૪. અનન્તરપચ્ચયો

કતમો અનન્તરપચ્ચયો. અનન્તરે ખણે નિરુદ્ધો ચિત્ત ચેતસિકધમ્મસમૂહો અનન્તરપચ્ચયો.

કતમો ધમ્મો અનન્તરપચ્ચયસ્સ પચ્ચયુપ્પન્નો. પચ્છિમે અનન્તરે એવ ખણે ઉપ્પન્નો ચિત્તચેતસિકધમ્મસમૂહો તસ્સ પચ્ચયસ્સ પચ્ચયુપ્પન્નો.

એકસ્મિં ભવે પટિસન્ધિચિત્તં પઠમભવઙ્ગચિત્તસ્સ અનન્તર પચ્ચયો, પઠમ ભવઙ્ગચિત્તં દુતિયભવઙ્ગચિત્તસ્સ અનન્તરપચ્ચયોતિઆદિના વત્તબ્બો.

યદા પન ધમ્મયમકે સુદ્ધાવાસાનં દુતિયે અકુસલે ચિત્તે વત્તમાનેતિ વુત્તનયેન તસ્સ સત્તસ્સ અત્તનો અભિનવં અત્તભાવં આરબ્ભ એતં મમ એસોહમસ્મિ એસો મે અત્તાતિ પવત્તં ભવનિકન્તિક તણ્હાસહગતચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. તદા પઠમં દ્વિક્ખત્તું ભવઙ્ગં ચલતિ. તતો મનોદ્વારાવજ્જનચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. તતો સત્ત ભવનિકન્તિકજવનાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. તતો પરં ભવઙ્ગવારો.

અપિ ચ સો સત્તો તદા પચ્ચુપ્પન્નભવે કિઞ્ચિ ન જાનાતિ, પુબ્બભવે અત્તના અનુભૂતં આરમ્મણં અનુસ્સરમાનો અચ્છતિ. વત્થુસ્સ પન અતિદુબ્બલત્તા તઞ્ચ આરમ્મણં અપરિબ્યત્તમેવ હોતિ. તં આરબ્ભ ઉદ્ધચ્ચસહગતચિત્તમેવ બહુલં પવત્તતિ.

યદા ગબ્ભો થોકં વડ્ઢમાનો હોતિ અતિરેકદ્વેમાસં ગતો, તદા ચક્ખાદીનિ ઇન્દ્રિયાનિ પરિપુણ્ણાનિ હોન્તિ. એવં સન્તેપિ માતુગબ્ભે આલોકાદીનં પચ્ચયાનં અભાવતો ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદીનિ ચત્તારિ વિઞ્ઞાણાનિ નુપ્પજ્જન્તિ, કાયવિઞ્ઞાણમનોવિઞ્ઞાણાનિ એવ ઉપ્પજ્જન્તિ. સો સત્તો માતુયા ઇરિયાપથપરિવત્તનાદીસુ બહૂનિ દુક્ખદોમનસ્સાનિ પચ્ચનુભોતિ. વિજાયનકાલે પન ભુસં દુક્ખં નિગચ્છતિયેવ. વિજાયિત્વાપિ યાવ વત્થુરૂપાનિ મુદૂનિ હોન્તિ, પરિપાકં ન ગચ્છન્તિ, તાવ સો અતિમન્દરૂપો ઉત્તાનસેય્યકો હુત્વા અચ્છતિ. ન કિઞ્ચિ પચ્ચુપ્પન્નં આરમ્મણં સલ્લક્ખેતિ. યેભુય્યેન પુરિમ ભવાનુસારી એવ તસ્સ વિઞ્ઞાણં હોતિ. સચે સો નિરય ભવતો આગતો હોતિ, સો વિરૂપમુખબહુલો હોતિ. પુરિમાનિ નિરયારમ્મણાનિ આરબ્ભ ખણે ખણે વિરૂપમુખમસ્સ પઞ્ઞાયતિ. અથ દેવલોકતો આગતો હોતિ, દિબ્બાનિ આરમ્મણાનિ આરબ્ભ વિપ્પસન્નમુખબહુલો હોતિ, ખણે ખણે મિહિતમુખમસ્સ પઞ્ઞાયતિ.

યદા પન વત્થુરૂપાનિ તિક્ખાનિ હોન્તિ, પરિપાકં ગચ્છન્તિ. વિઞ્ઞાણાનિ ચસ્સ સુવિસદાનિ પવત્તન્તિ. તદા અમન્દરૂપો હુત્વા કીળન્તો લીળન્તો મોદન્તો પમોદન્તો અચ્છતિ. પચ્ચુપ્પન્ને આરમ્મણાનિ સલ્લક્ખેતિ. માતુભાસં સલ્લક્ખેતિ. ઇધ લોકાનુસારી વિઞ્ઞાણમસ્સ બહુલં પવત્તતિ. પુરિમજાતિં પમુસ્સતિ.

કિં પન સબ્બોપિ સત્તો ઇમસ્મિં ઠાને એવ પુરિમં જાતિં પમુસ્સતીતિ ચે. ન સબ્બોપિ સત્તો ઇમસ્મિં ઠાને એવ પમુસ્સતિ. કોચિ અતિરેકતરં ગમ્ભવાસદુક્ખેન પરિપીળિતો ગબ્ભે એવ પમુસ્સતિ. કોચિ વિજાયનકાલે, કોચિ ઇમસ્મિં ઠાને પમુસ્સતિ. કોચિ ઇતોપરમ્પિ દહરકાલે ન પમુસ્સતિ. વુડ્ઢકાલે એવ પમુસ્સતિ. કોચિ યાવજીવંપિ ન પમુસ્સતિ. દ્વે તયો ભવે અનુસ્સરન્તોપિ અત્થિયેવ. ઇમે જાતિસ્સરસત્તા નામ હોન્તિ.

તત્થ વિજાયનકાલતો પટ્ઠાય છદ્વારિકવીથિચિત્તાનિ પવત્તન્તિ. પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણં સલ્લક્ખણતો પટ્ઠાય છદ્વારિકવીથિ ચિત્તાનિ પરિપુણ્ણાનિ પવત્તન્તિ. સબ્બત્થપિ પુરિમં પુરિમં અનન્તરે નિરુદ્ધં ચિત્તં પચ્છિમસ્સ પચ્છિમસ્સ અનન્તરે ઉપ્પન્નસ્સ ચિત્તસ્સ અનન્તર પચ્ચયો હોતિ. અયઞ્ચ અનન્તરપચ્ચયો નામ અનમતગ્ગે સંસારે એકસ્સ સત્તસ્સ એકપ્પબન્ધો એવ હોતિ. યદા સત્તો અરહત્ત મગ્ગં લભિત્વા ખન્ધપરિનિબ્બાનં પાપુણાતિ, તદા એવ સો પબન્ધો છિજ્જતિ.

કેનટ્ઠેન અનન્તરો, કેનટ્ઠેન પચ્ચયોતિ. અત્તનો અનન્તરે અત્તસદિસસ્સ ધમ્મન્તરસ્સ ઉપ્પાદનટ્ઠેન અનન્તરો, ઉપકારકટ્ઠેન પચ્ચયો. તત્થ અત્તસદિસસ્સાતિ સારમ્મણ ભાવેન અત્તના સદિસસ્સ. સારમ્મણભાવેનાતિ ચ યો ધમ્મો આરમ્મણેન વિના ન પવત્તતિ, સો સારમ્મણો નામ, એવં સારમ્મણભાવેન. ધમ્મન્તરસ્સ ઉપ્પાદનટ્ઠેનાતિ પુરિમસ્મિં ચિત્તે નિરુદ્ધેપિ તસ્સ ચિન્તનકિરિયાવેગો ન વૂપસમ્મતિ, પચ્છિમં ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા એવ વૂપસમ્મતિ, એવં પચ્છિમસ્સ ધમ્મન્તરસ્સ ઉપ્પાદનટ્ઠેન.

તત્થ પુરિમા પુરિમા માતુપરમ્પરા વિય અનન્તરપચ્ચયપરમ્પરા દટ્ઠબ્બા. પચ્છિમા પચ્છિમા ધીતુપરમ્પરા વિય તસ્સ પચ્ચયુપ્પન્નપરમ્પરા દટ્ઠબ્બા. એવં સન્તે અરહન્તાનં સબ્બપચ્છિમં પરિનિબ્બાનચિત્તમ્પિ પુન પટિસન્ધિચિત્તસઙ્ખાતં ધમ્મન્તરં ઉપ્પાદેય્યાતિ. ન ઉપ્પાદેય્ય. કસ્મા, તદા કમ્મકિલેસવેગાનં સબ્બસો પટિપ્પસ્સદ્ધિભાવેન અચ્ચન્તસન્તતરત્તા તસ્સ ચિત્તસ્સાતિ. અનન્તરપચ્ચય દીપના નિટ્ઠિતા.