ્દાયતનં ઘાનાયતનં ગન્ધાયતનં જિવ્હાયતનં રસાયતનં કાયાયતનં ફોટ્ઠબ્બાયતનં મનાયતનં ધમ્માયતનં. ચક્ખું અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા વિપરિણામધમ્મં, રૂપા અનિચ્ચા દુક્ખા અનત્તા વિપરિણામધમ્મા’’તિ એવમાદિના ભગવતા સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહેવ આયતનાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

ધાતુવિભઙ્ગ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો વિભઙ્ગપ્પકરણે તતિયે ધાતુવિભઙ્ગે ભગવતા કથં ધાતુયો વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – તતિયે ભન્તે ધાતુવિભઙ્ગે ‘‘છ ધાતુયો પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતુ આકાસધાતુ વિઞ્ઞાણધાતૂ’’તિ ભન્તે સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ ભગવતા ધાતુયો વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

સચ્ચવિભઙ્ગ

પુચ્છા – ચતુત્થે પન આવુસો સચ્ચવિભઙ્ગે ભગવતા કથં સચ્ચાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – ચતુત્થે ભન્તે સચ્ચવિભઙ્ગે ‘‘ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. તત્થ કતમં દુક્ખં અરિયસચ્ચં, જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, મરણમ્પિ દુક્ખં, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસાપિ દુક્ખા, અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો, યમ્પિચ્છં ન લભતિ, તમ્પિ દુક્ખં, સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા’’તિ એવમાદિના સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ ભગવતા સચ્ચાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગ

પુચ્છા – પઞ્ચમે પન આવુસો ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગે ભગવતા કથં ઇન્દ્રિયાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – પઞ્ચમે પન ભન્તે ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગે ‘‘બાવીસતિન્દ્રિયાનિ ચક્ખુન્દ્રિયં સોતિન્દ્રિયં ઘાનિન્દ્રિયં જિવ્હિન્દ્રિયં કાયિન્દ્રિયં મનિન્દ્રિયં…પે… અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિય’’ન્તિ એવમાદિના અભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ દ્વીહિ મહાનયેહિ ભગવતા ઇન્દ્રિયાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

પટિચ્ચસમુપ્પાદ વિભઙ્ગ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો વિભઙ્ગપ્પકરણે છટ્ઠે પટિચ્ચસમુપ્પાદવિભઙ્ગે ભગવતા કથં પટિચ્ચસમુપ્પાદો વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – છટ્ઠે ભન્તે પટિચ્ચસમુપ્પાદવિભઙ્ગે ‘‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા…પે… સમુદયો હોતી’’તિ એવમાદિના ભગવતા પટિચ્ચસમુપ્પાદો સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયસઙ્ખાતેહિ દ્વીહિ મહાનયેહિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતો.

સતિપટ્ઠાનવિભઙ્ગ

પુચ્છા – સત્તમે પન આવુસો સતિપટ્ઠાનવિભઙ્ગે ભગવતા કથં સતિપટ્ઠાના વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – સત્તમે ભન્તે સતિપટ્ઠાનવિભઙ્ગે ‘‘ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ઇધ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તં કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ, બહિદ્ધા કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ, અજ્ઝત્તબહિદ્ધા કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સ’’ન્તિ એવમાદિના સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ ભગવતા સતિપટ્ઠાના વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગ

પુચ્છા – અટ્ઠમે પન આવુસો સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગે ભગવતા કથં સમ્મપ્પધાના વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – અટ્ઠમે ભન્તે સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગે ‘‘ચત્તારો સમ્મપ્પધાના ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતી’’તિ એવમાદિના ભગવતા સમ્મપ્પધાના વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગ

પુચ્છા – નવમે પન આવુસો ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગે ભગવતા કથં ઇદ્ધિપાદા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – નવમે ભન્તે ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગે ‘‘ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા ઇધ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ…પે… વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ એવમાદિના તીહિ મહાનયેહિ ભગવતા ઇદ્ધિપાદા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

બોજ્ઝઙ્ગવિભઙ્ગ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો વિભઙ્ગપ્પકરણે દસમે બોજ્ઝઙ્ગવિભઙ્ગે ભગવતા કથં બોજ્ઝઙ્ગા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – દસમે ભન્તે બોજ્ઝઙ્ગવિભઙ્ગે ‘‘સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. તત્થ કતમો સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ઇધ ભિક્ખુ સતિમા હોતિ પરમેન સતિનેપક્કેન સમન્નાગતો ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા હોતિ અનુસ્સરિતા, અયં વુચ્ચતિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો’’તિ એવમાદિના ભગવતા સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ નયેહિ બોજ્ઝઙ્ગા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

મગ્ગઙ્ગવિભઙ્ગ

પુચ્છા – એકાદસમે પન આવુસો મગ્ગઙ્ગવિભઙ્ગે ભગવતા કથં મગ્ગઙ્ગા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – એકાદસમે ભન્તે મગ્ગઙ્ગવિભઙ્ગે ‘‘અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. સેય્યથિદં, સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધી’’તિ એવમાદિના ભગવતા સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ મગ્ગઙ્ગા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

ઝાનવિભઙ્ગ

પુચ્છા – દ્વાદસમો પન આવુસો ઝાનવિભઙ્ગો ભગવતા કથં વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – દ્વાદસમો ભન્તે ઝાનવિભઙ્ગો ‘‘ઇધ ભિક્ખુ પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારો ભોજને મત્તઞ્ઞૂ પુબ્બરત્તાપરરત્તં જાગરિયાનુયોગમનુયુત્તો’’તિ એવમાદિના ભગવતા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતો.

અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગ

પુચ્છા – તેરસમે પન આવુસો અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગે ભગવતા કથં અપ્પમઞ્ઞાયો વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – તેરસમે ભન્તે અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગે ‘‘ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ઇધ ભિક્ખુ મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં. તથા તતિયં. તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતી’’તિ એવમાદિના ભગવતા સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ અપ્પમઞ્ઞાયો વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

સિક્ખાપદવિભઙ્ગ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો વિભઙ્ગપ્પકરણે ચુદ્દસમે સિક્ખાપદવિભઙ્ગે ભગવતા કથં સિક્ખાપદાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – ચુદ્દસમે ભન્તે સિક્ખાપદવિભઙ્ગે ‘‘પઞ્ચ સિક્ખાપદાનિ પાણાતિપાતા વેરમણી સિક્ખાપદં, અદિન્નાદાના વેરમણી સિક્ખાપદં, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણી સિક્ખાપદં, મુસાવાદા વેરમણી સિક્ખાપદં, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણી સિક્ખાપદં. તત્થ કતમં પાણાતિપાતા વેરમણી સિક્ખાપદં, યસ્મિં સમયે કામાવચરં કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતિ સોમનસ્સસહગતં ઞાણસમ્પયુત્તં પાણાતિપાતા વિરમન્તસ્સા’’તિ એવમાદિના અભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ દ્વીહિ મહાનયેહિ ભગવતા સિક્ખાપદાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

પટિસમ્ભિદાવિભઙ્ગ

પુચ્છા – પન્નરસમે પન આવુસો પટિસમ્ભિદાવિભઙ્ગે ભગવતા કથં પટિસમ્ભિદાયો વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

વિસ્સજ્જના – પન્નરસમે ભન્તે પટિસમ્ભિદાવિભઙ્ગે ‘‘ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા અત્થપટિસમ્ભિદા ધમ્મપટિસમ્ભિદા નિરુત્તિપટિસમ્ભિદા પટિભાનપટિસમ્ભિદા. અત્થે ઞાણં અત્થપટિસમ્ભિદા, ધમ્મે ઞાણં ધમ્મપટિસમ્ભિદા, તત્ર ધમ્મનિરુત્તાભિલાપે ઞાણં નિરુત્તિપટિસમ્ભિદા, ઞાણેસુ ઞાણં પટિભાનપટિસમ્ભિદા’’તિ એવમાદિના ભગવતા ચતસ્સો પટિસમ્ભિદાયો સુત્તન્તભાજનીયઅભિધમ્મભાજનીયપઞ્હાપુચ્છકસઙ્ખાતેહિ તીહિ મહાનયેહિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતા.

ઞાણવિભઙ્ગ

પુચ્છા – સોળસમે પન આવુસો ઞાણવિભઙ્ગે ભગવતા કથં ઞાણાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – સોળસમે ભન્તે ઞાણવિભઙ્ગે ‘‘એકવિધેન ઞાણવત્થુ પઞ્ચવિઞ્ઞાણા ન હેતૂ, અહેતુકા, હેતુવિપ્પયુત્તા, સપ્પચ્ચયા, સઙ્ખતા, અરૂપા, લોકિયા, સાસવા’’તિ એવમાદિના એકકતો પટ્ઠાય યાવ દસકા ભગવતા ઞાણાનિ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતાનિ.

ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગ

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો વિભઙ્ગપ્પકરણે સત્તરસમો ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગો ભગવતા કથં દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે દુતિયે વિભઙ્ગપ્પકરણે સત્તરસમો ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગો ‘‘જાતિમદો, ગોત્તમદો, આરોગ્યમદો, યોબ્બનમદો, જીવિતમદો’’તિ એવમાદિના એકકતો પટ્ઠાય યાવ અટ્ઠસતતણ્હાવિચરિતં ભગવતા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતો.

ધમ્મહદયવિભઙ્ગ

પુચ્છા – તત્થ આવુસો અટ્ઠારસમો ધમ્મહદયવિભઙ્ગો ભગવતા કથં વિભજિત્વા દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – અટ્ઠારસમો ભન્તે ધમ્મહદયવિભઙ્ગો ‘‘કતિ ખન્ધા, કતિ આયતનાનિ, કતિ ધાતુયો, કતિ સચ્ચાનિ, કતિ ઇન્દ્રિયાનિ, કતિ હેતૂ, કતિ આહારા, કતિ ફસ્સા, કતિ વેદના, કતિ સઞ્ઞા, કતિ ચેતના, કતિ ચિત્તાનિ. પઞ્ચક્ખન્ધા, દ્વાદસાયતનાનિ, અટ્ઠારસ ધાતુયો, ચત્તારિ સચ્ચાનિ, બાવીસતિન્દ્રિયાનિ, નવ હેતૂ, ચત્તારો આહારા, સત્ત ફસ્સા, સત્ત વેદના, સત્ત સઞ્ઞા, સત્ત ચેતના, સત્ત ચિત્તાની’’તિ એવમાદિના સબ્બસઙ્ગાહકાદીહિ દસહિ વારેહિ ભગવતા વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતો.

પુચ્છા – કથઞ્ચાવુસો તત્થ ભગવતા ઉપ્પાદકકમ્મઆયુપ્પમાણવારો વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતો.

વિસ્સજ્જના – દાનં દત્વા સીલં સમાદિયિત્વા ઉપોસથકમ્મં કત્વા કત્થ ઉપપજ્જન્તિ. દાનં દત્વા, સીલં સમાદિયિત્વા ઉપોસથકમ્મં કત્વા અપ્પેકચ્ચે ખત્તિયમહાસાલાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જન્તિ, અપ્પેકચ્ચે બ્રાહ્મણમહાસાલાનં, અપ્પેકચ્ચે ગહપતિમહાસાલાનં, અપ્પેકચ્ચે ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં, અપ્પેકચ્ચે તાવતિંસાનં દેવાનં, અપ્પેકચ્ચે યામાનં દેવાનં, અપ્પેકચ્ચે તુસિતાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જન્તીતિ એવમાદિના ભન્તે તત્થ ભગવતા ઉપ્પાદકકમ્મઆયુપ્પમાણવારો વિત્થારેન વિભજિત્વા દેસિતો.

ઉક્ખિત્તા પુઞ્ઞતેજેન, કામરૂપગતિં ગતા;

ભવગ્ગતમ્પિ સમ્પત્તા, પુનાગચ્છન્તિ દુગ્ગતિં –

ધાતુકથા

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા અટ્ઠારસહિ બુદ્ધધમ્મેહિ સમન્નાગતેન અભિધમ્મે અટ્ઠારસહિ વિભઙ્ગેહિ પટિમણ્ડિતં દુતિયં વિભઙ્ગપ્પકરણં દેસેત્વા તદનન્તરં ધાતુકથં નામ તતિયં પકરણં કથં વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – તતિયં ભન્તે ધાતુકથં નામ અભિધમ્મપિટકં ‘‘સઙ્ગહો અસઙ્ગહો, સઙ્ગહિતેન અસઙ્ગહિતં, અસઙ્ગહિતેન સઙ્ગહિતં, સઙ્ગહિતેન સઙ્ગહિતં, અસઙ્ગહિતેન અસઙ્ગહિતં. સમ્પયોગો વિપ્પયોગો, સમ્પયુત્તેન વિપ્પયુત્તં, વિપ્પયુત્તેન સમ્પયુત્તં, સમ્પયુત્તેન સમ્પયુત્તં, વિપ્પયુત્તેન વિપ્પયુત્તં. સઙ્ગહિતેન સમ્પયુત્તં વિપ્પયુત્તં, સમ્પયુત્તેન સઙ્ગહિતં અસઙ્ગહિતં, અસઙ્ગહિતેન સમ્પયુત્તં વિપ્પયુત્તં, વિપ્પયુત્તેન સઙ્ગહિતં અસઙ્ગહિત’’ન્તિ એવમાદિના પઞ્ચ માતિકાયો પઠમં નિક્ખિપિત્વા સઙ્ગહાસઙ્ગહાદીહિ ચુદ્દસહિ નયેહિ ભગવતા વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિ

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા સબ્બધાતુકુસલેન અભિધમ્મપિટકે તતિયં ધાતુકથાપકરણં દેસેત્વા તદનન્તરં ચતુત્થં પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિપ્પકરણં કથં વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે ચતુત્થં પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિપ્પકરણં ‘‘છ પઞ્ઞત્તિયો ખન્ધપઞ્ઞત્તિ આયતનપઞ્ઞત્તિ ધાતુપઞ્ઞત્તિ સચ્ચપઞ્ઞત્તિ ઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિ પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિ. કિત્તાવતા ખન્ધાનં ખન્ધપઞ્ઞત્તિ, યાવતા પઞ્ચક્ખન્ધા, રૂપક્ખન્ધો વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો. એત્તાવતા ખન્ધાનં ખન્ધપઞ્ઞત્તી’’તિ એવમાદિના ખન્ધાયતનધાતુસચ્ચઇન્દ્રિયપઞ્ઞત્તિયો સંખિત્તેન ઉદ્દિસિત્વા પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિં ચ એકકદુકતિકચતુક્કપઞ્ચકછક્કસત્તકઅટ્ઠકનવકદસકવસેન વિત્થારતો વિભજિત્વા ભગવતા દેસિતા.

કથાવત્થુ

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા સબ્બપરમત્થપઞ્ઞત્તિધમ્મકુસલેન અભિધમ્મપિટકે ચતુત્થં પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિપ્પકરણં દેસેત્વા તદનન્તરં પઞ્ચમં કથાવત્થુપ્પકરણં કથં દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – સબ્બપરમત્થપઞ્ઞત્તિધમ્મકુસલેન ભન્તે ભગવતા લોકે અગ્ગપુગ્ગલેન અભિધમ્મપિટકે ચતુત્થં પુગ્ગલપઞ્ઞત્તિપ્પકરણં દેસેત્વા તદનન્તરં કથાવત્થુદેસનાય વારે સમ્પત્તે ‘‘અનાગતે મમ સાવકો મોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરો નામ ઉપ્પન્નં સાસનમલં સોધેત્વા તતિયસઙ્ગીતિં કરોન્તો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મજ્ઝે નિસિન્નો સકવાદે પઞ્ચ સુત્તસતાનિ પરવાદે પઞ્ચાતિ સુત્તસહસ્સં સમોધાનેત્વા, ઇમં પકરણં ભાજેસ્સતી’’તિ તસ્સોકાસં કરોન્તેન પુગ્ગલવારે અટ્ઠમુખા વાદયુત્તિં આદિં કત્વા સબ્બકથામગ્ગેસુ અસમ્પુણ્ણભાણવારત્થાય તન્તિયા માતિકા નિક્ખેપમત્તેન પઞ્ચમં કથાવત્થુપ્પકરણં સંખેપતો દેસિતં.

પુચ્છા – અધુના પાકટં પનાવુસો વિત્થારં કથાવત્થુપ્પકરણં કદા કેન કત્થ કથઞ્ચ વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

વિસ્સજ્જના – તં ખો ભન્તે ભગવતો નયમુખં નિસ્સાય આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન તતિયસંગીતિકાલે પાટલિપુત્તે અસોકારામે સટ્ઠિભિક્ખુસતસહસ્સાનં સમાગમે ભગવતા દિન્નનયવસેન તથાગતેન ઠપિતમાતિકં વિભજન્તેન સકવાદે પઞ્ચસુત્તસતાનિ પરવાદે પઞ્ચાતિ સુત્તસહસ્સં આહરિત્વા ઇદં પરવાદમથનં અધુના પાકટં કથાવત્થુપ્પકરણં વિત્થારતો વિભજિત્વા દેસિતં.

પુચ્છા – કતિ આવુસો તત્થ કથાયો તેન આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – તત્થ ભન્તે વાચનામગ્ગતો દ્વે ચ સતાનિ સત્તવીસતિ ચ કથાયો આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

પુગ્ગલકથા

પુચ્છા – કથઞ્ચાવુસો તત્થ પઠમા પુગ્ગલકથા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેનાતિ, આમન્તા. યો સચ્ચિકટ્ઠો પરમત્થો, તતો સો પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેનાતિ, ન હેવં વત્તબ્બે. આજાનાહિ નિગ્ગહં હઞ્ચિ પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેન, તેન વત રે વત્તબ્બે ‘‘યો સચ્ચિકટ્ઠો પરમત્થો, તતો સો પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેના’’તિ. યં તત્થ વદેસિ ‘‘વત્તબ્બે ખો ‘પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેન’, નો ચ વત્તબ્બે ‘યો સચ્ચિકટ્ઠો પરમત્થો, તતો સો પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેના’’તિ, મિચ્છાતિ એવમાદિના ભન્તે તત્થ પઠમા પુગ્ગલકથા પઞ્ચ ભાણવારમત્તાય તન્તિયા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

અઞ્ઞાણકથા

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો કથાવત્થુપ્પકરણે દુતિયવગ્ગે દુતિયા અઞ્ઞાણકથા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન કથં વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે પઞ્ચમે કથાવત્થુપ્પકરણે દુતિયવગ્ગે દુતિયા અઞ્ઞાણકથા ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ, આમન્તા. અત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ, ન હેવં વત્તબ્બે. નત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનિવરણન્તિ, આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ એવમાદિના આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા ભાસિતા.

અસઞ્ઞકથા

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો પઞ્ચમે કથાવત્થુપ્પકરણે તતિયવગ્ગે એકાદસમા અસઞ્ઞકથા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન કથં વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે પઞ્ચમે કથાવત્થુપ્પકરણે તતિયવગ્ગે એકાદસમા અસઞ્ઞકથા ‘‘અસઞ્ઞસત્તેસુ સઞ્ઞા અત્થીતિ, આમન્તા. સઞ્ઞાભવો સઞ્ઞાગતિ સઞ્ઞાસત્તાવાસો સઞ્ઞાસંસારો સઞ્ઞાયોનિ સઞ્ઞત્તભાવપટિલાભોતિ, ન હેવં વત્તબ્બે’’તિ એવમાદિના આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

અસઞ્ઞસત્તેસુ સઞ્ઞા અત્થિ.

સઞ્ઞાભવો સઞ્ઞાગતિ સઞ્ઞાસત્તાવાસો સઞ્ઞાસંસારો સઞ્ઞાયોનિ સઞ્ઞત્તભાવપટિલાભો.

ન હેવં વત્તબ્બે.

નનુ અસઞ્ઞભવો અસઞ્ઞગતિ અસઞ્ઞસત્તાવાસો અસઞ્ઞસંસારો અસઞ્ઞયોનિ અસઞ્ઞત્તભાવપટિલાભો.

હઞ્ચિ અસઞ્ઞભવો અસઞ્ઞગતિ અસઞ્ઞસત્તાવાસો અસઞ્ઞસંસારો અસઞ્ઞયોનિ અસઞ્ઞત્તભાવપટિલાભો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે અસઞ્ઞસત્તેસુ સઞ્ઞા અત્થિ.

અસઞ્ઞસત્તેસુ સઞ્ઞા અત્થિ.

પઞ્ચવોકારભવો ગતિ સત્તાવાસો સંસારો યોનિ અત્તભાવપટિલાભો.

નનુ એકવોકારભવો ગતિ સત્તાવાસો સંસારો યોનિ અત્તભાવપટિલાભો.

હઞ્ચિ એકવોકારભવો ગતિ સત્તાવાસો સંસારો યોનિ અત્તભાવપટિલાભો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે અસઞ્ઞસત્તેસુ સઞ્ઞા અત્થિ.

છટ્ઠવગ્ગ

પથવીધાતુસનિદસ્સનાતિઆદિકથા

પુચ્છા – છટ્ઠવગ્ગે પન આવુસો અટ્ઠમા પથવીધાતુ સનિદસ્સનાતિઆદિકથા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન કથં વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – છટ્ઠવગ્ગે ભન્તે અટ્ઠમા પથવીધાતુ સનિદસ્સનાતિઆદિકથા ‘‘પથવીધાતુ સનિદસ્સનાતિ આમન્તા. રૂપં રૂપાયતનં રૂપધાતુ નીલં પીતકં લોહિતકં ઓદાતં ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યં ચક્ખુસ્મિં પટિહઞ્ઞતિ ચક્ખુસ્સ આપાથં આગચ્છતીતિ, ન હેવં વત્તબ્બે’’તિ એવમાદિના આયસ્મતા મહામોગ્ગલિ પુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

પથવીધાતુ સનિદસ્સના.

ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ પથવીધાતુઞ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં.

તેન હિ ન વત્તબ્બં ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ પથવીધાતુઞ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં.

અન્તરાભવકથા

પુચ્છા – અભિધમ્મપિટકે આવુસો પઞ્ચમે કથાવત્થુપ્પકરણે અટ્ઠમવગ્ગે દુતિયા અન્તરાભવકથા આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન કથં વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

વિસ્સજ્જના – અભિધમ્મપિટકે ભન્તે પઞ્ચમે કથાવત્થુપ્પકરણે અટ્ઠમવગ્ગે દુતિયા અન્તરાભવકથા ‘‘અત્થિ અન્તરાભવોતિ, આમન્તા. કામભવોતિ, ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અત્થિ અન્તરાભવોતિ, આમન્તા. રૂપભવોતિ, ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અત્થિ અન્તરાભવોતિ, આમન્તા. અરૂપભવોતિ, ન હેવં વત્તબ્બે’’તિ એવમાદિના આયસ્મતા મહામોગ્ગલિપુત્તતિસ્સત્થેરેન વિત્થારતો વિભજિત્વા કથિતા.

અત્થિ અન્તરાભવો.

ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અન્તરાભવો.