૮. નિસ્સયપચ્ચયો

તિવિધો નિસ્સયપચ્ચયો, સહજાતનિસ્સયો વત્થુ પુરેજાતનિસ્સયો વત્થારમ્મણપુરેજાતનિસ્સયો.

તત્થ કતમો સહજાતનિસ્સયો. સબ્બો સહજાત પચ્ચયો સહજાતનિસ્સયો. તસ્મા તત્થ પચ્ચયવિભાગો ચ પચ્ચયુપ્પન્નવિભાગો ચ સહજાતપચ્ચયે વુત્તનયેન વેદિતબ્બો.

કતમો પન વત્થુપુરેજાતનિસ્સયો. છ વત્થૂનિ ચક્ખુ વત્થુ સોતવત્થુ ઘાનવત્થુ જિવ્હાવત્થુ કાયવત્થુ હદયવત્થુ. ઇમાનિ છવત્થૂનિ પવત્તિકાલે સત્તાનં વિઞ્ઞાણધાતૂનં વત્થુપુરે જાતનિસ્સયો.

વત્થુરૂપમેવ પુરેજાતં હુત્વા નિસ્સયો વત્થુપુરેજાત નિસ્સયો. તત્થ ચિત્તચેતસિકાનં નિસ્સયટ્ઠાનટ્ઠેન વત્થુ નામ. પુરેજાતન્તિ અત્તનો અત્તનો પચ્ચયુપ્પન્નસ્સ ધમ્મસ્સ ઉપ્પત્તિક્ખણતો પુરિમે ખણે જાતં.

તત્થ પટિસન્ધિચિત્તં તદા પુરેજાતસ્સ વત્થુરૂપસ્સ અભાવતો અત્તના સહુપ્પન્નમેવ હદયવત્થુરૂપં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતિ. પઠમ ભવઙ્ગચિત્તં પન પટિસન્ધિચિત્તેન સહુપ્પન્નહદય વત્થુરૂપં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતિ. દુતિયભવઙ્ગચિત્તં પઠમભવઙ્ગચિત્તેન સહુપ્પન્નં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતિ. એવં તતિયભવઙ્ગચિત્તં દુતિય ભવઙ્ગચિત્તેન સહુપ્પન્નન્તિઆદિના યાવમરણાસન્નકાલા દ્વિન્નં મનોધાતુમનોવિઞ્ઞાણધાતૂનં વત્થુપુરેજાતનિસ્સયો વેદિતબ્બો.

યથા વીણાસદ્દા નામ વીણાતન્તીસુ વીણાદણ્ડકેહિ પહરણવેગેન એવ જાયન્તિ, નો અઞ્ઞથા. તથા પઞ્ચવિઞ્ઞાણાનિ નામ પઞ્ચવત્થુસઙ્ખાતેસુ પઞ્ચદ્વારેસુ પઞ્ચન્નં આરમ્મણાનં આપાતા ગમનવેગેન એવ જાયન્તિ, નો અઞ્ઞથા.

આપાતાગમનઞ્ચ તેસં દ્વારારમ્મણાનં ઠિતિપત્તકાલે એવ હોતિ. આપાતાગમનપચ્ચયા ચ દ્વિક્ખત્તું ભવઙ્ગં ચલતિ. ભવઙ્ગચલન પચ્ચયા ચ આવજ્જનં ઉપ્પજ્જતિ. આવજ્જનપચ્ચયા ચ તાનિ પઞ્ચવિઞ્ઞાણાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. તસ્મા ચક્ખાદીનિ પઞ્ચવત્થૂનિ પુરે અતીતભવઙ્ગચિત્તસ્સ ઉપ્પાદક્ખણે ઉપ્પન્નાનિ એવ પઞ્ચવિઞ્ઞાણધાતૂનં વત્થુપુરેજાતપચ્ચયા હોન્તિ.

મરણાસન્નકાલે પન સબ્બાનિ છ વત્થૂનિ ચુતિચિત્તતો પુરે સત્તરસમસ્સ ભવઙ્ગચિત્તસ્સ ઉપ્પાદક્ખણે એવ ઉપ્પજ્જન્તિ, તતો પરં ન ઉપ્પજ્જન્તિ. તસ્મા મરણાસન્નકાલે ભવઙ્ગચિત્તાનિ ચ સબ્બાનિ છદ્વારિકવીથિચિત્તાનિ ચ ચુતિચિત્તઞ્ચ પુરેતરં ઉપ્પન્નાનિ તાનિયેવ અત્તનો અત્તનો વત્થૂનિ નિસ્સાય ઉપ્પજ્જન્તિ. અયં વત્થુપુરેજાત નિસ્સયો.

કતમો પન વત્થારમ્મણપુરેજાતનિસ્સયો. યદા અત્તનો અજ્ઝત્તં વત્થુરૂપં આરબ્ભ યં રૂપં નિસ્સાય મમ મનોવિઞ્ઞાણં વત્તતિ, એતં મમ એસો હમસ્મિ એસો મે અત્તાતિ એવં તણ્હામાન દિટ્ઠીહિ ગહણવસેન વા એતં અનિચ્ચં એતં દુક્ખં એતં અનત્તાતિ એવં સમ્મસનવસેન વા આવજ્જનાદીનિ મનોદ્વારિકવીથિ ચિત્તાનિ પવત્તન્તિ. તદા તં તં વત્થુરૂપં પચ્ચેકં તેસં નિસ્સયવત્થુ ચ હોતિ તેસં આરમ્મણઞ્ચ. તસ્મા તં તં હદયરૂપં તસ્સ તસ્સ ચિત્તુપ્પાદસ્સ વત્થારમ્મણપુરેજાતપચ્ચયો હોતિ. અયં વત્થારમ્મણ પુરેજાતનિસ્સયો. એવં નિસ્સયપચ્ચયો તિવિધો હોતિ.

ઇધ સુત્તન્તનિસ્સયોપિ વત્તબ્બો. ઇમે મનુસ્સા વા તિરચ્છાનગતા વા રુક્ખાદયો વા મહાપથવિયં પતિટ્ઠિતા, મહા પથવી ચ હેટ્ઠા મહાઉદકક્ખન્ધે, મહાઉદકક્ખન્ધો ચ હેટ્ઠા મહાવાતક્ખન્ધે, મહાવાતક્ખન્ધો ચ હેટ્ઠા અજટાકાસે, મનુસ્સા ગેહેસુ, ભિક્ખૂ વિહારેસુ, દેવા દિબ્બવિમાનેસૂતિઆદિના સબ્બં લોકપ્પવત્તિં ઞત્વા નિસ્સયપચ્ચયો વેદિતબ્બો. નિસ્સયપચ્ચયદીપના નિટ્ઠિતા.