૧૪. ક્રિયત્થા બહુલં –તિ

ચ સબ્બત્થ વત્તતે. ક્રિયા અત્થો એતસ્સાતિ ક્રિયત્થો ધાતુ, સો ચ દુવિધો સકમ્મકા+કમ્મકવસેન. તત્થ યસ્મિં ક્રિયત્થે કત્તુવાચિમ્હા કમ્મં ગવેસીયતે, સો સકમ્મકો. ઇતરો અકમ્મકો.

તત્ર સકમ્મકા કમ્માપેક્ખં ક્રિયં વદન્તિ, યથા કટં કરોતિ, ગામં ગચ્છતિ, ઓદનં પચતિ. અકમ્મકા કમ્મનિરપેક્ખં ક્રિયં વદન્તિ, યથા અચ્છતિ સેતિ તિટ્ઠતિ. ક્રિયાતિ ચ ગમનપચનાદિકો અસત્તસમ્મતો કત્તરિ કમ્મે વા પતિટ્ઠિતો કારકસમૂહસાધિયો પદત્થો વુચ્ચતિ. અપિ ચ –

કરણં ભવનં ચાપિ, કર+ભૂહિ કથીયતે;

તતો ક્રિયાદિવાચત્તં, પાકાદીનં કથં ભવે.

કર+ભૂધાતૂહિ કરણઞ્ચ ભવનઞ્ચ વુચ્ચતિ, પાક+ગમનાદીહિ તેસં ક્રિયાભવનાનં વાચ્ચત્તં કથં ભવતીતિ વુત્તં હોતિ. પુનપિ –

પાકાદીનઞ્હિ વાચ્ચત્તં, કરભૂસુ ન યુજ્જતિ;

તં બહુતરવાચ્ચત્તં, પાકાદીસુ ન યુજ્જતિ.

તં નામ –

કારિયરૂપા હિ ધાત્વત્થા, સત્તાયુત્તા ચ તે+ખિલા;

તતો ક્રિયા ચ ભાવો ચ, સામઞ્ઞં તેસુ ગમ્યતે.