૭. સત્તમો કણ્ડો (ણ્વાદિ)

‘‘બહુલં’’ (૧.૫૮) ‘‘ક્રિયત્થા’’તિ (૫.૧૪) ચ સબ્બત્થ વત્થતે.

૧. ચર દર કર રહ જન સન તલ સાદ સાધ કસાસ ચટાય વાહિ ણુ.

ચર-ગતિભક્ખણેસુ, દર-દરણે, કર-કરણે, રહ-ચાગે, જન-જનને, સન-સમ્ભત્તિયં, તલ-પતિટ્ઠાયં, સાદ-અસ્સાદને, સાધ-સંસિદ્ધિયં, કસ-વિલેખને, અસ-ખેપને, ચટ-ભેદને, અય-ઇતિ ગમનત્થો દણ્ડકો ધાતુ, વા-ગતિગન્ધનેસુ, એતેહિ ક્રિયત્થેહિ બહુલં ણુ હોતિ. ‘‘અસ્સા ણાનુબન્ધે’’તિ (૫.૮૪) ઉપન્તસ્સ અસ્સ આ, ચરતિ હદયે મનુઞ્ઞભાવેનાતિ ચારુ=સોભનં. દરીયતીતિ દાર=કટ્ઠં. કરોતીતિ કારુ=સિપ્પી, મઘ વા, વિસુકમ્મો ચ. રહતિ ચન્દાદીનં સોભાવિસેસં નાસેતીતિ રાહુ=અસુરિન્દો. જાયતિ ગમનાગમનં અનેનાતિજાનુ=જઙ્ઘોરૂનં સન્ધિ. સનેતિ અત્તનિ ભત્તિં ઉપ્પાદેતીતિ સાનુ=ગિરિપ્પદેસો. તલન્તિ પતિટ્ઠહન્તિ એત્થ દન્તાતિ તાલુ=વદનેકદેસો. સા દીયતિ અસ્સાદીયતીતિ સાદુ=મધુરં. સાધેતિ અત્તપરહિતન્તિ સાધુ=સજ્જનો. કસીયતીતિ કાસુ=આવાટો, અસતિ સીઘભાવેન પવત્તતીતિ આસુ=સીઘં. ચટતિ ભિન્દતિ અમનુઞ્ઞભાવન્તિ ચાટુ=મનુઞ્ઞો. અયન્તિ પવત્તન્તિ સત્તા એતેનાતિ આયુ=જીવિતં. ‘‘અસ્સા ણાપિમ્હિ યુક’’ ઇતિ (૫.૯૧) યુક- વાતિ ગચ્છતીતિ વાયુ-વાતો.

૨. ભર મર ચર તર અર ગર હન તન મન ભમ કિત ધન બંહ કમ્બમ્બ ચક્ખ ભિક્ખ સંકિન્દન્દ યજ પટાણાસ વસ પસ પંસ બન્ધા ઉ.

ભર-ભરણે, મર-પાણચાગે, ચર-ગતિભક્ખણેસુ, તર તરણે, અર-ગમને, ગર ઘર-સેચને, ગિરાતિ વા નિપાતના અકારો, હન-હિં સાયં, તન-વિત્તારે, મન-ઞાણે, ભમ-અનવટ્ઠાને, કિત-નિવાસે, ધન-સદ્દે, બંહ બ્રહ બ્રૂહ-વુદ્ધિયં, કમ્બ-સંવરણે, અમ્બ-સદ્દે, ચક્ખ ઇક્ખ દસ્સને, ભિક્ખ-યાચને, સંકસઙ્કાયં, ઇન્દ-પરમિસ્સરિયે, અન્દ-બન્ધને, યજ-દેવપૂજાયં, અટ પટ-ગમનથા, અણ-સદ્દત્થો, અસ-ખેપને, વસ-નિવાસે, પસબાધને, પંસ-નાસને, બન્ધ-બન્ધને, એતેહિ ક્રિયત્થેહિ ઉ હોતિ. ભરતીતિ ભર=ભત્તા. મરતિ રૂપકાયેન સહેવાતિ મરુ=દેવો, નિજ્જલદેસો ચ. ચરીયતિ ભક્ખીયતીતિ ચરુ=હબ્યપા કો. તરન્તિ અનેનાતિ તરુ=રુક્ખો. અરતિ સૂનભાવેન ઉદ્ધં ગચ્છતીતિ અરુ=વણો. ગરતિ સિઞ્ચતિ, ગિરતિ વમતિ વા સિસ્સેસુ સિનેહન્તિ ગરુ=આચરિયો. હનતિ ઓદનાદીસુ વણ્ણવિસેસં નાસેતીતિ હનુ=વદનેકદેસો. તનોતિ સંસાર દુક્ખન્તિ તનુ-સરીરં. મઞ્ઞતિ સત્તાનં હિતાહિતન્તિ મનુ=પજાપતિ. ભમતિ ચલતીતિ ભમુ=નયનો પતિટ્ઠાનં. કેતતિ ઉદ્ધં ગચ્છતિ, ઉપરિ નિવસતીતિ વા કેતુ=ધજો. ધનતિ સદ્દં કરોતીતિ ધનુ=ચાપો. બંહ ઇતિ નિદ્દેસા ઉમ્હિ નિચ્ચં નિગ્ગહીતલોપો, બંહતિ વુદ્ધિં ગચ્છતીતિ બહુ=અનપ્પકં. કમ્બતિ સંવરં કરોતીથિ કમ્બુ=વલયો, સઙ્ખો ચ. અમ્બતિ નાદંકરોતીતિ અમ્બુ=વારિ. ચક્ખતિ રૂપન્તિ ચક્ખુ=નયનં. ભિક્ખતીતિ ભિક્ખુ=સમણો. સંકિરતીતિ સંકુ=સૂલં. ઇન્દતિ નક્ખત્તાનં પરમિસ્સરિયં પવત્તેતીતિ ઇન્દુ=ચન્દો. અન્દન્તિ બન્ધન્તિ સત્તા એતાયાતિ અન્દુ=સઙ્ખલિકા. યજન્તિ અનેનાતિ યજુ=વેદો. પટતિ બ્યત્તભાવં ગચ્છતીતિ પટુ=વિચક્ખણો. અણતિ સુખુમભાવેન પવત્તતીતિ અણુ=સુખુમો, વીહિભેદો ચ. અસન્તિ પવત્તન્તિ સત્તા એતેહીતિ અસવો=પાણા. સુખં વસન્ત્યનેનાતિ વસુ=ધનં. પસીયતિ બાધીયતિ સામિકેહીતિ પસુ. ચતુપ્પદો. પંસતિ સોભાવિસેસં નાસેતીતિ પંસુ=રેણુ. બન્ધીયતિ સિનેહભાવેનાતિ બન્ધુ=ઞાતિ.

૩. બન્ધા ઊ વધો ચ.

બન્ધ-બન્ધને તિમસ્મા ઊ હોતિ, બન્ધસ્સ વધાદેસો ચ. પઞ્ચહિ કામગુણેહિ અત્તનિ સત્થે બન્ધતીતિ વધૂ-સુણિસા, ઇત્થીચ.

૪. જમ્બાદયો.

જમ્બૂઆદયો સદ્દાઊપચ્ચયન્તા નિપચ્ચન્તે, નિપાતનં અપ્પત્તસ્સ પાપનં પત્તસ્સ પટિસેધો ચ. જનિસ્મા ઊ, બુકાગમો, ‘‘મનાનં નિગ્ગહીત’’ન્તિ (૫.૯૬) નસ્સ નિગ્ગહીતં, ‘‘વગ્ગે વગ્ગન્તો’’તિ (૧.૪૧) નિગ્ગહીતસ્સ મો, જાયતિ, જનીયતી વા જમ્બૂ=રુક્ખો. ભમિસ્સ અમલોપો, ભમતિ કમ્પતીતિ ભૂ=ભમુ. કરોતિસ્મા ઊ, તસ્સ કન્ધુઞ ચ, ‘‘પરરૂપમયકારે બ્યઞ્જને’’તિ (૫.૯૫) ધાત્વન્તસ્સ બ્યઞ્જનસ્સ પરરૂપત્તં, રુધિરુપ્પાદં કરોતીતિ કક્કન્ધૂ=બદરી. લમ્બ-અવસંસને, આપુબ્બો, સંયોગાદિલોપદીઘરસ્સા, આલમ્બતિ અવસંસતીતિ અલાબૂ=તુમ્બિ. સર-ગતિ હિંસાચિન્તાસુ, ઊમ્હિ અભુક અબુક ચ, સરતિ ગચ્છતીતિ સરભૂ=એકા મહાનદી. સરતિ પાણે હિંસતીતિ સરબૂ=ખુદ્દજન્તુકવિસેસો. ચમઅદને, ચમતિ ભક્ખતિ નિવાપન્તિ ચમૂ=સેના. તન-વિત્થારે, તનોતિ સંસારદુક્ખન્તિ તનુ=સરીરં, એવમઞ્ઞેપિ પયોગતો દટ્ઠબ્બા.

૫. તપુસ વિ ધ કુર પુથ મુદા કુ.

તપ-સન્તાપે, ઉસ-દાહે, વિધ-વેધને, કુર-સદ્દે, પુથ પથ-વિત્થારે, મુદ-તોસે, એતેહિ કુ, હોતિ. કકારોનુબન્ધો ‘‘ન તે કાનુબન્ધનાગમેસૂ’’તિ (૫.૮૫) એઓનમભાવત્થો. તપ ઇતિ નિદ્દેસતોવ અસ્સ ઇત્તં, તાપીયતીતિ તિપુ=લોહવિસેસો. ઉસતિ દાહં કરોતીતિ ઉસુ=સરો. વેધતિ રંસીહિ તિમિરન્તિ વિધુ=ચન્દો. કુરતિ કિચ્ચાકિચ્ચં વદતીતિ કુરુ=રાજા, કુરવો=જનપદો. પુથતિ મહન્થભાવેન પત્થિરતીતિ પુથુ=વિત્થિણ્ણો, મોદનં, મુદીયતીતિ વા મુદુ=અથદ્ધો.

૬. સિન્ધાદયો.

સિન્ધુ આદયો કુપચ્ચયન્તા નિપચ્ચન્તે. સન્દ-પસ્સવને, અસ્સ ઇત્તં, ધોચાન્તા દેસો નિપાતના, સન્દતિ પસ્સવતીતિ સિન્ધુ=નદિ, વહિસુપન્તસ્સ દીઘાદિબત્તે, બાધિસ્સ વાન્તહત્તે ચ, વહન્ત્યનેનાતિ બાહુ, બાધતિ ઉપદ્દવે વારેતી તિ વા બાહુ=ભુજો. રંઘ-ગમને, નિગ્ગહીતલોપો, રઙ્ઘતિ પવત્તહિ રાજધમ્મેતિ રઘુ=રાજા. વિદ-લાભે, નકારાગમો, વસ્સ બો, વિન્દત્યનેન નન્દનન્તિ બિન્દુ=કણિકા. મન-ઞાણે, નસ્સ ધો, મઞ્ઞતિ ઞાયતિ મધુરન્તિ મધુ=મધુકરીહિ કતમધુ, રપ લપ જપ જપ્પ-વચને, અસ્સઇત્તં, રપતિ જપ્પતિ મન્તન્તી રિપુ=પચ્ચામિત્તો. સસ-ગતિ હિં સાપાણનેસુ, અસ્સ ઉત્તં, સસતિ જીવતીતિ સુસુ=યુવા. અર ગમને, અસ્સઉત્ત મૂત્તઞ્ચ, અરતિ મહન્તભાવં ગચ્છતીતિ ઉરુ=મહા, અરતિનેનાતિ ઊરુ-સત્થિ. ખણ-અવદારણે, આ પુબ્બો અનલોપો, આખનતીતિ આખુ=ઉન્દૂરો. તરતરણે, તસ્સ થો, તરતીતિ થરુ=ખગ્ગાવયવો. લંઘ-ગતિ સોસનેસુ ઘસ્સ વા હત્તં, નિગ્ગહીતલોપો ચ, લઙ્ઘતિ પવત્તતિ લઘુભાવેનાતિ લઘુ લહૂ એકત્થા, (ભંજ-ઓમદ્દને, પ-પુબ્બો, જસ્સ ગત્તં, પભઞ્જતિ વિસેસેનાતિ પભઙ્ગુ=ભઙ્ગુરો.) ઠા-ગતિનિવત્તિયં, સુપુબ્બો, ઠાતિ પવત્તતિ સુન્દરભાવેનાતિ સુટ્ઠુ=સોભનં, દુપુબ્બો ઠાતિ પવત્તતિ અસુન્દરભાવેનાતિ દુટ્ઠુ=અસોભનં. એવમઞ્ઞેપિ વિઞ્ઞેય્યા.

૭. ઇ.

ક્રિયત્થા બહુલં ઇ હોતિ, અભ-ખેપને, અસીયતિ ખિપીયતીતિ અસિ=ખગ્ગો. કસ-વિલેખને, કસીયતે કસિ=કસનં. મસ-આમસને, મસીયતીતિ મસિ=મેળા. કુ-સદ્દે ઓ અવાદેસા, કવતિ કથેભીતિ કવિ=કબ્બકારો. રુસદ્દે, રવતિ ગજ્જતીતિ રવિ=આદિચ્ચો. સપ્પ-ગમને, સપ્પતિ પવત્તતીતિ સપ્પિ=ઘતં. ગન્થ-ગન્થને, ‘‘ત થ ન રાનં ટ ઠ ણલા’’તિ (૧.૨૫) નથાનં ણઠા, ગન્થેતીતિ ગણ્ઠિ=પબ્બો, ગણ્ઠિચ. રાજ-દિત્તિયં, રાજતિ પવત્તતીતિ રાજિ=પાળિ. કલ-સઙ્ખ્યાને, કલીયતિ પરિમીયતીતિ કલિ=પાપં. બલ-પાણને, બલન્તિ જીવન્તિ અનેનાતિ બલિ=કરો. ધન-સદ્દે, ધનતિ નદતીતિ ધનિ=સદ્દો. અચ્ચ અઞ્ચ-પૂજાયં, અચ્ચીયતિ પૂજીયતીતિ અચ્ચિ=જાલા. વલ વલ્લ-સંવરણે, વલનં સંકોચનં વલિ=ઉદરાદીસુ પલિ, વલ્લીયન્તિ સંવરીયન્તિ સત્તા એતાયાતિ વલ્લિ=લતા. વિમ્હિ વલી વલ્લીતિપિ હોતિ, સોયેવત્થો, એવમઞ્ઞેપિ.

૮. દઝાદયો.

દધિઆદયો સદ્દા ઇપચ્ચયન્તા નિપચ્ચન્તે. ધા-ધારણે, દ્વિભાવો નિપાતના, ઘતમાદધાતીતિ દધિ=ગોર સવિસેસો. અંહ-ગમને, નિગ્ગહીતલોપો, અંહતિ ગચ્છતીતિ અહિ=સપ્પો. કમ્પ ચલને, સંયોગાદિલોપો, કમ્પતિ ચલતીતિ કપિ=વાનરો. મન-ઞાણે, અસ્સ ઉત્તં, મનતિ જાનાતીતિ મુનિ=સમણો. નસ્સ ણત્તં, મનતિ મહગ્ઘભાવં ગચ્છતીતી મણિ=રતનં. ઇક્ખ ચક્ખ-દસ્સને, ઇસ્સ અત્તં ઇક્ખતિ અનેનાતિ અક્ખિ=નયનં. કમપવિક્ખેપે, અસ્સ ઇત્તં, કમતિ યાતીતિ કિમિ=ખુદ્દજન્તુકવિસેસો. તર તરણે, તિત્તિરાદેસો, તુરિતો તરતિ યાતીતિ તિત્તિરિ=પક્ખિવિસેસો. કીળ-વિહારે, ઈસ્સ એત્તં, કીળનં કેળિ=કીળા. ઉસિસ્મા ઇસ્સ ખલુઞ, ઉસતિ દહતી ઉક્ખલિ=ભાજનં, એવમઞ્ઞેપિ.

૯. યુવણ્ણુપન્તા કિ.

ઇવણ્ણુપન્તેહિ ચ ઉવણ્ણુપન્તેહિ ચ ક્રિયત્થેહિ બહુલં કિ હોતિ. કકારો-નુબન્ધો, ઇસ સિસ-ઇચ્છાયં, સિવં ઇચ્છતીતિ ઇસિ=તપસ્સી. ગિર-નિગિરણે, ગિરતિ પસવતિ છવિમંસસારભૂતં ભેસજ્જાદિન્તિ ગિરિ=સેલો. સુચ-સોચને. સોચનં સુચિ=સોચેય્યં, રુચ-અભિલાસે રુચન્તિ એતાયાતિ રુચિ=આભિલાસો, એવમઞ્ઞેપિ.

૧૦. વપ વર વસ રસ નભ હર હન પણા ઇણ.

વપ-બીજનિક્ખેપે, વર-વરણસમ્ભત્તીસુ, વસ-નિવાસે, રસ-અસ્સાદને, નભ-હિંસાયં, હર હરણે, હન હિંસાયં, પણ-બ્યવહારથુતિસુ, એતેહિ ઇણ હોતિ. વપન્તિ એતાયાતિ વાપિ=જલાસયો. વારેન્તિ એતેનાતિ વારિ=જલં. વસન્તિ એતાયાતિ વાસિ=તચ્છક ભણ્ડં. રસીયતિ અસ્સાદનવસેન સમો સરીયતીતિ રાસિ=સમૂહો. નભતિ હિંસતીતિ નાભિ=સરીરાવયવો. હારેતીતિ હારિ=મનુઞ્ઞં. ‘‘હનસ્સ ઘાતો ણાનુબન્ધે’’ (૫.૯૯) તિ હનસ્સ ઘાતો, હનન્તિ એતેનાતિ ઘાતિ=પહરણં, પણતિ વોહરતીતિ પાણિ, પણતિ વોહરતિ એતેનાતિ વા પાણિ=કરો.

૧૧. ભૂગમા ઈણ.

ભૂ-સત્તાયં, અમ ગમ-ગમને એતેહિ ઈણ હોતિ ભવિસ્સતિ કાલે. ભવિસ્સતીતિ ભાવી=ભવિસ્સમાનો. ગમિસ્સતીતિ ગામી=ગમિસ્સામાનો.

૧૨. તન્દલક્ખા ઈ.

તન્દ-આલસિયે, લક્ખ-દસ્સનઙ્કેસુ, એતેહિ ઈ હોતિ. તન્દનં તન્દી=આલસ્યં, લક્ખીયન્તિ સત્તા એતાયાતિ લક્ખી=સિરી.

૧૩. ગમા રો.

ગમિસ્મા રો હોતિ. ‘‘રાનુબન્ધેન્તસરાદિસ્સા’’તિ (૪.૧૩૨) અમલોપો, ગચ્છતીતિ ગો=પસુ.

(ઇતિ સરપચ્ચયવિધાનં).

૧૪. ઇ ભી કા કરાર વક સક વાહિ કો.

ઇ-અજ્ઝેન ગતીસુ, ભી-ભયે, કા ગા-સદ્દે, કર-કરણે, અર-ગમને, કુક વક-આદાને, સક-સત્તિયં, વા-ગતિબન્ધનેસુ, એતેહિ કપચ્ચયો હોતિ. એતિ પવત્તતીતિ એતો=અસહાયો. ભાયન્તિ એતસ્માતિ ભેકો=મણ્ડૂકો. કાયતિ સદ્દં કરોતીતિ કાકો=વાયસો. કરોતિ વણ્ણકન્તિ કક્કો=વણ્ણવિસેસો, પિસિતદબ્બઞ્ચ. અરતિ યાતીતિ અક્કો=સૂરો, વિટપિવિસેસો ચ. વકતિ ઓદનં આદદાતીતિ વક્કં=દેહકોટ્ઠાસવિસેસો, સક્કતીતિ સક્કો-દેવિન્દો, સમત્થો ચ. વાતિ બન્ધતિ એતેનાતિ વાકો=વક્કલં.

૧૫. ઞુકાદયો.

ઞુકાદયો કપચ્ચયન્તા નિપચ્ચન્તે. ઊહ-વિતક્કે, હલોપો નિપાતના ઊહીયતિ વિચિનીયતીતિ ઊકા-ઓકોદની. ઉન્દ કિલેદને, સંયોગાદિ લોપો, અક ચ. ઉન્દતિ દ્રવં કરોતીતિ ઉદકં=જલં. ભી-ભયે, એત્તાભાવો, ભાયન્તિ એતસ્માતિ ભીકો=ભીરુ. સક-સત્તિયં, ઉપન્તસ્સિ, સક્કોતિ ધારેતુન્તિ સિક્કા=ઉપકરણવિસેસો. હા-ચાગે, હીયતિ સાધૂહિ જહીયતીતિ હાકો=કોધો. સમ્બ-મણ્ડને, કસ્સ ઉઞ, સમ્બતિ ઉદકં મણ્ડેતીતિ સમ્બુકો=જલજન્તુવિસેભો. પુથ પથ-વિત્થારે, ઓત્તાભાવો, કસ્સ ઉઞ, પુથતિ પત્થરતિ અત્તનો બાલભાવન્તિ પુથુકો=બાલો. સુચ-સોકે, સોચન્તિ એતેનાતિ સુક્કં=સમ્ભવો, સેતઞ્ચ. ચિ-ચયે, ઉપપુબ્બો, એત્તાભાવો, ઉપચિનન્તીતિ ઉપચિકા=વમ્મિક કારા. કમ્પ-ચલને, કમ્પિસ્સ પં, કમ્પતિ ચલતીતિ પઙ્કો=કદ્દમો. ઉસ-દાહે, ઉસતીતિ ઉક્કા=જાલા. કસ્સ મુઞ, ઉસતિ દહતીભિ ઉમ્મુકં=અલાતં. વમ-ઉગ્ગિરણે, કસ્સ મિઞ, વમીયતીતિ વમ્મિકો=ઉપચિકાકતો ચયો, મસ-આમસને, સસ્સ ત્થઙ, મસીયતિ પેમેનાતિ મત્થકં=સીસં, એવમઞ્ઞેપિ.

૧૬. ભીત્વા નકો.

ભી-ભયે તીમસ્મા આનકો હોતિ. ભાયન્તિ એતસ્માકિ ભયાનકો=ભયજનકો.

૧૭. સિઙ્ઘા આણિકાટકા.

સિઙ્ઘ-ઘાયનેતીમસ્મા આણિક આટકા હોન્તિ. ‘‘ઇત્થિયમત્વા’’તિ ૯૩.૨૬૦ આ, સિઙ્ઘયતિ પસ્સવતીતિ સિઙ્ઘાણિકા=નાસાસ્સવો. સિઙ્ઘતિ એકીભાવં યાતીતિ સિઙ્ઘાટકં=વીથિચતુક્કં.

૧૮. કરાદિત્વકો.

કર-કરણે, સર-ગતિહિંસાચિન્તાસુ, નર-નયે, તરતરણે, વર-વરણ સમ્ભત્તીસુ, જન-જનને, કર-દિત્તિ ગતિકન્તીસુ, કટ-મન્દને, કુર-સદ્દે, થુ-અભિત્થવે, એવમાદીહિ અકો હોતિ. કરીયતીતિ કરકો=કમણ્ડલુ. કરોતીતિ કરકા=વસ્સોપલા. સરતિ ઉદકમેત્થાતિ સરકો=પાનભાજનં. નરન્તિ પાપુણન્તિ સત્તા એત્થાતિ નરકો=નિરયો. તરન્ત્યનેનાતિ તરકો=તરણં. વારેતીતિવરકો=વરણો, ધઞ્ઞવિસેસો ચ. જનેતીતિ જનકો=પિતા. કનતિ દિબ્બતીતિ કનકં=સુવણ્ણં. કટતિ મદ્દતિ રિપવોતિ કટકં=નગરં. કુરતીતિ કોરકો=કલિકા. થવીયતીતિ થવકો-ગુચ્છો.

૧૯. બલ પતેહ્યાકો.

બલ-પાણને, પત પથ-ગમને, એતેહિ આકો હોતિ. બલતિ જીવતીતિ બલાકા=પક્ખિવિસેસો. પતતિ યાતીતિ પતાકા=ધજો.

૨૦. સામાકાદયો.

સામાકઆદયો આકન્તા નિપચ્ચન્તે. સા-તનુ કરણાવસાનેસુ, સાસ્સ મુક, સાતિ દેહં ત નું કરોતીતિ સામાકો=તિણધઞ્ઞં. પા-પાને, ઇનઙ, પિવતિ રત્તન્તિ પિનાકો=મહિસ્સરધનુ. ગુ-સદ્દે, ‘‘યુવણ્ણાન મિયઙુવઙ સરે’’તિ (૫.૧૩૬) ઉવઙ, ગવતિ નદતિ એતેનાતિ ગુવકો=પૂગફલં. અટ પટ-ગમનત્થા, પટતિ યાતીતિ પટાકા=વેજયન્તી. સલ પિલ પલ હુલ-ગમનત્થા, સલતિ યાતીતિ સલાકા=વેજ્જોપકરણદબ્બં. વિદ-ઞાણે, વિદતિ જાનાતીતિ વિદાકો=વિદ્વા. પણબ્યવહારથુતીસુ અસ્સ ઇત્તં, ઊક ચ, પણીયતિ વોહરીયતીતિ પિઞ્ઞાકો=તિલકક્કો, એવમઞ્ઞેપિ.

૨૧. વિચ્છાલગમમુસા કિકો.

વિચ્છા-ગમને, અલ=બન્ધને, અમ ગમ-ગમને, મુસ-થેય્યે, એતેહિ કિકો હોતિ. વિચ્છતિ યાતીતિ વિચ્છિકો=કીટો. અલતિ બન્ધતિ એતેનાતિ અલિકં=અસચ્ચં. ગચ્છતીતિ ગમિકો=ગન્તા. મુસાતિ નિદ્દેસા દીઘો, મુસતિ થેનેતીતિ મૂસિકો=ઉન્દૂરો.

૨૨. કિંકણિકાદયો.

કિંકણિકાદયો સદ્દા કિકન્તા નિપચ્ચન્તે. કણઇતિ દણ્ડકો ધાતુ સદ્દત્થો, કસ્સ દ્વિત્તં, અસ્સ ઇત્તં, નિગ્ગહીતાગમો ચ, કણતિ સદ્દં કરોતી કિંકણિકા=ઘણ્ડિકા. મુદ-તોસે, દસ્સ દ્વિત્તં, મુદન્તિ એતમયાતિ મુદ્દિકા=અઙ્ગુલિયાવેટ્ઠનં, ફલવિસેસો અ. મહીયતિ પૂજીયતીતિ મહિકા=હિમં. કલ-સઙ્ખ્યાને, કલીયતિ પરિમીતયતીતિ કલિકા=કોરકો. સપ્પ-ગમને, અસ્સ ઇત્તં. સપ્પતિ ગચ્છતીતિ સિપ્પિકા=જલજન્તુવિસેસો, એવમઞ્ઞેપિ.

૨૩. ઇસા કીકો.

ઇસ સિંસ-ઇચ્છાયં, ઇચ્ચસ્મા કીકો હોતિ. ઇચ્છીયતીતિ ઇસીકા=તૂલનિસ્સયો.

૨૪. કમપદા ણુકો.

કમ-ઇચ્છાયં, પદ-ગમને, એતેહિ ણુકો હોતિ. ‘‘ણિણાપીન’’ન્તિ (૫.૧૬૦) યોગવિભાગા ણિલોપો. કામેતીતિ કામુકો=કામયિતા. પજ્જતિ યાતિ એતાયાતિ પાદુકા=પાદોપકરણં.

૨૫. મણ્ડસલા ણૂકો.

મણ્ડ-ભૂસને, સલ-ગમનત્થો દણ્ડકો ધાતુ, એતેહિ ણૂકો હોતિ. મણ્ડેતિ જલં ભૂસેતીતિ મણ્ડૂકો=ભેકો, સલતિ ગોચરત્ત મુપયાતીતિ સાલૂકં=ઉપ્પલકણ્ડો.

૨૬. ઉલૂકાદયો.

ઉલૂકાદયો સદ્દા ણૂકન્તા નિપચ્ચન્તે. ઉલ-ગવેસને, ઓત્તાભાવો નિપાતના, ઉલતિ ગવેસતીતિ ઉલૂકો=કોસિયો. મન=ઞાણે, નસ્સ ધત્તં, મઞ્ઞતીતિ મધૂકો=રુક્ખો. જલ-દિત્તિયં, જલતીતિ જલૂકા=લોહિતપો, એવમઞ્ઞેપિ.

૨૭. કસા સકો.

કસ-વિલેખનેતીમસ્મા સકો હોતિ. કસતીતિ કસ્સકો=કસિકમ્મકારો.

૨૮. કરા તિકો.

કરોતિસ્મા તિકો હોતિ. કરોન્તિ કીળં એત્થાતિ કત્તિકો=બાહુલો.

૨૯. ઇસા ઠકન.

ઇસ સિંસ-ઇચ્છાયં, ઇચ્ચસ્મા ઠકન હોતિ. ઇચ્છીયતીતિ ઇટ્ઠકા=મત્તિકાવિકારો.

૩૦. સમા ખો.

સમ-ઉપસમખેદેસુ, એતસ્મા ખો હોતિ. સમેતિ ઉપસમેતીતિ સઙ્ખો=કમ્બુ.

૩૧. મુખા દયો.

મુખ આદયો ખન્તા નિપચ્ચન્તે. મુ-બન્ધને, ઓત્તાભાવો નિપાતના, મુનન્તિ બન્ધન્તિ એતેનાતિ મુખં=લપનં. સિ-સેવાયં, એત્તા ભાવો નિપાતના, સયન્તિ એત્થ ઊકા કુસુમ-દયો ચાતિ સિખા=ચૂળા. વિપુબ્બસ્સ સિસ્સ, વિસતિસ્સ વા, વિસેસેન સયન્તિ એત્થ, પવિસન્તીતિ વિસિખા=રચ્છા. કન-દીત્તિ ગતિ કન્તીસુ, નિપુબ્બો, અનભાગલોપો, કનતિ દિબ્બતીતિ નિક્ખો=સુવણ્ણવિકારો. મયઇતિ ગમનત્થો દણ્ડકો ધાતુ, ખસ્સ ઊઞ, મયતિ યાતીતિ મયૂખો-કિરણો. લૂ-છેદને, ઓત્થાભાવો, લુનાતિ છિન્દતિ સોભન્તિ લૂખો=અસિનિદ્ધો. અર-ગમને, અરન્તિ યન્તિ એતેનાતિ અક્ખો=સકટાવયવા, પાસકો ચ. યસ-પયતને, યસ્સતિ પયતતિ બલિમાહરણત્થાયાતિ યક્ખો=અમનુસ્સો, રુહ-જનને, રુહતિ જાયતીતિ રુક્ખો=પાદપો, ઉસ-દાહે, ઉસતિ દહતિ કામગ્ગિનાતિ ઉક્ખો=બલીબદ્દો. સહ-મરિસને ‘હલોપો, સહતિ અત્તનિ કતાપરાધં ખમતીતિ સખા=સહાયો, એવમઞ્ઞેપિ.

૩૨. અજ વજ મુદ ગદ ગમા ગક.

અજ વજ-ગમને, મુદ-તોસે, ગદ-વચને, અમ ગમ-ગમને, એતેહિ ગક હોતિ. અજતિ ગચ્છતિ સેટ્ઠભાવન્તિ અગ્ગો-સેટ્ઠો. વજતિ સમૂહત્તં ગચ્છતીતિ વગ્ગો=સમૂહો. મુદન્તિ એતેનાતિ મુગ્ગો=ધઞ્ઞવિસેસો. ગદતીતિ ગગ્ગો=ઇસિ. ‘‘મનાનં નિગ્ગહીત’’ન્તિ (૫.૯૬) મસ્સ નિગ્ગહીતં, ગચ્છતીતિ ગઙ્ગા=સુરાપગા.

૩૩. સિઙ્ગાદયો.

સિઙ્ગઆદયો સદ્દા ગકઅન્તા નિપચ્ચન્તે. સી-સયે, નિગ્ગહીતાગમો, રસ્સત્તઞ્ચ, સયતિ પવત્તતિ મત્થકેતિ સિઙ્ગં=વિસાણં. ફુર-ચલને, લિમુઙ, ફુરતિ ચલતીતિ પુલિઙ્ગો=જલિતઙ્ગા રાવયવો. ચલ-કમ્પને, ઉપુબ્બો, ચલસ્સ ચાલિં, ઉચ્ચલતિ કમ્પતીતિ ઉચ્ચાલિઙ્ગો=સુક્કકીટો, કલ-સદ્દે, ઇમુક, કલતિ અભિનાદં કરોતિ બહુરજ્જતાયા તિ કલિઙ્ગો=દક્ખિણાપથો. ભમ-અનવટ્ઠાને, અસ્સ ઇત્તં, ભમતીતિ ભિઙ્ગો=ભમરો. પટ અટ-ગમને, પટિસ્સ અમુક, અક ચ. પટતિ પતન્તો ગચ્છતીતિ પટઙ્ગો, પટગો=સલભો, એવમઞ્ઞેપિ.

૩૪. અગા ગિ.

અગ-કુટિલગમનેતીમસ્મા ગિ હોતિ. અગતિ કુટિલો હુત્વા ગચ્છતીતિ અગ્ગિ=પાવકો.

૩૫. યાવલા ગુ.

યા-પાપુણને, વલ વલ્લ-સંવરણે, એતેહિ ગુ હોતિ. યાતીતિ યાગુ=પેય્યા. વલીયતિ સંવરીયતીતિ વગ્ગુ=મનુઞ્ઞો.

૩૬. ફેગ્ગાદયો.

ફેગ્ગુ આદયો ગુઅન્તા નિપચ્ચન્તે. ફલ-નિપ્ફત્તિયં, અસ્સ એત્તં, ફલતિ નિટ્ઠાનં ગચ્છતીતિ ફેગ્ગુ=અસારો. ભર-ભરણે, રલોપો. ભરતીતિ ભગુ=ઇસિ. હિ-ગતીયં, નિગ્ગહીતાગમો, હિનો તિ પવત્તતીતિ હિઙ્ગુ=રામઠજં. કમ-ઇચ્છાયં, કામીયતીતિ કઙ્ગુ=ધઞ્ઞવિસેસો, એવમઞ્ઞેપિ.

૩૭. જના ઘો.

જન-જનનેતીમસ્મા ઘો હોતિ. ‘‘મનાનં નિગ્ગહીત’’ન્તિ (૫.૯૬) નસ્સ નિગ્ગહીતં, જાયતિ ગમનમેતાયાતિ જઙ્ઘા=પાણ્યઙ્ગવિસેસો.

૩૮. મેઘાદયો.

મેઘઆદયો ઘન્તા નિપચ્ચન્તે. મિહ-સેચને, હલોપો, મેહતિ સિઞ્ચતીતિ મેઘો=અમ્બુદો. મુહ-મુચ્છાયં, હલોપો, મુય્હન્તિ સત્તા એત્થાતિ મોઘો=તુચ્છો. સી-સયે, એત્તાભાવો, સેતિ લહુ હુત્વા પવત્તતીતિ સીઘં=આસુ. અહ-ભસ્મીકરણે, નિપુબ્બો, હલોપદીઘા, નિદહતીતિ નિદાઘો=ગિમ્હો. મહીસ્સ હલોપો, મહીયતિ પૂજીયતીતિ મઘા=નક્ખત્તં, એવમઞ્ઞેપિ.

(ઇતિ કવગ્ગપચ્ચયવિધાનં).

૩૯. ચુસરવરા ચો.

ચુ-ચવને, સર-ગતિ હિંસા ચિન્તાસુ, વર-વરણ સમ્ભત્તીસુ, એયેહિ ચો હોતિ. ચવતિ રુક્ખાતિ ચોચં=ઉપભુત્તફલ- વિસેસો. સરતિ આયતિં દુક્ખં હિંસતીતિ સચ્ચં=અવિતથં. વારેતિ સુખન્તિ વચ્ચં=ગૂથો.

૪૦. મરા ચુઈચી ચ.

મર-પાણચાગે તીમસ્મા ચુઈચી હોન્તિ ચો ચ. મરણં મચ્ચુ=મરણં. મારેતિ અન્ધકારં વિનાસેતીતિ મરીચિ=રંસિ, મિગતણ્હિકા ચ. મરતીતિ મચ્ચો=સત્તો.

૪૧. કુસ પસા છિક.

કુસ-અક્કોસે, પસ-બાધને, એતેહિ છિક હોતિ. કુસીયતિ અક્કોસીયતીતિ કુચ્છિ=ઉદરં. પસીયતિ બાધીયતિ એત્થાતિ પચ્છિ=ભાજનવિસેસો.

૪૨. કસ ઉસા છુક.

કસ-વિલેખને, ઉસ-દાહે, એતેહિ છુક હોતિ. કસન્તિ વિલેખન્તિ એત્થાતિ કચ્છુ=પામં. ઉસતિ દહતિ સન્તાપન્તિ ઉચ્છુ=રસાલો.

૪૩. અસ મસ વદ કુચ કચા છો.

અસ-ખિપને, મસ-આમસને, વદ-વચને, કુચ-સંકોચને, કચ-બન્ધને, એતેહિ છો હોતિ. અસતિ છિપતીતિ અચ્છો=ભલ્લૂકો. મસતિ જલન્તિ મચ્છો=મીનો. વદતીતિ વચ્છો=નેલકો. કુચીયતિ સંકોચીયતીતિ કોચ્છો=ભદ્દપીટ્ઠં. કચીયતિ બન્ધીયતીતિ કચ્છો=તનુપદેસો, અનૂપો ચ.

૪૪. ગુચ્છાદયો.

ગુચ્છઆદયો છન્તા નિપચ્ચન્તે. ગુપ-ગોપને, ઓત્તાભાવો, ગોપીયતીતિ ગુચ્છો=થવકો. તુસ-તુટ્ઠિમ્હી, તુસન્તિ એતેનાતિ તુચ્છં=મુસા. પુસ-પોસને, પોસન્તિ તનુમનેનાતિ પુચ્છો=વાલધિ, એવમઞ્ઞેપિ.

૪૫. અરા જુ ઞટ ચ.

અર-ગમનેતીમસ્મા જુ હોતિ, અરિસ્સ ઉટ ચ. ટકારો સબ્બાદેસત્થો, અરતિ અકુટિલભાવેન પવત્તતીતિ ઉજુ=અવઙ્કો.

૪૬. રજ્જાદયો.

રજ્જુઆદયો જુઅન્તા નિપચ્ચન્તે. રુધ-આવરણે, ઉસ્સ અત્તં, રુન્ધન્તિ એતેનાતિ રુજ્જુ-યોત્તં. મન-ઞાણે, અમઞ્ઞિત્થાતિ મઞ્જુ=મઞ્જુલં, એવમઞ્ઞેપિ.

૪૭. ગિધા ઝક.

ગિધ-અભિકઙ્ખાયમિચ્ચસ્મા ઝક હોતિ. ગેધતીતિ ગિજ્ઝો=પક્ખિવિસેસો.

૪૮. વઞ્ઝાદયો.

વઞ્ચ્યાદયો ઝક અન્તા નિપચ્ચન્તે. વન-યાચને, વનોતિ અત્તાનં અનુભવિતું યાચતીતિ વઞ્ઝો=અફલરુક્ખો, વઞ્ઝા=અપસવા ઇત્થી, અસ્સ ઇત્તં વિઞ્ઝો=પબ્બતો, સંજ-સઙ્ગે, નિગ્ગહીતલોપો, સઞ્જિયતીતિ સજ્ઝં=રજતં, એવમઞ્ઞેપિ.

૪૯. કમયજા ઞો.

કમ-ઇચ્છાયં, યજ-દેવપૂજાસઙ્ગતિકરણદાનેસુ, એતેહિ ઞો હોતિ, મસ્સ નિગ્ગહીતવગ્ગન્તા, કામીયતીતિ કઞ્ઞા=કુમારી. જસ્સ પરરૂપત્તં, યજન્ત્યનેનાતિ યઞ્ઞો=યાગો.

૫૦. પુઞ્ઞં.

પુનાતિ પુણતિસ્મા વા ઞોઓત્તાભાવો ચ નિપચ્ચન્તે. પુનાતિ, પુણતિ સુન્દરત્તં કરોતીતિ વા પુઞ્ઞં=કુસલં.

૫૧. અર હાઞ્ઞો હાસ્સ હિર ચ.

અર-ગમને, વા-ચાગે, એતેહિ અઞ્ઞો હોતિ, હાસ્સ હિરઞ્ચાદેસો. અરીયતે ગમ્યતેતિ અરઞ્ઞં=વનં. જહાતિ સત્તાનં હીનત્તન્તિ હિરઞ્ઞં=ધનં, સુવણ્ણઞ્ચ.

(ઇતિ ચવગ્ગપચ્ચયવિધાનં).

૫૨. કિર તરા કીટો.

કિર-વિકિરણે, તર-તરણે, એતેહિ, કીટો હોતિ. સોભેતુમેત્થ રતનાનિ વિકિરીયન્તીતિ કિરીટં=મકુટં. તરઇતિ નિદ્દેસા અસ્સ ઇત્તં, તરન્તિ યન્તિ સુરૂપત્ત મનેનાતિ તિરીટં=વેટ્ઠનં.

૫૩. સકાદીહ્યટો.

સક-સત્તિયં, કસ-ગમને, કર-કરણે, મક્ક ઇતિ સુત્તિયો ધાતુ, દેવ-દેવને, કમ-ઇચ્છાયં, એવમાદિહિ અટો હોતિ. સણ્ણોતિ ભારં વહિતુન્તિ સકટો=યાનં. અકસિ નિરોજત્તં અગમીતિ કસટં=નિરોજં. કરોતિ અમનાપન્તિ કરટો=કાકો. મક્કતિ ચલતીતિ મક્કટો=વાનરો. દેવીયતિ પૂજીયતીતિ દેવટો=ઇસિ. કમતિ ઇચ્છતિ આરોહત્થન્તિ કમટો=વામનો.

૫૪. મકુટાવાટ કવાટ કુક્કુટા.

એતે સદ્દા નિપચ્ચન્તે. મંકિસ્મા ઉટો, નિગ્ગહીતલોપો ચ, મંકેતિ સોભેતીતિ મકુટં=કિરીટં. અવતિસ્મા આટણ, અવ્યતે ખઞ્ઞતેતિ આવાટો=કાસુ. કુ-સદ્દેતીમસ્મા આટો, ઓઅવાદેસા યથાયોગં, કવતિ રવતીતિ કવાટં=દ્વારપિધાનં. કુક વક-આદાનેતીમસ્મા કુટક, કુકતિ ગોચરમાદદાતીતિ કુક્કુટો=તમ્બચૂળો.

૫૫. કમુસ કુસ કસા ઠો.

કમ-ઇચ્છાયં, ઉસ-દાહે, કુસ-અક્કોસે, કસ-ગમને, એતેહિઠો હોતિ, નિગ્ગહીતવગ્ગન્તા, ઓદનાદીનિ કામેતીતિ કણ્ઠો=ગલો. ઓક્કપરરૂપાદીનિ, ઓદનાદીસુ ઉણ્હેન ઉસીયતી તિ ઓટ્ઠો=દન્તચ્છદો, કરભો ચ. કુસીયતિ અક્કોસીયતીતિ કોટ્ઠો=ધઞ્ઞનિલયો. કસતિ યાતિ વિનાસન્તિ કટ્ઠં=દારુ.

૫૬. કુટ્ઠાદયો.

કુટ્ઠઆદયો સદ્દા ઠન્તા નિપચ્ચન્તે. કુસિસ્મા ઠો, ઓત્તાભાવો ચ, કુસીયતિ અક્કોસીયતીતિ કુટ્ઠં=છવિરોગો. કુણ-સદ્દે, પરરૂપાભાવો ઓત્તાભાવો ચ, કુણતિ નદતીતિ કુણ્ઠો=અતિખિણો, કુણીયતિ અક્કોસીયતીતિ કુણ્ઠો= છિન્નહત્થપાદાદિકો. દંસિસ્સ દા, દંસતિ એતાયાતિ દાઠા=દન્તવિસેસો. કમિસ્સ અક ચ. કામીયાતિ દીનેતીતિ કમઠો=ભિક્ખાભાજનં, વામનો, કુમ્મો ચ. ફસ્સિસ્સ ફુટો, ફસ્સીયતીતિ ફુટ્ઠો=ફસ્સો, એવમઞ્ઞેપિ.

૫૭. વર કરા અણ્ડો.

વર-વરણે, કર-કરણે, એતેહિ અણ્ડો હોતિ. અત્તનિ પેફં વારયતીતિ વરણ્ડો=મુખરોગો. કરીયતીતિ કરણ્ડો=ભણ્ડવિસેસો.

૫૮. મનન્તા ડો.

મકાર નકારન્તેહિ ક્રિયત્થેહિ બહુલં ડપ્પચ્ચયો હોતિ. સમ-ઉપસમે, સમનં સણ્ડં=સમૂહો. કમ-પદવિક્ખેપે, કમતિ યાતીતિ કણ્ડો=સરો, પરિચ્છેદો ચ, દમ-દમને, દમન્ત્વ્યનેનાતિ દણ્ડો=નિગ્ગહો. અમ ગમ-ગમને, અમન્તિ ઉપ્પજ્જન્તિ એત્થાતિ અણ્ડો=પક્ખિપસવો, કોસો ચ. ગચ્છતિ સૂનભાવન્તિ ગણ્ડો=બ્યાધિ, વદનેકદેસો ચ. રમુ-કીળાયં, રમન્તિ એત્થાતિ રુણ્ડા=વિધવા. મન-ઞાણે, મઞ્ઞન્તિ એતેનાતિ મણ્ડો=ઓદનાદિનિસ્સાવો. ખન ખણ=અવદારણે, ખઞ્ઞતીતિ ખણ્ડો=ઉચ્છુવિકાર વિસેસો. લમ-હિંસાયં, લમતિ હિંસતિ સુચિભાવન્તિ લણ્ડો=વચ્ચં, એવમઞ્ઞેપિ.

૫૯. કુણ્ડા દયો.

કુણ્ડઆદયો ડન્તા નિપચ્ચન્તે. કમ મન તનાનં અસ્સ ઉત્તં, કામીયતીતિ કુણ્ડં=ભાજનં. મઞ્ઞતિ હિતાહિતન્તિ મુણ્ડો= છિન્નકેસો. તનોતિ એતેનાતિ તુણ્ડં=લપનં. ઈર-ખેપે, એરંઆદેસો. ઈરતિ કમ્પતીતિ એરણ્ડો=બ્યગ્ઘપુચ્છો, સિ-સેવાયં, સિસ્સ ખમુક, સુગન્ધં સેવતીતિ સિખણ્ડો=ચૂળા, એવમઞ્ઞેપિ.

૬૦. તિજ કસ તસ દક્ખા કિણો જસ્સ ખો ચ.

તિજ-નિસાને, કસ-ગમને, તસ-પિપાસાયં, દક્ખ-વુદ્ધિયં, એતેહિ કિણો હોતિ, જસ્સ ખો ચ, તેજયિત્થાતિ તિખિણં=નિસિતં. કસતિ પવત્તતીતિ કસિણં=અસેસં. તસનં તસિણા=તણ્હા. દક્ખતિ વુદ્ધિં ગચ્છતિ એતાયાતિ દક્ખીણા=કુસલં.

૬૧. વીઆદિતો ણિ.

વી-તન્તસન્તાને, સિ-સેવાસં, સૂ-પસ્સવને, દુ-ગમને, કી-દબ્બવિનીમયે, સા-તનુકરણાવસાનેસુ, એવમાદીહિ ણિ હોતિ. વીયતીતિ વેણિ=કેસકલાપો. સેવનં સેણિ=સજાતીનં કારૂનં સમૂહો. નિપુબ્બો, નિસેવીયતીતિ નિસેણિ=સોપાનં. સવતિ પસ્સવતીતિ સોણિ=કટિ. દવતિ વહતીતિ દોણિ=કટ્ઠમ્બુવાહની, નાવા ચ. નદાદિપાઠા વિમ્હિ સોણી દોણી તિપિ હોતિ. કયનં, કીયતે એતાયાતિ વા કેણિ=કયો સાતિ દુક્ખં તનું કરોતીતિ સાણિ=તિરોકરણી, એવમઞ્ઞેપિ.

૬૨. ગહાદીહ્યણિ.

ગહ-ઉપાદાને, અર-ગમને, ધર-ધારણે, સર-ગતિયિંસા ચિન્તાસુ, તર-તરણે, એવમાદીહિ અણિપ્પચ્ચયો હોતિ. ગણ્હાતીતિ ગહણિ=અસિતાદિપાચકો અગ્ગિ. અરીયતિ ગમીયતીતિ અરણિ=અગ્ગિમન્થનકટ્ઠં. ધારેતીતિ ધરણિ=મહી. સરીયતિ ગમીયતીતિ ભરણિ=મગ્ગો. તરન્ત્યનેનાતિ તરણિ=નાવા, સૂરિયો ચ.

૬૩. રીવીભાહિ ણુ.

રી-પસ્સવને, વી વા-ગમને, ભા-દિત્તિયં, એતેહિણુ હોતિ. રીયતિ પસ્સવતીતિ રેણુ=રજો. વેતિ પવત્તતીતિ વેણુ=વેળુ. ભાતિ દિબ્બતીતિ ભાણુ=રંસિ.

૬૪. ખાણ્વા દયો.

ખાણુઆદયો ણુઅન્તા નિપચ્ચન્તે. ખણ ખન-અવદારણે, ણસ્સ આ, ખઞ્ઞતિ અવદારીયતીતિ ખાણુ=છિન્નસાખો રુક્ખો. જન-જનને, નસ્સ વા આત્તં, જાયતિ ગમન મનેનાતિ જાણુ, જણ્ણુ=જઙ્ઘોરૂનં સન્ધિ. હર-હરણે, એક, હરીયતીતિ હરેણુ=ગન્ધદબ્બ, એવમઞ્ઞેપિ.

૬૫. ક્વાદિતો ણો.

કુ-સદ્દે, સુ-સવને, દુ-ગમને, વર-વરણે, કર-કરણે, પણ-બ્યવહારથુતિસુ, તા-પાલને, લી-નિલીયને, એવમાદીહિ ણો હોતિ. કવતિ નદતિ એત્થાતિ કોણો=અસ્સિ, વીણાદિવાદનદણ્ડો ચ. સુણોતીતિ સોણો=સુનખો, નરો ચ. દવતિ પવત્તતીતિ દોણો=પરિમાણવિસેસો. વિરૂપત્ત વારેતીતિ વણ્ણો=નીલાદિ. સવનં કરોતીતિ કણ્ણો=સવનં. પણીયતિ વોહરીયતીતિ પણ્ણો=પલાસો. લાયતીતિ તાણં=રક્ખા. નિલીયન્તિ એત્થાતિ લેણં=નિલીયનટ્ઠાનં.

૬૬. સુવીહિ ણક.

સુ-સવને, વી-તન્તસન્તાને, એતેહિ ણક હોતિ. સુણોતીતિ સુણો=સુનખો. વીયતીતિ વીણા=વલ્લકી.

૬૭. તિણાદયો.

તિણઆદયો ણકન્તા નિપચ્ચન્તે. તિજ-તેજને, જલોપો, તેજેતિ એતેનાતિ તિણં=બીરણાદિ. લી લિહ સાદ ક્લેદાનં લો લવા, લીયતિ રસતો સબ્બત્થ અલ્લીયતીતિ લોણં લવણં, લેહીયતીતિ લોણં લવણં, સાદીયતીતિ લોણં લવણં, ક્લેદયતીતિ લોણં લવણં, ગમિસ્સ ઓ, ગચ્છતીતિ ગોણો=ગો. હર-હરણે, ણસ્સઞ્જિ, હરીયતીતિ હરિણો=મિગો. ઈર-કમ્પને, રસ્સત્તં, ણસ્સ ઞિચ, અત્તનો લૂખભાવે સમ્પત્તે ઈરતિ કમ્પતીતિ ઇરિણં=ઊસરં. થુ-અભિત્થવે, દીઘો, અભિત્થવીયતીતિ થૂણં=નગરં, થૂણો=ઘરત્થમ્ભો, એવમઞ્ઞેપિ.

૬૮. રવણ વરણ પૂરણા દયો.

રવણ વરણ પૂરણા દયો અણપ્પચ્ચયેન સિદ્ધા. રવતીતિ રવણો=કોકિલો. વારેતીતિ વરણો=પાકારો. પૂરીયતે અનેનાતિ પૂરણો=પરિપૂરી.

(ઇતિ ટવગ્ગપચ્ચયવિધાનં).

૬૯. પાવસા અતિ.

પા-રક્ખણે, વસ-નિવાસે, એતેતિ અતિ હોતિ. પુબ્બસરલોપો, પાતિ રક્ખતીતિ પતિ=સામી, વસન્તિ એત્થાતિ વસતિ=ગેહં.

૭૦. ધા હિ સિ તન જન જર ગમ સચા તુ.

ધા-ધારણે, હિ-ગતિયં, તન-વિત્થારે, જન-જનને, જર-વયો-હાનિયં, અમ ગમ-ગમને, સચ-સમવાયે, એતેહિ તુ હોતિ. ધારેતીતિ ધાતુ=ગેરુકાદિ. હિનોતિ પવત્તાતિ ફલં એતેનાતિ હેતુ=કારણં, સેવીયતિ જનેહીતિ સેતુ=બન્ધતિ (પદ્ધતિ). તઞ્ઞતેતિ તન્તુ=સુત્તં. જનીયતે કમ્મકિલેસેહીતિ જન્તુ, જાયતિ કમ્મકિલેહીતિ વા જન્તુ=સત્તો. જીરતીતિ જત્તુ=અંસસન્ધિ. ગચ્છતીતિ ગન્તુ=ગમિકો, સચતિ સમેતીતિ સત્તુ=યવાદિચુણ્ણં.

૭૧. અરિસ્સુટ ચ.

અર-ગમનેતીમસ્મા તુ હોતિ, અરિસ્સ ઉટ આદેસોચ. અરતિ પવત્તતીતિ ઉતુ=હેમન્તાદિ,

૭૨. પિત્વાદયો.

પિતુઆદયો સદ્દા તુઅન્તા નિપચ્ચન્તે. પા-રક્ખણે, આસ્સ ઇત્તં, પાતિ રક્ખતીતિ પિતા=જનકો. પાતિસ્સેવાદિસ્સ મો, પાયેતીતિ માતા=જનની. ભા-દિત્તિયં, ભાતીતિ ભાતા=સોદરિયો. ધા-ધારણે, આસ્સ ઈત્તં, ધારીયતીતિ ધીતા=પુત્તી. દુહ-પપૂરણે, ઓત્તાભાવો, તુસ્સ ઞ્છિચ. દુહતિ પસવે પપૂરેતીતિ દુહિતા=પુત્તી. જન-જનને, અસ્સ આત્તં, મા ચાન્તાદેસો. પપુત્તે જનેતીતિ જામાતા=દુહિતુપતિ. નહ-બન્ધને, નહીયતિ બન્ધીયતિ પેમેનાતિ નત્તા-પપુત્તો. હુ-હવને, હવતિ પૂજેતીતિ હોતા=યઞ્ઞકો. પૂ-પવને, પુનાતિ આયતિં ભવં પવિત્તં કરોતીતિ પોતા=સોયેવ.