૬. છટ્ઠો કણ્ડો (ત્યાદિ)

૧. વત્તમાને તિ અન્તિ સિ થ મિ મ તે અન્તે સે વ્હે એ મ્હે.

વત્તમાને આરદ્ધાપરિસમત્તે અત્થે વત્તમાનતો ક્રિયત્થા ત્યાદયો હોન્તિ. ગચ્છતિ, ગચ્છન્તિ, ગચ્છસિ ગચ્છથ, ગચ્છામિ ગચ્છામ, ગચ્છતે ગચ્છન્તે, ગચ્છસે ગચ્છવ્હે, ગચ્છે ગચ્છામ્હે. કથં ‘પુરે અધમ્મો દિપ્પતિ, પુરા મરામી’તિ? વત્તમાનસ્સેવવત્તુમિટ્ઠત્તા તંસમીપસ્સ તગ્ગહણેન ગહણા, પુરેપુરાસદ્દેહિ વા અનાગતત્તાવગમે તદા તસ્સ વત્તમાનત્તા, કાલબ્યત્તયો વા એસો, ભવન્તેવ હિ કાલન્તરેપિ ત્યાદયો બાહુલકા ‘સન્તેસુ પરિગૂહામિ, મા ચ કિઞ્ચ ઇતો અદં’ ‘કાયસ્સ ભેદા અભિસમ્પરાયં, સહબ્યતં ગચ્છતિ વાસવસ્સ, ‘અનેકજાતિસંસારં સન્ધાવિસ્સં’ અતિવેલં ન મસ્સિસ્સ’ન્તિ.

૨. ભવિસ્સતિ સ્સતિ સ્સન્તિ સ્સસિ સ્સથ સ્સામિ સ્સામ સ્સતે સ્સન્તે સ્સસે સ્સવ્હે સ્સં સ્સામ્હે.

ભવિસ્સતિ અનારદ્ધે અત્થે વત્તમાનતો ક્રિયત્થા સ્સત્યાદયો હોન્તિ. ગમિસ્સતિ ગમિસ્સન્તિ, ગમિસ્સસિ ગમિસ્સથ, ગમિસ્સામિ ગમિસ્સામ, ગમિસ્સતે ગમિસ્સન્તે, ગમિસ્સસે ગમિસ્સવ્હે, ગમિસ્સં ગમિસ્સામ્હે.

૩. નામે ગરહાવિમ્હયેસુ.

નામસદ્દે નિપાતે સતિ ગરહાયં વિમ્હયે ચ ગમ્યમાને સ્સત્યાદયો હોન્તિ. ઇમે હિ નામ કલ્યાણધમ્મા પટિજાનિસ્સન્તિ, ન હિ નામ ભિક્ખવે તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ પાણેસુ અનુદ્દયા ભવિસ્સતિ, કથં હિ નામ સો ભિક્ખવે મોઘપુરિસો સબ્બમત્તિકામયં કુટિકં કરિસ્સતિ? તત્થ નામ ત્વં મોઘપુરિસ મયા વિરાગાય ધમ્મે દેસિતે સરાગાય ચેતેસ્સસિ? અત્થિ નામ તાત સુદિન્ન આભિદોસિકં કુમ્માસં પરિભુઞ્જિસ્સસિ, અત્થિયેવિહાપિ નિન્દાવગમો. વિમુયે-અચ્છરિયં વત ભો અબ્ભુતં વત ભો સન્તેન વત ભો પબ્બજિતા વિહારેન વિહરન્તિ, યત્ર હિ નામ સઞ્ઞી સમાનો જાગરો પઞ્ચમત્તાનિ સકટસતાનિ નિસ્સાય નિસ્સાય અભિક્કન્તાનિ નેવ દક્ખતિ ન પન સદ્દં સોસ્સતિ, અચ્છરિયં અન્ધો નામ પબ્બતમારોહિસ્સતિ, બધિરો નામ સદ્દં સોસ્સતિ.

૪. ભૂતે ઈઉં ઓત્થ ઇં મ્હા આ ઊ સે વ્હં અ મ્હે.

ભૂતે પરિસમત્તે અત્થે વત્તમાનતો ક્રિયત્થા ઈ આદયો હોન્તિ. અગમી અગમું, અગમો અગમિત્થ, અગમિં અગમિમ્હા, અગમા અગમૂ, અગમિસે અગમિવ્હં, અગમ અગમિમ્હે. ભૂતસામઞ્ઞવચનિચ્છાયમનજ્જતનેપિ ‘સુવો અહોસિ આનન્દો’.

૫. અનજ્જતને આ ઊ ઓ ત્થ અ મ્હા ત્થ ત્થું સે વ્હં ઇં મ્હસે.

અવિજ્જમાનજ્જતને ભૂતે-ત્થે વત્તમાનતો ક્રિયત્થા આઆદયો હોન્તિ.

આઞાય્યા ચ ઉટ્ઠાના, આઞાય્યા ચ સંવેસના;

એસજ્જતનો કાલો, અહરુભતડ્ઢરત્તં વા.

અગમા અગમૂ, અગમો, અગમત્થ, અગમ અગમમ્હા, અગમત્થ અગમત્થું, અગમસે અગમવ્હં, અગમિં અગમમ્હસે. અઞ્ઞપદત્થો કિં? અજ્જ હિય્યો વા અગમાસિ.

૬. પરોક્ખે અ ઉ એ ત્થ અ મ્હ ત્થ રે ત્થો વ્હો ઇ મ્હે.

અપચ્ચક્ખે ભૂતાનજ્જતને-ત્થે વુત્તમાનતો ક્રિયાત્થા અ આદયો હોન્તિ. જગામ જગમુ, જગમે જગપિત્થ, જગમ જગમિમ્હ, જગમિત્થ જગમિરે, જગમિત્થો જગમિવ્હો, જગમિ જગમિમ્હે. મૂળ્હવિક્ખિત્તબ્યાસત્તચિત્તેન અત્તનાપિ ક્રિયાકતાભિનિબ્બત્તિતકાલે-નુપલદ્ધા સમાના ફલેના-નુમીયમાના પરોક્ખાવ વત્થુતો, તેનુત્તમવિસયેપિ પયોગસમવો.

૭. એય્યાદો વાતિપત્તિયં સ્સા સ્સં સુ સ્સે સ્સથ સ્સં સ્સામ્હા સ્સથ સ્સિંસુ સસ્સે સ્સવ્હે સ્સિં સ્સામ્હસે.

એય્યાદો વિસયે ક્રિયાતિપત્તિયં સ્સાદયો હોન્તિ વિભાસા. વિધુરપ્પચ્ચયોપનિપાતતો કારણવેકલ્લતો વા ક્રિયાયાતિપતનમનિપ્ફત્તિ ક્રિયાતિપત્તિ, એતે ચ સ્સાદયો સામત્થિયાતીતાનાગતેસ્વેવ હોન્તિ ન વત્તમાને તત્ર… ક્રિયાતિપત્યસમ્ભવા, સચે પઠમવયે પબ્બજ્જં અલભિસ્સા અરહા અભવિસ્સા, દક્ખિણેન ચે અગમિસ્સા ન સકટં પરિયા ભવિસ્સા, દક્ખિણેન ચે અગમિસ્સંસુ, અગમિસ્સે અગમિસ્સથ, અગમિસ્સં અગમિસ્સામ્હા, અગમિસ્સથ અગમિસ્સિંસુ, અગમિસ્સસે અગમિસ્સવ્હે, અગમિસ્સિં અગમિસ્સામ્હસે, ન સકટં પરિયાભવિસ્સા, વાતિકિં? દક્ખિણે ન ચે ગમિસ્સતિ ન સકટં પરિયા ભવિસ્સતિ.

૮. હેતુફલેસ્વેય્ય એય્યું એય્યાસિ એય્યાથ એય્યામિ એય્યામ એથ એરં એથો એય્યવ્હો એય્યં એય્યામ્હે.

હેતુભૂતાયં એલભૂતાયઞ્ચ ક્રિયાયં વત્તમાનતો ક્રિયત્થા એય્યાદયો વા હોન્તિ, સચે સઙ્ખારા નિચ્ચા ભવેય્યું ન નિરુજ્ઝેય્યું, દક્ખિણેન ચે ગચ્છેય્ય ન સકટં પરિયાભવેય્ય, દક્ખિણેન ચે ગચ્છેય્યું, ગચ્છેય્યાસિ ગચ્છેય્યાથ, ગચ્છેય્યામિ ગચ્છેય્યામ, ગચ્છેથ ગચ્છેરં, ગચ્છેથો ગચ્છેય્યવ્હો, ગચ્છેય્યં ગચ્છેય્યામ્હે, ન સકટં પરિય્યાભવેય્ય, ભવનં ગમનં ચ હેતુ, અનિરુજ્ઝનં અપરિયાભવનં ચ ફલં, ઇહ કસ્મા ન હોતિ ‘હન્તીહિ પલાયતિ, વસ્સતીતિ ધાવતિ, હનિસ્સતીતિ પલાયિસ્સતી’તિ? ઇતિ સદ્દેનેવ હેતુહેતુમન્તતાય જોતિતત્તા, વાતિ કિં? દક્ખિણેન ચે ગમિસ્સતિ ન સકટં પરિયાભવિસ્સતિ.

૯. પઞ્હપત્થનાવિધીસુ.

પઞ્હો=સમ્પુચ્છનં સમ્પધારણં નિરૂપણં કારિયાનિચ્છયનં પત્થના=યાચનં ઇટ્ઠાસિં ભનઞ્ચ, વિધિ=વિધાનં નિયોજનં ક્રિયાસુ બ્યાપારણા, સા ચ દુવિધાવ સાદરાનાદરવસેન… વિસયભેદેન ભિન્નાયપિ તદુભયાનતિવત્તનતો, એતેસુ પઞ્હાદીસુ ક્રિયત્થતો એય્યોદયો હોન્તિ, પઞ્હે - કિમાયસ્મા વિનયં પરિયાપુણેય્ય? ઉદાહુ ધમ્મં, ગચ્છેય્યં વાહં ઉપોસથં ન વા ગચ્છેય્યં, પત્થનાયં-લભેય્યા-હં ભન્તે ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં લભેય્યં ઉપસમ્પદં, પસ્સેય્યં તં વસ્સસતં અરોગં, વિધિમ્હિ-ભવં પત્તં પચેય્ય, ભવં પુઞ્ઞં કરેય્ય, ઇહ ભવં ભુઞ્જેય્ય, ઇહ ભવં નિસીદેય્ય, માણવકં ભવં અજ્ઝાપેય્ય, અનુઞ્ઞાપત્તકાલેસુપિ સિદ્ધાવ… તત્થાપિ વિધિપ્પતીતિતો, અનુઞ્ઞાયં-એવં કરેય્યાસિ, પત્તકાલે-કટં કરેય્યાસિ, પત્તો તે કાલો કટકરણે, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં સઙ્ઘો ઉપોસથં કરેય્ય, એતસ્સ ભગવા કાલો એતસ્સ સુગત કાલો યં ભગવા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેય્ય, પેસનેપિચ્છન્તિ ‘ગામં ત્વં ભણે ગચ્છેય્યાસિ’.

૧૦. તુ અન્તુ હિ થ મિ મ તં અન્તં સ્સુ વ્હો એ આમસે.

પઞ્હાદીસ્વેતે હોન્તિ ક્રિયત્થતો. ગચ્છતુ ગચ્છન્તુ, ગચ્છાહિ ગચ્છથ, ગચ્છામિ ગચ્છામ, ગચ્છતં ગચ્છન્તં, ગચ્છસ્સુ ગચ્છવ્હો, ગચ્છે, ગચ્છામસે, પઞ્હે-કિન્નુ ખલુ ભો બ્યાકરણમધીયસ્સુ, પત્થનાયં-દદાહિ મે, જીવતુ ભવં, વિધિમ્હિ-કટં કરોતુ ભવં, પુઞ્ઞં કરોતુ ભવં, ઇહ ભવં ભુઞ્જતુ, ઇહ ભવં નિસીદતુ, ઉદ્દિસતુ ભન્તે ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખં, પેસને-ગચ્છ ભણે ગામં, અનુમતિયં - એવં કરોહિ, પત્તકાલે-કાલો-યં તે મહાવીર ઉપ્પજ્જ માતુકુચ્છિયં.

૧૧. સત્યરહેસ્વેય્યાદી.

સત્તિયં અર હત્થે ચ ક્રિયત્થા એય્યાદયો હોન્તિ. ભવં ખલુ રજ્જં કરેય્ય, ભવં સત્તો અરહો.

૧૨. સમ્ભાવને વા.

સમ્ભાવને ગમ્યમાને ધાતુના વુચ્ચમાને ચ એય્યાદયો હોન્તિ વિભાસા. અપિ પબ્બતં સિરસા ભિન્દેય્ય, ક્રિયાતિપત્તિયન્તુ સ્સાદી-અસનિયાપિ હતો નાપતિસ્સા, સમ્ભાવેમિ સદ્દહામિ અવકપ્પેમિ ભુઞ્જેય્ય ભવં ભુઞ્જિસ્સતિ ભવં અભુઞ્જિ ભવં, ક્રિયાતિપત્તિયન્તુ સ્સાદી-સમ્ભાવેમિ નાભુઞ્જિસ્સા ભવં.

૧૩. માયોગે ઈઆઆદી.

મા યોગે સતિ ઈઆદયો આઆદયો ચ વા હોન્તિ. મા સુ પુનપિ એવરૂપમકાસિ, મા ભવં અગમા વનં, વાત્વેવ? મા તે કામગુણે ભમસ્સુ ચિત્તં, મા ત્વં કરિસ્સસિ, મા ત્વં કરેય્યાસિ, અસકકાલત્થોયમારમ્ભો, બુદ્ધો ભવિસ્સતીતિ પદન્તરસમ્બન્ધેનાનાગતકાલતા પતીયતે, એવં કતો કટો સ્વે ભવિસ્સતિ, ભાવિ કિચ્ચમાસીતિ.

લુનાહિ લુનાહિત્વેવાયં લુનાતિ, લુનસ્સુ લુનસ્સુત્વેવાયં લુના-તીતિ ત્વાદીનમેવેતં મજ્ઝિમપુરિસેકવચનાનમાભિક્ખઞ્ઞે દ્વિબ્બવચનં, ઇદં વુત્તં હોતિ ‘એવ મેસ તુરિતો અઞ્ઞેપિ નિયોજેન્તોવિય કિરિયં કરોતી’તિ, એવં લુનાથ લુનાથત્વેવાયં લુનાતિ, લુનવ્હો લુનવ્હોત્વેવાયં લુનાતિ, તથા કાલન્તરેસુપિ લુનાહિ લુનાહિત્વેવાયં અલુનિ, અલુના, લુલાવ, લુનિસ્સતીતિ, એવં સ્સુમ્હિ ચ યોજનીયં, તથા સમુચ્ચયેપિ મઠમટ, વિહારમટેત્વેવાયમટતિ, મઠમટસ્સુ, વિહારમટસ્સુત્વેવાયમટતિ, બ્યાપારભેદે તુસામઞ્ઞવચનસ્સેવ બ્યાપકત્તા અનુપ્પયોગો ભવતિ, ઓદનં ભુઞ્જ, યાગું પિવ, ધાના ખાદેત્વેવાય-મજ્ઝોહરતિ.

૧૪. પુબ્બપરચ્છક્કાનમેકાનેકેસુ તુમ્હામ્હસેસેસુ દ્વે દ્વે મજ્ઝિમુત્તમપઠમા.

એકાનેકેસુ તુમ્હામ્હસદ્દવચનીયેસુ તદઞ્ઞસદ્દવચનીયેસુ ચ કારકેસુ પુબ્બચ્છક્કાનં પરચ્છક્કાનં મજ્ઝિમુત્તમપઠમા દ્વે દ્વે હોન્તિ યથાક્કમં ક્રિયત્થા, ઉત્તમસદ્દો-યં સભાવતો તતિયદુકે રુળ્હો, ત્વં ગચ્છસિ, તુમ્હે ગચ્છથ, ત્વં ગચ્છસે, તુમ્હે ગચ્છવ્હે, અહં ગચ્છામિ, મયં ગચ્છામ, અહં ગચ્છે, મયં ગચ્છામ્હે, સો ગચ્છતિ, તે ગચ્છન્તિ, સો ગચ્છતે, તે ગચ્છન્તે, સામત્થિયા લદ્ધત્તા અપ્પયુજ્જમાનેસુપિ તુમ્હામ્હસેસેસુ ભવન્તિ. ગચ્છસિ, ગચ્છથ, ગચ્છસે, ગચ્છવ્હે, ગચ્છામિ, ગચ્છામ, ગચ્છે, ગચ્છામ્હે, ગચ્છતિ, ગચ્છન્તિ, ગચ્છતે, ગચ્છન્તે.

૧૫. આઈસ્સાદીસ્વઞ વા.

આઆદો ઈઆદો સ્સા આદો ચ ક્રિયત્થસ્સ વા અઞ હોતિ. ઞકારો-નુબન્ધો, અગમા, ગમા, અગમી, ગમી, અગમિસ્સા, ગમિસ્સા.

૧૬. અઆદીસ્વાહો બ્રૂસ્સ.

બ્રૂસ્સ આહો હોતિ અઆદીસુ. આહ, આહુ.

૧૭. ભૂસ્સ વુક.

અઆદીસુ ભૂસ્સ વુક હોતિ. કકારો-નુબન્ધો, ઉકારો ઉચ્ચારણત્થો, બભૂવ.

૧૮. પુબ્બસ્સ અ.

અઆદીસુ દ્વિત્તે પુબ્બસ્સ ભૂસ્સ અ હોતિ, બભૂવ.

૧૯. ઉસ્સંસ્વાહા વા.

આહાદેસા પરસ્સ ઉસ્સ અંસુવા હોતિ. અહંસુ, આહુ.

૨૦. ત્યન્તીનં ટટૂ.

આહા પરેસં તિઅન્તીનં ટટૂ હોન્તિ. ટકારા સબ્બાદેસત્થા, આહ, આહુ, અતોયેવ ચ ઞાપકા તિઅન્તીસુ ચ બ્રૂસ્સા-હો.

૨૧. ઈઆદો વચસ્સોમ.

ઈઆદીસુ વચસ્સ ઓમ હોતિ. મકારો-નુબન્ધો, અવોચ, ઈઆદોતિ કિં? અવચા.

૨૨. દાસ્સ દં વા મિમેસ્વદ્વિત્તે.

અદ્વિતે વત્તમાનસ્સ દાસ્સ દં વા હોતિ મિમેસુ. દમ્મિ દેમિ, દમ્મ દેમ, અદ્વિત્તેતિ કિં? દદાધિ દદામ.

૨૩. કરસ્સ સોસ્સ કું.

કરસ્સ સઓકારસ્સ કું વા હોતિ મિમેસુ. કુમ્મિ કુમ્મ, કરોમિ કરોમ.

૨૪. કા ઈઆદીસુ.

કરસ્સ સઓકારસ્સ કા હોતિ વા ઈઆદીસુ. અકાસિ અકરિ, અકંસુ અકરિંસુ, અકા અકરા.

૨૫. હાસ્સ, ચાહઙ સ્સેન.

કરસ્સ સોસ્સ હાસ્સ ચ આહઙ વા હોતિ સ્સેન સહ. કાહતિ કરિસ્સતિ, અકાહા અકરિસ્સા, હાહતિ હાયિસ્સતિ, અહાહા અહાયિસ્સા.

૨૬. લભવસચ્છિદભિદરુદાનં ચ્છઙ.

લભાદીનં ચ્છઙ વા હોતિ સ્સેનસહ. અલચ્છા અલભિસ્સા, લચ્છતિ લભિસ્સાતિ, અવચ્છા અવસિસ્સા, વચ્છતિ વસિસ્સતિ, અચ્છેચ્છા અચ્છિન્દિસ્સા, છેચ્છતિ છિન્દિસ્સતિ, અભેચ્છા અભિન્દિસ્સા, ભેચ્છતિ ભિન્દિસ્સતિ, અરુચ્છા અરોદિસ્સા, રુચ્છતિ રોદિસ્સતી, અઞ્ઞસ્મિમ્પિ છિદસ્સ વા ચ્છઙ યોગવિભાગા, અચ્છેચ્છું અચ્છન્તિંસુ, અઞ્ઞેસઞ્ચ ગચ્છં ગચ્છિસ્સં.

૨૭. ભુજ મુચ વચ વિસાનં ક્ખઙ.

ભુજાદીનં ક્ખઙ વા હોતિ સ્સેન સહ. અભોક્ખા અભુઞ્જિસ્સા, ભોક્ખતિ ભુઞ્જિસ્સતિ, અમોક્ખા અમુઞ્ચિસ્સા, મોક્ખતિમુઞ્ચિસ્સતિ, અવક્ખા અવચિસ્સા, વક્ખતિ વચ્ચિસ્સતિ, પાવેક્ખા પાવિસિસ્સા, પવેક્ખતિ પવિસિસ્સતિ, વિસસ્સા-ઞ્ઞસ્મિમ્પિ વા ક્ખઙ યોગવિભાગા પાવેક્ખિ, પાવિસિ.

૨૮. આઈઆદીસુ હરસ્સા.

આઆદો ઈઆદો અ હરસ્સ આ હોતિ વા. અહા અહરા, અહાસિ અહરિ.

૨૯. ગમિસ્સ.

આઆદો ઈઆદો અ ગમિસ્સ આ હોતિ વા. અગા અગમા, અગા અગમી.

૩૦. ડંસસ્સ ચ છઙ.

ડંસસ્સ ગમિસ્સ ચ છઙ વા હોતિ આઈઆદીસુ. અડઞ્છા અડંસા, અડઞ્છિ અડંસી, અગઞ્છા અગચ્છા, અગઞ્છિ અગચ્છી.

૩૧. હૂસ્સ હેહેહિહોહિ સ્સત્યાદો.

હૂસ્સ હેઆદયો હોન્તિ સ્સત્યાદો. હેસ્સતિ, હેહિસ્સતિ, હોહિસ્સતિ.

૩૨. ણાનાસુ રસ્સો.

ક્ણાક્નાસુ ક્રિયત્થસ્સ રસ્સો હોતિ. કિણાતિ, ધુનાતિ.

૩૩. આ ઈ ઞુ મ્હા સ્સા સ્સમ્હાનં વા.

એસં વા રસ્સો હોતિ. ગમ ગમા, ગમિ ગમી, ગમુ ગમૂ, ગમિમ્હ ગમિમ્હા, ગમિસ્સ ગમિસ્સા, ગમિસ્સમ્હ ગમિસ્સમ્હા.

૩૪. કુસરુહેહીસ્સ છિ.

કુસા રુહા ચ પરસ્સ ઈસ્સ છિ વા હોતિ. અક્કોચ્છિ અક્કોસિ, અભિરુચ્છિ અભિરુહિ.

૩૫. અ ઈ સ્સાઆદીનં બ્યઞ્જનસ્સિઞ.

ક્રિયત્થા પરેસં અઆદીનં ઈઆદીનં સ્સઆદીનઞ્ચ-બ્યઞ્જનસ્સ ઇઞ હોતિ વિભાસા. બભુવિત્થ, અભવિત્થા, અનુભવિસ્સા, અનુભવિસ્સતિ અનુભોસ્સતિ હરિસતિ હસ્સતિ, એતેસન્તિ કિં? ભવતિ, બ્યઞ્જનસ્સાતિ કિં? બભૂવ.

૩૬. બ્રૂતો તિસ્સીઞ.

બ્રૂતો પરસ્સ તિસ્સ ઈઞ વા હોતિ. બ્રવીતિ, બ્રૂતિ.

૩૭. ક્યસ્સ.

ક્રિયત્થા પરસ્સ ક્યસ્સ ઈઞ વા હોતિ. પચીયતિ, પચ્ચતિ.

૩૮. એય્યાથ સ્સે અ આ ઈથાનં ઓ, અ, અં, ત્થ, ત્થો, વ્હોક.

એય્યાથાદીનં ઓઆદયો વા હોન્તિ યથાક્કમં. તુમ્હે ભવેય્યાથો ભવેય્યાથ, ત્વં અભવિસ્સ અભવિસ્સે, અહં અભવં અભવ, સો અભવિત્થ અભવા, સો અભવિત્થો, અભવી, તુમ્હે ભવથવ્હો ભવથ, આસહચરિતોવ અકારો ગય્હતે, થો પન-ન્તે નિદ્દેસા ત્વાદિસમ્બન્ધીયેવ, તસ્સેવ વા નિસ્સિતત્તા, નિસ્સયકરણમ્પિ હિ સુત્તકારાચિણ્ણં.

૩૯. ઉંસ્સિં સ્વંસુ.

ઉમીચ્ચસ્સ ઇંસુ અંસુ વા હોન્તિ. અગમિંસુ, અગમંસુ, અગમું.

૪૦. એઓત્તા સું.

એઆદેસતો ઓઆદેસતો ચ પરસ્સ ઉમિચ્ચસ્સ સું વા હોતિ. નેસું, નયિંસુ, અસ્સોસું, અસ્સું, આદેસત્તાખ્યાપનત્થંત્તગ્ગહણં.

૪૧. હૂતો રેસું.

હૂતો પરસ્સ ઉમિચ્ચસ્સ રેસું વા હોતિ. અહેસું, અહવું.

૪૨. ઓસ્સ અ ઇ ત્થ ત્થો.

ઓસ્સ અઆદયો વા હોન્તિ. ત્વં અભવ, અભવિ, અભવિત્થ, અભવિત્થો અભવો.

૪૩. સિ.

ઓસ્સ સિ વા હોતિ. અહોસિ ત્વં અહુવો.

૪૪. દીઘા ઈસ્સ.

દીઘતો પરસ્સ ઈસ્સ સિ વા હોતિ. અકાસિ અકા, અદાસિ અદા.

૪૫. મ્હાત્થાનમુઞ.

મ્હાત્થાનમ્હઞ વા હોતિ. અગમ્હમ્હા અગમિમ્હા, અગમુત્થ અગમિત્થ.

૪૬. ઇંસ્સ ચ સિઞ.

ઇમિચ્ચસ્સ સિઞ વા તોતિ મ્હાત્થાનઞ્ચ બહુલં. અકાસિં અકરિં, અકાસિમ્હા અકરિમ્હા અકાસિત્થ અકરિત્થ.

૪૭. એય્યુંસ્સું.

એય્યુમિચ્ચસ્સ ઞં વા હોતિ. ગચ્છું ગચ્છેય્યું.

૪૮. હિસ્સ-તો લોપો.

અતો પરસ્સ હિસ્સ લોપો વા હોતિ. ગચ્છ ગચ્છાહિ, અતોતિ કિં? કરોહિ.

૪૯. ક્યસ્સ સ્સે.

ક્યસ્સ વા લોપો હોતિ સ્સે. અન્વભવિસ્સા અન્વભૂયિસ્સા, અનુભવિસ્સતિ અનુછૂયિસ્સતિ.

૫૦. અત્થિતેય્યાદિચ્છન્નં સ સુ સ સથ સં સામ.

અસ=ભુવિચ્ચસ્મા પરેસં એય્યાદિચ્છન્નં સાદયો હોન્તિ યથાક્કમં. અસ્સ, અસ્સુ, અસ્સ, અસ્સથ, અસ્સં, અસ્સામ.

૫૧. આદિદ્વિન્નમિયાઇયું.

અત્થિતેય્યાદિચ્છન્નં આદિભૂતાનં દ્વિન્નં ઇયા ઇયું હોન્તિ યથાક્કમં. સિયા, સિયું.

૫૨. તસ્સ થો.

અત્થિતો પરસ્સ તકારસ્સ થો હોતિ. અત્થિ, અત્થુ.

૫૩. સિહિસ્વટ.

અત્થિસ્સ અટ હોતિ સિહિસુ, ટો સબ્બાદેસત્થો. અસિ અહિ.

૫૪. મિમાનં વા મ્હિમ્હા ચ.

અત્થિસ્મા પરેસં મિમાનં મ્હિમ્હા વા હોન્તિ, તંસન્નિયોગેનઅત્થિસ્સ અટ ચ. અમ્હિ અસ્મિ, અમ્હ અસ્મ.

૫૫. એસુ સિ.

એસુ મિમેસુ અત્થિસ્સ સકારો હોતિ. અસ્મિ અસ્મ, પરરૂપબાધનત્થં.

૫૬. ઈઆદો દીઘો.

અત્થિસ્સ દીઘો હોતિ ઈઆદિમ્હિ. આસિ, આસું, આસિ, આસિત્થ, આસિં, આસિં મ્હા.

૫૭. હિમિમેસ્વસ્સ.

અકારસ્સ દીઘો હોતિ હિમિમેસુ. પચાહિ, પચામિ, પચામ, મુય્હામિ.

૫૮. સકા ણાસ્સ ખ ઈઆદો.

સકસ્મા ક્ણાસ્સખોહોતિ ઈઆદીસુ. અસક્ખિ, અસક્ખિંસુ.

૫૯. સ્સે વા.

સકસ્મા ક્ણસ્સખો વા હોતિ સ્સે. સક્ખિસ્સા સક્કુણિસ્સા, સક્ખિસ્સતિ, સક્કુણિસ્સતિ.

૬૦. તેસુ સુતો ક્ણોક્ણાનં રોટ.

તેસુ ઈઆદિસ્સેસુ સુતો પરેસં ક્ણોક્ણાનં રોટ વા હોતિ. અસ્સોસિ અસુણિ, અસ્સોસ્સા અસુણિસ્સા, સોસ્સતિ સુણિસ્સતિ.

૬૧. ઞાસ્સ સનાસ્સ નાયો તિમ્હિ. સનાસ્સ ઞાસ્સ નાયો વા હોતિ તિમ્હિ. નાયતિ, જાનાતિ.

૬૨. ઞામ્હિ જં.

ઞાદેસે સનાસ્સ ઞાસ્સ જં (વા) હોતિ. જઞ્ઞા (જાનેય્ય).

૬૩. એય્યાસ્સિયાઞા વા.

ઞાતો એય્યાસ્સ ઇયાઞા હોન્તિ વા. જાનિયા, જઞ્ઞા જાનેય્ય.

૬૪. ઈસ્સત્યાદીસુ ક્નાલોપો.

ઈઆદો સ્સત્યાદો ચ ઞાતો ક્નાલોપો વા હોતિ. અઞ્ઞાસિ અજાનિ, ઞસ્સતિ જાનિસ્સતિ.

૬૫. સ્સસ્સ હિ કમ્મે.

ઞાતો પરસ્સ સ્સસ્સ હિ વા હોતિ કમ્મે. પઞ્ઞાયિહિતિ પઞ્ઞાયિસ્સતિ.

૬૬. એતિસ્મા.

એતિસ્મા પરસ્સ સ્સસ્સ હિ હોતિ વા. એહિતિ એસ્સતિ.

૬૭. હના છખા.

હના સ્સસ્સ છખા વા હોન્તિ. હઞ્છામિ હનિસ્સામિ, પટિહઙ્ખામિ પટિહનિસ્સામિ.

૬૮. હાતો હ.

હાતો પરસ્સ સ્સસ્સ હ હોતિ વા. હાહતિ જહિસ્સતિ.

૬૯. દક્ખ ખ હેહિ હોહીહિ લોપો.

દક્ખાદીહિ આદેસેહિ પરસ્સ સ્સસ્સ લોપો વા હોતિ. દક્ખતિ દક્ખિસ્સતિ, સક્ખતિ સક્ખિસ્સતિ, હેહિતિ હેહિસ્સતિહોહિતિ હોહિસ્સતિ.

૭૦. કયિરેય્યસ્સેય્યુમાદીનં.

કયિરા પરસ્સ એય્યુમાદીનં એય્યસ્સ લોપો હોતિ. કયિરું, કયિરાસિ, કયિરાથ, કહિરામિ, કયિરામ.

૭૧. ટા.

કયિરા પરસ્સ એય્યસ્સ ટા હોતિ. સો કયિરા.

૭૨. એથસ્સા.

કયિરા પરસ્સ એથસ્સ આ હોતિ. કયિરાથ.

૭૩. લભા ઇં ઈનં થં થા વા.

લભસ્મા ઇંઈઇચ્ચેસં થંથા હોન્તિ વા. અલત્થં અલભિં, અલત્થ અલભિ.