નિગમ પરમત્થદીપની

૧૭૨. ચારિત્તેન કુલાચારેન સોભિતે ઞાતિ મિત્ત ધન ભોગસમ્પત્તિયા વિસાલે કુલે ઉદયો વડ્ઢિ યસ્સ સોતિ ચારિત્તસોભિતવિસાલકુલોદયો. તેન. સદ્ધાય અભિવુડ્ઢાનં પરિસુદ્ધાનઞ્ચ અત્તનો સીલસુતચાગાદિગુણાનં ઉદયો વડ્ઢિ એતસ્મિન્તિ સદ્ધાતિવુડ્ઢપરિસુદ્ધગુણોદયો. તેન. નમ્પવ્હયેનાતિ નમ્પનામકેન ઉપાસકેન. પણિધાયાતિ ભુસં નિધાય હદયે થપેત્વા ઉપાદાય પટિચ્ચ. પરાનુકમ્પન્તિ પરેસં અત્તનો મન્દબુદ્ધીનં પચ્છિમજનાનં અનુકમ્પં અનુદયં કારુઞ્ઞં પણિધાયાતિ સમ્બન્ધો. પત્થિતન્તિ અભિયાચિતં. પુઞ્ઞેન તેન વિપુલેનાતિ તેન વિપુલેન અભિધમ્મત્થ સઙ્ગહપકરણસ્સ કરણપુઞ્ઞેન. તુમૂલસોમન્તિ એવં નામકં વિહારં. વુત્તઞ્હિ ખુદ્દસિક્ખાટીકાયંસીહળદીપે તુમૂલસોમવિહારે સઙ્ઘસ્સ પાકવત્તંપિ તાલ પણ્ણં વિક્કિણિત્વા કરીયતિ. ન હિ તત્થ પણ્ણેન અત્થો અત્થિ. સબ્બેપિ ઇટ્ઠકચ્છન્ના પાસાદાદયોતિ. એસો કિર વિહારો આદિતો અભયગિરિરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિભૂતાય સોમદેવિયા કારાપિતત્તા યાવજ્જતનાપિ સોમવિહારોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. તુમૂલસદ્દો પન વિપુલસદ્દપરિયાયો.

અથેત્થ વત્તતિ સદ્દો, તુમૂલો ભેરવો મહા;

હત્થિનાગે પદિન્નમ્હિ, સિવીનં રટ્ઠવડ્ઢનેતિ.

આદીસુ

વિય. સોચ વિહારો સટ્ઠિમત્તેહિ મહાપરિવેણેહિ સણ્ઠિતો હોતીતિ અતિવિય વિપુલો મહન્તો વિત્થિણ્ણો હોતિ. તસ્મા સો વિપુલત્તા મહન્તત્તા વિત્થિણ્ણત્તા તુમૂલ સોમોતિ વુચ્ચતિ. તં તુમૂલસોમં. અત્થતો મહાસોમ વિહારન્તિ વુત્તં હોતિ. એતેન થેરો અત્તનો આચરિયવંસસ્સ વસન વિહારં કિત્તેતિ. અત્તનો વસનટ્ઠાનં પન નામરૂપપરિચ્છેદે કિત્તિતં. ધઞ્ઞાધિવાસન્તિ તસ્મિં વિહારે આદિકમ્મિકભૂત મહિન્દત્થેરાદીનં પુઞ્ઞવન્તત્થેરાનં અજ્ઝાવુટ્ઠભૂતં. દીપપસાદક મહામહિન્દત્થેરસ્સ હિ વંસે જાતત્તા તસ્મિં વિહારે આદિકમ્મિકભૂતો મહાથેરોપિ મહિન્દત્થેરોનામાતિ ધાતુવંસે વુત્તો. ઉદિતોદિતન્તિ અતિવિય ઉદિતં. નભમજ્ઝે પુણ્ણચન્દમણ્ડલં વિય સકલસીહળદીપે અતિવિય ઉગ્ગતન્તિ અત્થો. અરિયમગ્ગપઞ્ઞાવસેન પરિયત્તિવેસારજ્જાદિ પઞ્ઞાવસેનવા અવદાતેહિ પરિયોદાતેહિ ગુણેહિ સોતિતાતિ પઞ્ઞાવદાતગુણસોતિતા. તે એવ લજ્જીપાપગરહિનો. મઞ્ઞન્તૂતિ અનુસ્સરન્તુ. પુઞ્ઞવિભાવોદય મઙ્ગલાયાતિ વિપુલાનં પુઞ્ઞાનં વડ્ઢિસઙ્ખાત મઙ્ગલત્થાય. તત્રાયં યોજના, પુઞ્ઞેન તેન વિપુલેન ધઞ્ઞાધિવાસં ઉદિતોદિતં તુમૂલસોમ વિહારઞ્ચ તત્થ નિપાસિનો મહિન્દત્થેરાદિકે પઞ્ઞાવદાત ગુણસોભિતે લજ્જિભૂતે ભિક્ખૂચ પુઞ્ઞવિભવોદયમઙ્ગલાય આયુકન્તં મઞ્ઞન્તુ પચ્છિમા જનાતિ. અથવા, તંવિહારં અઞ્ઞે પઞ્ઞાવદાત ગુણસોભિત લજ્જી ભિક્ખૂ મઞ્ઞન્તૂતિ યોજના. એતેન થેરો પચ્છિમજનાનં છસુ અનુત્તરિયધમ્મેસુ અનુસ્સતાનુત્તરિયસઙ્ખાતં પુઞ્ઞવિસેસઞ્ચ મયંપિ તાદિસગુણભાગિનો ભવિસ્સામાતિ ઉસ્સાહનુપાયઞ્ચ પટિપાદેસીતિ.

પરમત્થદીપની નિગમકથા

એત્તાવતાચ –

નગરે દીપરઙ્ગમ્હિ, ગામે તિ નામકે;

અટ્ઠસુઞ્ઞદ્વયેકમ્હિ, સાકે જાતેન યા મયા.

મુંર્વાગામે અરઞ્ઞમ્હિ, લઙ્ઘતીતિ વિસ્સુતાલયે;

વસતા મહતો ભિક્ખુ, ગણસ્સ હિતકારિના.

પરમત્થદીપનીનામ, સઙ્ખતા સારદસ્સિના;

સારેસીનં હિતત્થાય, સારાસારવિવેકિનં.

સુનિટ્ઠિતા અયં ટીકા, નિબ્ભયા નિરુપદ્દવા;

નવપઞ્ચદ્વયેકમ્હિ, સાકે કોમુદસારદે.

તથા કલ્યાણસઙ્કપ્પા, સાધૂનં અમતપ્ફલા;

નિટ્ઠં ગચ્છન્તુ સબ્બેપિ, નિબ્ભયા નિરુપદ્દવા.

યથા લોકમ્હિ જોતન્તિ, ઉભો ચન્દિમસૂરિયા;

તથેવ પરમત્થેસુ, અયં પરમત્થદીપની.

પાળિયત્તેસુ સા સુભા, સદ્દનિરુત્તિદીપની;

ઉભો લોકમ્હિ જોતન્તુ, સદ્ધમ્મો યાવ તિટ્ઠતીતિ.

તત્થ નગરે દીપરઙ્ગમ્હીતિ દીપવાસિમહાજનં રઞ્જેતીતિ દીપરઙ્ગન્તિ લદ્ધનામે નગરે. ગામે નામકેતિ રોહિતમિગાનં નિવાસભૂમિતલે પતિટ્ઠિતત્તા એવંનામકે મહાગામે. સાકેતિ કલિયુગે. યા મયાતિ પરમત્થદીપનીનામ યાટીકા મયા સઙ્ખતાતિ સમ્બન્ધો. લઙ્ઘતીતિ વિસ્સુતાલયેતિ એવંવિસ્સુતે અરઞ્ઞવિહારે. સારેસીનન્તિ સારગવેસીનં. સારાસારવિવેકિનન્તિ અયં સારો અયં અસારોતિ એવં સારઞ્ચ અસારઞ્ચવિવે ચેત્વા જાનિતું સમત્થાનં. સાકેતિ કલિયુગે. કોમુદસાર દેતિ કુમુદપુપ્ફયુત્તે સરદઉતુ પરિયાપન્નેપચ્છિ મકત્તિકમાસે. અમતપ્ફલાતિ નિબ્બાનપયોજના. સુભાતિ અત્થબ્યઞ્જનસમ્પત્તિયા સોભણા. સદ્ધમ્મોતિ તિવિધં સત્થુસાસનં વુચ્ચતીતિ.

ઇતિ અભિધમ્મત્થસઙ્ગહપકરણસ્સ ચતુત્થસંવણ્ણના

ભૂતા પરમત્થદીપનીનામા યંટીકા

સબ્બાકારેન નિટ્ઠિતા.