માતિકા

યથાધમ્મિકરાજૂનં, અમચ્ચા ચ પુરોહિતા;

નીતિસત્થં સુનિસ્સાય, નિચ્છયન્તિ વિનિચ્છયં.

અઙ્ગાનિ વેદા ચત્તારો, મીમંસાન્યાય વિત્થારો;

ધમ્મસત્થં પુરાણઞ્ચ, વિજ્જા હેતા ચતુદ્દસ.

આયુબ્બેદો મનુબ્બેદો, ગન્ધબ્બો ચેતિ તે તયો;

અત્થસત્થં ચતુત્થઞ્ચ, વિજ્જાહ્યાટ્ઠરસ મતા.

સુતિસમુતિસઙ્ખ્યા ચ, રોગાનીતિ વિસેસકા;

ગન્ધબ્બા ગણિકા ચેવ, ધનુબ્બેદા ચ પૂરણા.

તિકિચ્છા ઇતિહાસો ચ, જોતિમાયા ચ છન્દતિ;

કેતુમન્તા ચ સદ્દા ચ, સિપ્પાટ્ઠારસકા ઇમે.

દમો દણ્ડો ઇતિખ્યાતો, તટ્ઠાદણ્ડો મહીપતિ;

તસ્સ નીતિ દણ્ડનીતિ, નયનાનીતિ વુચ્ચતિ.

દણ્ડેન નીયતે ચેદં, દણ્ડં નયતિ વા પુન;

દણ્ડનીતિ ઇતિખ્યાતો, તિલોકા નતિ વત્તતે.

નાનાસત્થોદ્ધતં વક્ખે, રાજનીતિ સમુચ્ચયં;

સબ્બબીજમિદું સત્થં, ચાણક્ય સારસઙ્ગહં.

મૂલસુત્તં પવક્ખામિ, ચાણક્યેન યથોદિતં;

યસ્સં વિઞ્ઞાતમત્તેન, મૂળ્હો ભવતિ પણ્ડિતો.

મિત્તલાભો સુહદભેદો, વિગ્ગહો સન્ધિરેવ ચ;

પઞ્ચતન્દ્રા તથાઞ્ઞસ્મા, ગન્થા કસ્સિયલિખ્યતે.

લોકનીતિમ્હા –

(૧) પણ્ડિતકણ્ડ. (૨) સુજનકણ્ડ. (૩) બાલદુજ્જન કણ્ડ. (૪) મિત્તકણ્ડ. (૫) ઇત્થિકણ્ડ. (૬) રાજકણ્ડ. (૭) પકિણ્ણક કણ્ડ-

લોકનીતિ –

પણ્ડિતો સુજનો કણ્ડો, દુજ્જનો મિત્તઇત્થી ચ;

રાજપકિણ્ણકો ચાતિ, સત્તકણ્ડે વિભૂસિનો.

ચક્કિન્દાભિસિરિનાયં, સોધિતો કાસિકે સાકે;

છનોત્યં દુતિયાસળ્હે, કાળસત્તમ આદિહે.

લોકનીતિં પવક્ખામિ, નાનાસત્થસમુદ્ધટં;

માગધેનેવ સઙ્ખેપં, વન્દિત્વા રતનત્તયં.

નીતિ લોકે પુરિસસ્સ સારો,

માતા પિતા આચરિયો મિત્તો;

તસ્મા હિ નીતિં પુરિસો વિજઞ્ઞા,

ઞાણીમહા હોતિ બહુસ્સુતો.

મહારહનીતિ –

(૧) પણ્ડિતકથા. (૨) સમ્ભેદકથા. (૩) મિત્તકથા. (૪) નાયક કથા. (૫) ઇત્થિકથા

મહારહ રહંસક્ય-મુનિં નીવરણા તણ્હા;

મુત્તં મુત્તં સુદસ્સનં, વન્દે બોધિવરં વરં.

નીતિધ જન્તૂનં સારો, મિત્તાચરિયા ચ પિતરો;

નીતિમા સુબુદ્ધિબ્યત્તો, સુતવા અત્થદસ્સિમા.

ધમ્મનીતિ –

(૧) આચરિયકથા (૨) સિપ્પકથા (૩) પઞ્ઞાકથા (૪) સુતકથા (૫) કથાનકથા (૬) ધનકથા (૭) દેસકથા (૮) નિસ્સયકથા (૯) મિત્તકથા (૧૦) દુજ્જનકથા (૧૧) સુજનકથા (૧૨) બલકથા (૧૩) ઇત્થિકથા (૧૪) યુત્તકથા (૧૫) દાસકથા (૧૬) ઘરાવાસકથા (૧૭) કાતબ્બકથા (૧૮) અકાતબ્બકથા (૧૯) ઞાતબ્બકથા (૨૦) અલઙ્કારકથા (૨૧) રાજધમ્મકથા (૨૨) ઉપસેવકકથા (૨૩) દુક્ખાદિમિસ્સકકથા (૨૪) પકિણ્ણકકથા

ચક્કાતિચક્કચક્કિન્દો, દેવાતિદેવાદેવિન્દો,

બ્રહ્માતિ બ્રહ્મબ્રહ્મિન્દો, જિનો પૂરેતુ મે ભાવં.

ચિરં તિટ્ઠતુ લોકમ્હિ, ધંસકં સબ્બપાણિનં;

મહામોહતમં જયં, જોતન્તં જિનસાસનં.

વન્દિત્વા રતનં સેટ્ઠં, નિસ્સાય પુબ્બકે ગરુ;

નીતિધમ્મં પવક્ખામિ, સબ્બલોક સુખાવહં.

આચરિયો ચ સિપ્પઞ્ચ, પઞ્ઞાસુતકથાધનં;

દેસઞ્ચ નિસ્સયો મિત્તં, દુજ્જનો સુજનો બલં.

ઇત્થી પુત્તો ચ દાસો ચ, ઘરાવાસો કતાકતો;

ઞાતબ્બો ચ અલઙ્કારો, રાજધમ્મા પસેવકો;

દુક્ખાદિમિસ્સકો ચેવ, પકિણ્ણકાતિ માતિકા.

રાજનીતિ –

સીહા એકં બકા એકં, સિક્ખે ચત્તારિ કુક્કુટા;

પઞ્ચ કાકા રાજા નામ, છ સુનક્ખા તીણિ ગદ્રભા.

૧. મહાકમ્મં ખુદ્દકં વા, યં કમ્મં કાતુમિચ્છતિ;

સબ્બારમ્ભેન કાતબ્બં, સીહા એકં તદા ભવે.

૨. ઇન્દ્રિયાનિ સુસંયમ, બકોવ પણ્ડિતો ભવે;

દેસક લોમપન્નાનિ, સબ્બકમ્માનિ સાધયે.

૩. પુબ્બટ્ઠાનઞ્ચ યુદ્ધઞ્ચ, સંવિભાગઞ્ચ બન્ધુ હિ;

થિયા અક્કમ્મ ભુત્તઞ્ચ, સિક્ખે ચત્તારિ કુક્કુટો.

૪. ગુય્હે મેથુનં પેક્ખિત્વા, ભોજનં ઞાતિસઙ્ગહો;

વિલોકા પેક્ખનાલસ્યં, પઞ્ચ સિક્ખેય્ય વાયસા.

૫. અનાલસ્સંતિસવન્તાસો, સુનિદ્ધા સુપ્પબોધના;

દળ્હભત્તિ ચ સૂરઞ્ચ, છ એતેસ્વાનતો ગુણો.

૬. ખિન્નોવ વહતે ભારં, સીતુણ્હઞ્ચ ન ચિન્તયી;

સન્તુટ્ઠો ચ ભવે નિચ્ચં, તીણિ સિક્ખેય્ય ગદ્રભા.

૭. વીસતિ તાનિ ગુણાનિ, ચરેય્ય ઇહ પણ્ડિતો;

વિજેય્ય રિપૂ સબ્બેપિ, તેજસ્સી સો ભવિસ્સતિ.

(૧) પણ્ડિતકણ્ડ (૨) સુજનકણ્ડ (૩) બાલદુજ્જનકણ્ડ (૪) મિત્તકણ્ડ (૫) રાજકણ્ડ (૬) નાયકકણ્ડ (૭) પુત્તકણ્ડ (૮) વેજ્જાચરિયકણ્ડ (૯) દાસકકણ્ડ (૧૦) ઇત્થિકણ્ડ (૧૧) પકિણ્ણકકણ્ડ

કવિદપ્પણનીતિંયો, વાચુગ્ગતં કરોતિ ચે;

ભુવનમજ્ઝે એસો હિ, વિઞ્ઞૂ પણ્ડિતજાતિકો.

કવિદપ્પણનીતિ

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ