પણ્ડિતકણ્ડ

૩. નીતિ સારો મનુસ્સાનં, મિત્તો આચરિયોપિ ચ;

માતા પિતા ચ નીતિમા, સુતવા ગન્થકારકો.

૪. અલસસ્સ કુતો સિપ્પં, અસિપ્પસ્સ કુતો ધનં;

અધનસ્સ કુતો મિત્તં, અમિત્તસ્સ કુતો સુખં;

અસુખસ્સ કુતો પુઞ્ઞં, અપુઞ્ઞસ્સ કુતો વરં.

૫. સુચિન્તિતચિન્તી ચેવ, સુભાસિતભાસીપિ ચ;

સુકતકમ્મકારી ચ, પણ્ડિતો સાધુમાનુસો.

૬. કવિહેરઞ્ઞકા કત્વા, ઉત્તત્તં સત્થકઞ્ચનં;

ભૂસનં ગજ્જપજ્જાદિં, કરોન્તિ ચ મનોહરં.

૭. બહું લહુઞ્ચ ગહણં, સમ્મૂપધારણમ્પિ ચ;

ગહિત અસમ્મુસ્સનં, એતં સુવિઞ્ઞુલક્ખણં.

૮. અજરામરંવ પઞ્ઞો, વિજ્જમત્થઞ્ચ ચિન્તયે;

ગહિતો ઇવ કેસેસુ, મચ્ચુના ધમ્મમાચરે.

૯. સિપ્પસમં ધનં નત્થિ, સિપ્પં ચોરા ન ગણ્હરે;

ઇધ લોકે સિપ્પં મિત્તં, પરલોકે સુખાવહં.

૧૦. ભુઞ્જનત્થં કથનત્થં, મુખં હોતીતિ નો વદે;

યં વાતં વા મુખારુળ્હં, વચનં પણ્ડિતો નરો.

૧૧. દુમ્મેધેહિ પસંસા ચ, વિઞ્ઞૂહિ ગરહા ચ યા;

ગરહાવ સેય્યો વિઞ્ઞૂહિ, યઞ્ચે બાલપ્પસંસના.

૧૨. અચિન્તિયે સાટ્ઠકથે, પણ્ડિતો જિનભાસિતે;

ઉપદેસં સદા ગણ્હે, ગરું સમ્મા ઉપટ્ઠહં.

તસ્મા સાટ્ઠકથે ધીરો, ગમ્ભીરે જિનભાસિતે;

ઉપદેસં સદા ગણ્હે, ગરું સમ્મા ઉપટ્ઠહં.

૧૩. ગરૂપદેસહીનો હિ, અત્થસારં ન વિન્દતિ;

અત્થસારવિહીનો સો, સદ્ધમ્મા પરિહાયતિ.

૧૪. ગરૂપદેસલાભી ચ, અત્થસારસમાયુતો;

સદ્ધમ્મં પરિપાલેન્તો, સદ્ધમ્મસ્મા ન હાયતિ.

૧૫. સબ્બદબ્બેસુ વિજ્જેવ, દબ્બમાહુ અનુત્તરં;

અહારત્તા અનગ્ઘત્તા, અક્ખયત્તા ચ સબ્બદા.

૧૬. અપ્પકેનપિ મેધાવી, પાભતેન વિચક્ખણો;

સમુટ્ઠાપેતિ અત્તાનં, અણું અગ્ગિંવ સન્ધમં.

૧૭. પણ્ડિતે ચ ગુણા સબ્બે, મૂળ્હે દોસા હિ કેવલં;

તસ્મા મૂળ્હસહસ્સેસુ, પઞ્ઞો એકો વિસેસિયતે.

૧૮. બાલા ઇસ્સન્તિ દુમ્મેધા, ગુણી નિદ્દોસકારિનો;

ગરુકો પણ્ડિતો એતસ-મિસ્સં તેહ્યવિદ્વા સમો.

૧૯. મનુઞ્ઞમેવ ભાસેય્ય, નામનુઞ્ઞં કુદાચનં;

મનુઞ્ઞં ભાસમાનસ્સ, ગરું ભારં ઉદદ્ધરિ;

ધનઞ્ચ નં અલાભેસિ, તેન ચત્તમનો અહુ.

૨૦. વિજ્જા દદાતિ વિનયં, વિનયા યાતિ પત્તતં;

પત્તત્તા ધનં પપ્પોતિ, ધના ધમ્મં તતો સુખં.

૨૧. યે વુડ્ઢમપચયન્તિ, નરા ધમ્મસ્સ કોવિદા;

દિટ્ઠેવ ધમ્મે પાસંસા, સમ્પરાયે ચ સુગ્ગતિં.

૨૨. માતરિવ પરદારેસુ, પરદબ્બેસુ લેદ્દુંવ;

અત્તનીવ સબ્બભૂતેસુ, યો પસ્સતિ સો પણ્ડિતો.

૨૩. આસીસેથેવ પુરિસો, ન નિબ્બિન્દેય્ય પણ્ડિતો;

અનવજ્જેસુ કમ્મેસુ, પસંસિતેસુ સાધુભિ.

આસીસેથેવ પુરિસો, ન નિબ્બિન્દેય્ય પણ્ડિતો;

પસ્સામિ વોહં અત્તાનં, યથા ઇચ્છિં તથા અહુ.

૨૪. વાયમેથેવ પુરિસો, ન નિબ્બિન્દેય્ય પણ્ડિતો;

પુઞ્ઞક્રિયવત્થૂસુ, પસંસિતેસુ વિઞ્ઞુભિ.

૨૫. લોકે ઉસ્સાહવન્તાનં, જનાનં કિમસાધિયં;

સાગરેપિ મહાસેતું, કપિયૂથેહિ બન્ધતિ.

૨૬. કિં કુલેન વિસાલેન, ગુણહીનો તુ યો નરો;

અકુલિનોપિ સત્થઞ્ઞો, દેવતાહિપિ પુજ્જતે.

૨૭. ઉક્કટ્ઠે સૂરમિચ્છન્તિ, મન્તીસુ અકુતૂહલં;

પિયઞ્ચ અન્નપાનમ્હિ, અત્થે જાતે ચ પણ્ડિતં.

૨૮. રૂપયોબ્બન્નસમ્પન્ના, વિસાલકુલસમ્ભવા;

વિજ્જાહીના ન સોભન્તે, નિગ્ગન્ધા ઇવ કિં સુકા.

૨૯. વુત્યં વિસદઞાણસ્સ, ઞાતો અત્થો તરસ્સન;

સૂરપ્પભાય આદાસો, છાયં દિસ્સે ન માકરે.

૩૦. અવેય્યાકરણો ત્વન્ધો, બધિરો કોસવજ્જિતો;

સાહિચ્ચરહિતો પઙ્ગુ, મૂગો તક્કવિવજ્જિતો.

૩૧. ધીરો ચ વિવિધાનઞ્ઞૂ, પરેસં વિવરાનુગૂ;

સબ્બામિત્તે વસીકત્વા, કોસિયોવ સુખી સિયા.

૩૨. મહાતેજોપિ તેજોયં, મત્તિકં ન મુદું કરે;

આપો આપેસિ મુદુકં, સાધુવાચાવ કક્ખળં.

૩૩. કોત્થો પુત્તેન જાતેન, યો ન વિદૂ ન ધમ્મિકો;

કાણેન ચક્ખુના કિં વા, ચક્ખુ પીળેવ કેવલં.

૩૪. મુદુનાવ રિપું જેતિ, મુદુના જેતિ દારુણં;

નો ન સિદ્ધં મુદુ કિઞ્ચિ, તતો ચ મુદુના જયે.

૩૫. સજાતો યેન જાતેન, યાતિ વંસો સમુન્નતિં;

પરિવત્તિનિસંસારે, મતો કો વા ન જાયતે.

૩૬. દાને તપસિ સૂરે ચ, યસ્સ ન પત્થિતો યસો;

વિજ્જાય મત્થલાભે ચ, કેવલં અધિકોવસો.

૩૭. વરો એકો ગુણી પુત્તો, ન ચ મૂળ્હસતાન્યપિ;

એકો ચન્દો તમો હનતિ, ન ચ તારાગણો તથા.

૩૮. પુઞ્ઞતિત્થકતો યેન, તપો ક્વાપિ સુદુક્કરો;

તસ્સ પુત્તો ભવે વસ્સો, સમિદ્ધો ધમ્મિકો સુદ્ધે.

૩૯. લાલયે પઞ્ચવસ્સાનિ, દસવસ્સાનિ તાલયે;

પત્તેતુ સોળસે વસ્સે, પુત્તં મિત્તંવ આચરે.

૪૦. લાલને બહવો દોસા, તાલને બહવો ગુણા;

તસ્મા પુત્તઞ્ચ સિસ્સઞ્ચ, તાલયે ન તુ લાલયે.

૪૧. માગધા પાકતા ચેવ, સક્કતવોહારોપિ ચ;

એતેસુ કોવિદો પઞ્ઞો, ધીરો પાળિં વિસોધયે.

૪૨. સક્કતં પાકતઞ્ચેવ-પભંસો ચ પિસાચિકી;

માગધી સોરસેનીવ, છ ભાસા પરિકિત્તિતા.

૪૩. ચન્દનં સીતલં લોકે, ચન્દિકા સીતલા તતો;

ચન્દન ચન્દિકાતોપિ, વાક્યં સાધુ સુભાસિતં.

૪૪. પત્તકાલોદિતં અપ્પં, વાક્યં સુભાસિતં ભવે;

ખુદિતસ્સ કદન્નમ્પિ, ભુત્તં સાદુરસં સિયા.

૪૫. સત્થકાપિ બહૂવાચા, નાદરા બહુભાણિનો;

સોપકારમુદાસિના, નનુ દિટ્ઠં નદીજલં.

૪૬. પાસાણછત્તં ગરુકં, તતો દેવાનાચિક્ખના;

તતો વુડ્ઢાનમોવાદો, તતો બુદ્ધસ્સ સાસનં.

૪૭. તૂલં સલ્લહુકં લોકે, તતો ચપલજાતિકો;

તતોનોસાવકો તતો, યતિ ધમ્મપમાદકો.

૪૮. પણ્ડિતસ્સ પસંસાય, દણ્ડો બાલેન દીયતે;

પણ્ડિતો પણ્ડિતેનેવ, વણ્ણિતોવ સુવણ્ણિતો.

૪૯. સતેસુ જાયતે સૂરો, સહસ્સેસુ ચ પણ્ડિતો;

વુત્તા સતસહસ્સેસુ, દાતા ભવતિ વા ન વા.

૫૦. વિદ્વત્તઞ્ચ રાજત્તઞ્ચ, નેવ તુલ્યં કદાચિપિ;

સદેસે પૂજિતો રાજા, વિદ્વા સબ્બત્થ પૂજિતો.

૫૧. સતં દીઘાયુકં સબ્બ-સત્તાનં સુખકારણં;

અસતં પન સબ્બેસં, દુક્ખહેતુ ન સંસયો.

૫૨. પણ્ડિતે સુજને સન્તે, સબ્બેપિ સુજના જના;

જાતેકસ્મિં સારગન્ધે, સબ્બે ગન્ધમયા દુમા.

૫૩. અત્તાવ યદિ વિનીતો, નિજસ્સિતા મહાજના;

વિનીતં યન્તિ સબ્બેપિ, કો તં નાસેય્ય પણ્ડિતો.

૫૪. સરીરસ્સ ગુણાનઞ્ચ, દૂરમચ્ચન્તમન્તરં;

સરીરં ખણવિદ્ધંસી, કપ્પન્તટ્ઠાયિનો ગુણા.

૫૫. અમ્બું પિવન્તિ નો નજ્જો, રુક્ખો ખાદતિ નો ફલં;

મેઘો ક્વચિપિ નો સસ્સં, પરત્થાય સતં ધનં.

૫૬. સચ્ચં પુનપિ સચ્ચન્તિ, ભુજમુક્ખિપ્પ મુચ્ચતે;

સકત્થો નત્થિ નત્થેવ, પરસ્સત્થ મકુબ્બતો.

૫૭. સતં ફરુસવાચાહિ, ન યાતિ વિકતિં મનો;

તિણુક્કાહિ ન સક્કાવ, તાપેતું સાગરે જલં.

૫૮. સેલો યથા એકઘનો, વાતેન ન સમીરતિ;

એવં નિન્દાપસંસાસુ, ન સમિઞ્જન્તિ પણ્ડિતા.

૫૯. ધમ્મત્થકામમોક્ખાનં, યસ્સેકોપિ ન વિજ્જતિ;

અજગલથનસ્સેવ, તસ્સ જાતિ નિરત્થકા.

૬૦. ન કમ્મમપિ ચિન્તેત્વા, ચજે ઉય્યોગમત્તનો;

અનુય્યોગેન તેલાનિ, તિલેહિ ન સક્કા લદ્ધું.

૬૧. યથા હ્યેકેન ચક્કેન, ન રથસ્સ પતિ ભવે;

એવં પુરિસકારેન, વિના કમ્મં ન સિજ્ઝતિ.

૬૨. ઉય્યામેન હિ સિજ્ઝન્તિ, કારિયાનિ ન મનોરથં;

ન હિ સુત્તસ્સ સીહસ્સ, પવિસન્તિ મિગામુખે.

૬૩. માતાપિતુ કતાભ્યાસો, ગુણિતમેતિ બાલકો;

ન ગબ્ભજાતિમત્તેન, પુત્તો ભવતિ પણ્ડિતો.

૬૪. માતા સત્તુ પિતા વેરી, યેન બાલો ન પાઠિતો;

ન સોભતે સભામજ્ઝે, હંસમજ્ઝે બકો યથા.

૬૫. કાચો કઞ્ચનસંસગ્ગો, ધત્તે મરકતિં જુતિં;

તથા સબ્ભિસન્નિધાના, મૂળ્હો યાતિ પવીણતં.

૬૬. તસ્મા અક્ખરકોસલ્લં, સમ્માદેય્ય હિતત્થિકો;

ઉપટ્ઠહં ગરું સમ્મા, ઉટ્ઠાનાદીહિ પઞ્ચહિ.

૬૭. ઉટ્ઠાના ઉપટ્ઠાના, ચ, સુસ્સૂસા પારિચરીયા;

સક્કચ્ચં સિપ્પુગ્ગહણા, ગરું આરાધયે બુધો.

૬૮. કાબ્યસત્થ વિનોદેન, કાલો ગચ્છતિ ધીમતં;

બ્યસનેન ચ મૂળ્હાનં, નિદાય કલહેન વા.

૬૯. છ દોસા પુરિસેનેહ, હાતબ્બા ભૂતિમિચ્છતા;

નિદ્દાતન્દી ભયં કોધો, આલસ્યં દીઘસુત્તતા.

નિદ્દાસીલી સભાસીલી, અનુટ્ઠાતા ચ યો નરો;

અલસો કોધપઞ્ઞાણો, તં પરાભવતો મુખં.

૭૦. નિગ્ગુણેસુપિ સત્તેસુ, દયા કુબ્બન્તિ સાધવો;

ન હિ સંહરતે જુતિં, ચન્દો ચણ્ડાલવેસ્મે.

૭૧. યત્ર વિદ્વજ્જનો નત્થિ, સીલાઘ્યો તત્ર અપ્પધિપિ;

નિરત્થપાદમે દેસે, એરણ્ડોપિ દુમાયતે.

૭૨. ઠાનભટ્ઠા ન સોભન્તે, દન્તા કેસા નખા નરા;

ઇતિવિઞ્ઞાય મતિમા, સટ્ઠાનં ન પરિચ્ચજે.

૭૩. પરોપદેસે પણ્ડિચ્ચં, સબ્બેસં સુકરઞ્હિ ખો;