૧૯. ચત્થે

અનેકંસ્યાદ્યન્તં ચત્થે એકત્થં વા હોતિ. સમુચ્ચયો અન્વાચયો ઇતરીતરયોગો સમાહારોતિ ચસદ્દસ્સ અત્થો ચતુબ્બિધો.

તત્થ સમુચ્ચયા+ન્વાચયેસુ સમાસો ન હોતિ, ક્રિયાસાપેક્ખતાય નામાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં અયુત્તત્થત્તા, યથા-ચીવરં પિણ્ડપાતઞ્ચ પચ્ચયં સયનાસનં અદાસિ, દાનઞ્ચ દેહિ, સીલઞ્ચરક્ખાહિ. ઇતરીતરયોગે સમાહારે ચ અઞ્ઞમઞ્ઞાપેક્ખત્તા સમાસો.

ઉભયત્થપધાને ચત્થે કથ+મેકત્થીભાવો સમ્ભવે+તિ ચે, વુત્તઞ્હિ –

સપ્પધાનાપિ યત્થ+ત્થા, મિથો સાપેક્ખતા ઇવ;

ક્રિયાસમ્બન્ધસામઞ્ઞા, ચત્થે+કત્થં ત+દુચ્ચતેતિ.

યસ્મા એકત્થીભાવેપિ સતીયસતીયત્થે પધાનં, તસ્મા ઇદં વુચ્ચતે –

ન+ઞ્ઞમઞ્ઞં વિસેસેન્તિ, ચત્થે અત્થા પદાનિવ;

સત્થવુત્યી અતો તેસં, પધાનત્થં+ભિયુજ્જતે.

ઇતરીતરયોગો ચ, સમાહારોત્ય+યં દ્વિધા;

સમાસો તુ ઇમં અઞ્ઞે, જાનન્તે દ્વન્દનામતો.

ઇતરીતરયોગસ્મિં+વયવત્થસ્સ સમ્ભવો;

સમુદાયતિરોભાવો, પરંવ લિઙ્ગ+મસ્સ ચ.

સમુદાયબ્ભવો યસ્મિં+વયવા ચ તિરોહિતા;

સમાહારોત્ય+યં ચત્થો, સો ચ હોતિ નપુંસકે.

ઇતરીતરયોગો યથા-સારિપુત્તો ચ મોગ્ગલ્લાનો ચ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, ભો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના ઇચ્ચાદિ. અવયવપધાનત્તા બહુવચનમેવ. સમણા ચ બ્રાહ્મણા ચ સમણબ્રાહ્મણા, એવં બ્રાહ્મણગહપતિકા, ખત્તિયબ્રાહ્મણા, દેવમનુસ્સા, ચન્દિમસૂરિયા.