૧. સમ્બાધસુત્તં

૪૨. એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા આનન્દેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉદાયી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘વુત્તમિદં, આવુસો, પઞ્ચાલચણ્ડેન દેવપુત્તેન –

‘‘સમ્બાધે ગતં [સમ્બાધે વત (સી.)] ઓકાસં, અવિદ્વા ભૂરિમેધસો;

યો ઝાનમબુજ્ઝિ બુદ્ધો, પટિલીનનિસભો મુની’’તિ.

‘‘કતમો, આવુસો, સમ્બાધો, કતમો સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા’’તિ? ‘‘પઞ્ચિમે, આવુસો, કામગુણા સમ્બાધો વુત્તો ભગવતા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. ઇમે ખો, આવુસો, પઞ્ચ કામગુણા સમ્બાધો વુત્તો ભગવતા.

‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ વિતક્કવિચારા અનિરુદ્ધા હોન્તિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ પીતિ અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ ઉપેક્ખાસુખં અનિરુદ્ધં હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ રૂપસઞ્ઞા અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞા અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞા અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞા અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા પરિયાયેન. તત્રાપત્થિ સમ્બાધો. કિઞ્ચ તત્થ સમ્બાધો? યદેવ તત્થ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસઞ્ઞા અનિરુદ્ધા હોતિ, અયમેત્થ સમ્બાધો.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો વુત્તો ભગવતા નિપ્પરિયાયેના’’તિ. પઠમં.