૯. નાગસુત્તં

૪૦. ‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ ગોચરપસુતસ્સ હત્થીપિ હત્થિનિયોપિ હત્થિકલભાપિ હત્થિચ્છાપાપિ પુરતો પુરતો ગન્ત્વા તિણગ્ગાનિ છિન્દન્તિ, તેન, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકો નાગો અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ. યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ ગોચરપસુતસ્સ હત્થીપિ હત્થિનિયોપિ હત્થિકલભાપિ હત્થિચ્છાપાપિ ઓભગ્ગોભગ્ગં સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, તેન, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકો નાગો અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ. યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ ઓગાહં ઓતિણ્ણસ્સ હત્થીપિ હત્થિનિયોપિ હત્થિકલભાપિ હત્થિચ્છાપાપિ પુરતો પુરતો ગન્ત્વા સોણ્ડાય ઉદકં આલોળેન્તિ, તેન, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકો નાગો અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ. યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ ઓગાહા ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ, તેન, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકો નાગો અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ.

‘‘તસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો એતરહિ આકિણ્ણો વિહરામિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ. છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ [ખાદિતં (સ્યા. ક.) મહાવ. ૪૬૭ પસ્સિતબ્બં], આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ [ઓગાહાપિ ચ (સ્યા. ક.) મહાવ. ૪૬૭ પસ્સિતબ્બં] મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ. યંનૂનાહં એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’ન્તિ. સો અપરેન સમયેન એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરતિ, અચ્છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદતિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચસ્સ સાખાભઙ્ગં ન ખાદન્તિ [ન ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ સાખાભઙ્ગ ખાદતિ (સ્યા. ક.)], અનાવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવતિ, ઓગાહા ચસ્સ ઉત્તિણ્ણસ્સ ન હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ.

‘‘તસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે આરઞ્ઞિકસ્સ નાગસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો પુબ્બે આકિણ્ણો વિહાસિં હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદિં, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદિંસુ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ અપાયિં, ઓગાહા [એત્થ પિસદ્દો સબ્બત્થપિ નત્થિ] ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો અગમંસુ. સોહં એતરહિ એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરામિ, અચ્છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ન ખાદન્તિ, અનાવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ ન હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તી’તિ. સો સોણ્ડાય સાખાભઙ્ગં ભઞ્જિત્વા સાખાભઙ્ગેન કાયં પરિમજ્જિત્વા અત્તમનો સોણ્ડં સંહરતિ [કણ્ડું સંહન્તિ (સી. પી.) કણ્ડું સંહનતિ (સ્યા.), એત્થ કણ્ડુવનદુક્ખં વિનેતીતિ અત્થો],.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યસ્મિં સમયે ભિક્ખુ આકિણ્ણો વિહરતિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રઞ્ઞા રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ, તસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે ભિક્ખુસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો એતરહિ આકિણ્ણો વિહરામિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રઞ્ઞા રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ. યંનૂનાહં એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’ન્તિ. સો વિવિત્તં સેનાસનં ભજતિ અરઞ્ઞં રુક્ખમૂલં પબ્બતં કન્દરં ગિરિગુહં સુસાનં વનપત્થં અબ્ભોકાસં પલાલપુઞ્જં. સો અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા.

‘‘સો અભિજ્ઝં લોકે પહાય વિગતાભિજ્ઝેન ચેતસા વિહરતિ, અભિજ્ઝાય ચિત્તં પરિસોધેતિ; બ્યાપાદપદોસં પહાય અબ્યાપન્નચિત્તો વિહરતિ સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી, બ્યાપાદપદોસા ચિત્તં પરિસોધેતિ; થિનમિદ્ધં પહાય વિગતથિનમિદ્ધો વિહરતિ આલોકસઞ્ઞી સતો સમ્પજાનો, થિનમિદ્ધા ચિત્તં પરિસોધેતિ; ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં પહાય અનુદ્ધતો વિહરતિ અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચા ચિત્તં પરિસોધેતિ; વિચિકિચ્છં પહાય તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિહરતિ અકથંકથી કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વિચિકિચ્છાય ચિત્તં પરિસોધેતિ. સો ઇમે પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો અત્તમનો સોણ્ડં સંહરતિ [કણ્ડું સંહન્તિ (સી. પી.), કણ્ડું સંહનતિ (સ્યા.), એત્થ કણ્ડુવનસદિસં ઝાનપટિપક્ખં કિલેસદુક્ખં વિનેતીતિ અત્થો]. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં… તતિયં ઝાનં… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો અત્તમનો સોણ્ડં સંહરતિ.

‘‘સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો અત્તમનો સોણ્ડં સંહરતિ. સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ… સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ… સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ… સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. સો અત્તમનો સોણ્ડં સંહરતી’’તિ. નવમં.