૨. સીહનાદવગ્ગો

૧. સીહનાદસુત્તં

૧૧. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘વુત્થો મે, ભન્તે, સાવત્થિયં વસ્સાવાસો. ઇચ્છામહં, ભન્તે, જનપદચારિકં પક્કમિતુ’’ન્તિ. ‘‘યસ્સદાનિ ત્વં, સારિપુત્ત, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અચિરપક્કન્તે આયસ્મન્તે સારિપુત્તે ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા મં, ભન્તે, સારિપુત્તો આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કન્તો’’તિ. અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન સારિપુત્તં આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો સારિપુત્ત, આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો સારિપુત્ત, આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તસ્સ ભિક્ખુનો પચ્ચસ્સોસિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો [મહામોગ્ગલાનો (ક.)] આયસ્મા ચ આનન્દો અવાપુરણં [અપાપુરણં (સ્યા. ક.)] આદાય વિહારે આહિણ્ડન્તિ [વિહારેન વિહારં અન્વાહિણ્ડન્તિ (સી. પી.), વિહારં આહિણ્ડન્તિ (સ્યા.)] – ‘‘અભિક્કમથાયસ્મન્તો, અભિક્કમથાયસ્મન્તો! ઇદાનાયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો સમ્મુખા સીહનાદં નદિસ્સતી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ઇધ તે, સારિપુત્ત, અઞ્ઞતરો સબ્રહ્મચારી ખીયનધમ્મં આપન્નો – ‘આયસ્મા મં, ભન્તે, સારિપુત્તો આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જચારિકં પક્કન્તો’’’તિ.

‘‘યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, પથવિયં સુચિમ્પિ નિક્ખિપન્તિ અસુચિમ્પિ નિક્ખિપન્તિ ગૂથગતમ્પિ નિક્ખિપન્તિ મુત્તગતમ્પિ નિક્ખિપન્તિ ખેળગતમ્પિ નિક્ખિપન્તિ પુબ્બગતમ્પિ નિક્ખિપન્તિ લોહિતગતમ્પિ નિક્ખિપન્તિ, ન ચ તેન પથવી અટ્ટીયતિ વા હરાયતિ વા જિગુચ્છતિ વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, પથવીસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, આપસ્મિં સુચિમ્પિ ધોવન્તિ અસુચિમ્પિ ધોવન્તિ ગૂથગતમ્પિ… મુત્તગતમ્પિ… ખેળગતમ્પિ… પુબ્બગતમ્પિ… લોહિતગતમ્પિ ધોવન્તિ, ન ચ તેન આપો અટ્ટીયતિ વા હરાયતિ વા જિગુચ્છતિ વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, આપોસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, તેજો સુચિમ્પિ ડહતિ અસુચિમ્પિ ડહતિ ગૂથગતમ્પિ… મુત્તગતમ્પિ… ખેળગતમ્પિ… પુબ્બગતમ્પિ… લોહિતગતમ્પિ ડહતિ, ન ચ તેન તેજો અટ્ટીયતિ વા હરાયતિ વા જિગુચ્છતિ વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, તેજોસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, વાયો સુચિમ્પિ ઉપવાયતિ અસુચિમ્પિ ઉપવાયતિ ગૂથગતમ્પિ… મુત્તગતમ્પિ… ખેળગતમ્પિ… પુબ્બગતમ્પિ… લોહિતગતમ્પિ ઉપવાયતિ, ન ચ તેન વાયો અટ્ટીયતિ વા હરાયતિ વા જિગુચ્છતિ વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, વાયોસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, રજોહરણં સુચિમ્પિ પુઞ્છતિ અસુચિમ્પિ પુઞ્છતિ ગૂથગતમ્પિ… મુત્તગતમ્પિ… ખેળગતમ્પિ… પુબ્બગતમ્પિ… લોહિતગતમ્પિ પુઞ્છતિ, ન ચ તેન રજોહરણં અટ્ટીયતિ વા હરાયતિ વા જિગુચ્છતિ વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, રજોહરણસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, ચણ્ડાલકુમારકો વા ચણ્ડાલકુમારિકા વા કળોપિહત્થો નન્તકવાસી ગામં વા નિગમં વા પવિસન્તો નીચચિત્તંયેવ ઉપટ્ઠપેત્વા પવિસતિ; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, ચણ્ડાલકુમારકચણ્ડાલકુમારિકાસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, ઉસભો છિન્નવિસાણો સૂરતો સુદન્તો સુવિનીતો રથિયાય રથિયં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં અન્વાહિણ્ડન્તો ન કિઞ્ચિ હિંસતિ પાદેન વા વિસાણેન વા; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, ઉસભછિન્નવિસાણસમેન ચેતસા વિહરામિ વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો સીસંન્હાતો અહિકુણપેન વા કુક્કુરકુણપેન વા મનુસ્સકુણપેન વા કણ્ઠે આસત્તેન અટ્ટીયેય્ય હરાયેય્ય જિગુચ્છેય્ય; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, ઇમિના પૂતિકાયેન અટ્ટીયામિ હરાયામિ જિગુચ્છામિ. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્ય.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, પુરિસો મેદકથાલિકં પરિહરેય્ય છિદ્દાવછિદ્દં ઉગ્ઘરન્તં પગ્ઘરન્તં; એવમેવં ખો અહં, ભન્તે, ઇમં કાયં પરિહરામિ છિદ્દાવછિદ્દં ઉગ્ઘરન્તં પગ્ઘરન્તં. યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્યા’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યો અહં આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અસતા તુચ્છા મુસા અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખિં. તસ્સ મે, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ તં [ત્વં (સી. પી.)], ભિક્ખુ, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યો ત્વં સારિપુત્તં અસતા તુચ્છા મુસા અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખિ. યતો ચ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ, તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુડ્ઢિહેસા, ભિક્ખુ, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ આયતિં સંવરં આપજ્જતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘ખમ, સારિપુત્ત, ઇમસ્સ મોઘપુરિસસ્સ, પુરા તસ્સ તત્થેવ સત્તધા મુદ્ધા ફલતી’’તિ [ફલિસ્સતીતિ (ક. સી. સ્યા. પી. ક.) અટ્ઠકથાસુ પન ‘‘ફલતીતિ’’ ઇત્વેવ દિસ્સતિ]. ‘‘ખમામહં, ભન્તે, તસ્સ આયસ્મતો સચે મં સો આયસ્મા એવમાહ – ‘ખમતુ ચ મે સો આયસ્મા’’’તિ. પઠમં.

૨. સઉપાદિસેસસુત્તં

૧૨. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અથ ખો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અતિપ્પગો ખો તાવ સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિતું, યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

તેન ખો પન સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, સઉપાદિસેસો કાલં કરોતિ, સબ્બો સો અપરિમુત્તો નિરયા અપરિમુત્તો તિરચ્છાનયોનિયા અપરિમુત્તો પેત્તિવિસયા અપરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિ નપ્પટિક્કોસિ. અનભિનન્દિત્વા અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ – ‘‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિં. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અતિપ્પગો ખો તાવ સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિતું; યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’ન્તિ. અથ ખો અહં, ભન્તે, યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિં. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિં. તેન ખો પન સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘યો હિ કોચિ, આવુસો, સઉપાદિસેસો કાલં કરોતિ, સબ્બો સો અપરિમુત્તો નિરયા અપરિમુત્તો તિરચ્છાનયોનિયા અપરિમુત્તો પેત્તિવિસયા અપરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા’તિ. અથ ખો અહં, ભન્તે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિં નપ્પટિક્કોસિં. અનભિનન્દિત્વા અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિં – ‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’’’તિ.

‘‘કે ચ [કેચિ (સ્યા. પી.), તે ચ (ક.)], સારિપુત્ત, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા બાલા અબ્યત્તા, કે ચ [કેચિ (સ્યા. પી. ક.) અ. નિ. ૬.૪૪ પાળિયા સંસન્દેતબ્બં] સઉપાદિસેસં વા ‘સઉપાદિસેસો’તિ જાનિસ્સન્તિ, અનુપાદિસેસં વા ‘અનુપાદિસેસો’તિ જાનિસ્સન્તિ’’!

‘‘નવયિમે, સારિપુત્ત, પુગ્ગલા સઉપાદિસેસા કાલં કુરુમાના પરિમુત્તા નિરયા પરિમુત્તા તિરચ્છાનયોનિયા પરિમુત્તા પેત્તિવિસયા પરિમુત્તા અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા. કતમે નવ? ઇધ, સારિપુત્ત, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા અન્તરાપરિનિબ્બાયી હોતિ. અયં, સારિપુત્ત, પઠમો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા પરિમુત્તો તિરચ્છાનયોનિયા પરિમુત્તો પેત્તિવિસયા પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી હોતિ…પે… અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી હોતિ…પે… સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી હોતિ…પે… ઉદ્ધંસોતો હોતિ અકનિટ્ઠગામી. અયં, સારિપુત્ત, પઞ્ચમો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા પરિમુત્તો તિરચ્છાનયોનિયા પરિમુત્તો પેત્તિવિસયા પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા રાગદોસમોહાનં તનુત્તા સકદાગામી હોતિ, સકિદેવ ઇમં લોકં આગન્ત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયં, સારિપુત્ત, છટ્ઠો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા…પે… પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા એકબીજી હોતિ, એકંયેવ માનુસકં ભવં નિબ્બત્તેત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયં, સારિપુત્ત, સત્તમો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા…પે… પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા કોલંકોલો હોતિ, દ્વે વા તીણિ વા કુલાનિ સન્ધાવિત્વા સંસરિત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયં, સારિપુત્ત, અટ્ઠમો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા…પે… પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં મત્તસો કારી, પઞ્ઞાય મત્તસો કારી. સો તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા સત્તક્ખત્તુપરમો હોતિ, સત્તક્ખત્તુપરમં દેવે ચ મનુસ્સે ચ સન્ધાવિત્વા સંસરિત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયં, સારિપુત્ત, નવમો પુગ્ગલો સઉપાદિસેસો કાલં કુરુમાનો પરિમુત્તો નિરયા પરિમુત્તો તિરચ્છાનયોનિયા પરિમુત્તો પેત્તિવિસયા પરિમુત્તો અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા.

‘‘કે ચ, સારિપુત્ત, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા બાલા અબ્યત્તા, કે ચ સઉપાદિસેસં વા ‘સઉપાદિસેસો’તિ જાનિસ્સન્તિ, અનુપાદિસેસં વા ‘અનુપાદિસેસો’તિ જાનિસ્સન્તિ! ઇમે ખો, સારિપુત્ત, નવ પુગ્ગલા સઉપાદિસેસા કાલં કુરુમાના પરિમુત્તા નિરયા પરિમુત્તા તિરચ્છાનયોનિયા પરિમુત્તા પેત્તિવિસયા પરિમુત્તા અપાયદુગ્ગતિવિનિપાતા. ન તાવાયં, સારિપુત્ત, ધમ્મપરિયાયો પટિભાસિ ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીનં ઉપાસકાનં ઉપાસિકાનં. તં કિસ્સ હેતુ? માયિમં ધમ્મપરિયાયં સુત્વા પમાદં આહરિંસૂતિ [આહરિંસુ (સી. પી.)]. અપિ ચ મયા [અપિ ચાયં (?)], સારિપુત્ત, ધમ્મપરિયાયો પઞ્હાધિપ્પાયેન ભાસિતો’’તિ. દુતિયં.

૩. કોટ્ઠિકસુત્તં

૧૩. અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો [મહાકોટ્ઠિતો (સી. સ્યા. પી.)] યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા સારિપુત્તેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં, તં મે કમ્મં સમ્પરાયવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં સુખવેદનીયં [સુખવેદનિયં (ક.) મ. નિ. ૩.૮ પસ્સિતબ્બં], તં મે કમ્મં દુક્ખવેદનીયં [દુક્ખવેદનિયં (ક.)] હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં પનાવુસો, સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં દુક્ખવેદનીયં, તં મે કમ્મં સુખવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં, તં મે કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં, તં મે કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં બહુવેદનીયં, તં મે કમ્મં અપ્પવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં અપ્પવેદનીયં, તં મે કમ્મં બહુવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં વેદનીયં, તં મે કમ્મં અવેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, ‘યં કમ્મં અવેદનીયં, તં મે કમ્મં વેદનીયં હોતૂ’તિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ? ‘‘નો હિદં, આવુસો’’.

‘‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં તં મે કમ્મં સમ્પરાયવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં સમ્પરાયવેદનીયં તં મે કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં સુખવેદનીયં તં મે કમ્મં દુક્ખવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં દુક્ખવેદનીયં તં મે કમ્મં સુખવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં તં મે કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં તં મે કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં બહુવેદનીયં તં મે કમ્મં અપ્પવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં અપ્પવેદનીયં તં મે કમ્મં બહુવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં વેદનીયં તં મે કમ્મં અવેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, યં કમ્મં અવેદનીયં તં મે કમ્મં વેદનીયં હોતૂતિ, એતસ્સ અત્થાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નો હિદં, આવુસો’તિ વદેસિ. અથ કિમત્થં ચરહાવુસો, ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ?

‘‘યં ખ્વસ્સ [યં ખો (ક.)], આવુસો, અઞ્ઞાતં અદિટ્ઠં અપ્પત્તં અસચ્છિકતં અનભિસમેતં, તસ્સ ઞાણાય દસ્સનાય પત્તિયા સચ્છિકિરિયાય અભિસમયાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ [વુસ્સતિ (સ્યા.)]. (‘‘કિં પનસ્સાવુસો, અઞ્ઞાતં અદિટ્ઠં અપ્પત્તં અસચ્છિકતં અનભિસમેતં, યસ્સ ઞાણાય દસ્સનાય પત્તિયા સચ્છિકિરિયાય અભિસમયાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ?) [( ) સ્યા. ક. પોત્થકેસુ નત્થિ] ‘‘‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ ખ્વસ્સ [ખો યં (ક.)], આવુસો, અઞ્ઞાતં અદિટ્ઠં અપ્પત્તં અસચ્છિકતં અનભિસમેતં. તસ્સ ઞાણાય દસ્સનાય પત્તિયા સચ્છિકિરિયાય અભિસમયાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. અયં ‘દુક્ખસમુદયો’તિ ખ્વસ્સ, આવુસો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ ખ્વસ્સ, આવુસો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ ખ્વસ્સ, આવુસો, અઞ્ઞાતં અદિટ્ઠં અપ્પત્તં અસચ્છિકતં અનભિસમેતં. તસ્સ ઞાણાય દસ્સનાય પત્તિયા સચ્છિકિરિયાય અભિસમયાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ઇદં ખ્વસ્સ [ઇતિ ખો યં (ક.)], આવુસો, અઞ્ઞાતં અદિટ્ઠં અપ્પત્તં અસચ્છિકતં અનભિસમેતં. તસ્સ [યસ્સ (?)] ઞાણાય દસ્સનાય પત્તિયા સચ્છિકિરિયાય અભિસમયાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ. તતિયં.

૪. સમિદ્ધિસુત્તં

૧૪. અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સમિદ્ધિં આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ – ‘‘કિમારમ્મણા, સમિદ્ધિ, પુરિસસ્સ સઙ્કપ્પવિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ? ‘‘નામરૂપારમ્મણા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, ક્વ નાનત્તં ગચ્છન્તી’’તિ? ‘‘ધાતૂસુ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસમુદયા’’તિ? ‘‘ફસ્સસમુદયા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસમોસરણા’’તિ? ‘‘વેદનાસમોસરણા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંપમુખા’’તિ? ‘‘સમાધિપ્પમુખા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઅધિપતેય્યા’’તિ? ‘‘સતાધિપતેય્યા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઉત્તરા’’તિ? ‘‘પઞ્ઞુત્તરા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસારા’’તિ? ‘‘વિમુત્તિસારા, ભન્તે’’તિ. ‘‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઓગધા’’તિ? ‘‘અમતોગધા, ભન્તે’’તિ.

‘‘‘કિમારમ્મણા, સમિદ્ધિ, પુરિસસ્સ સઙ્કપ્પવિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નામરૂપારમ્મણા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, ક્વ નાનત્તં ગચ્છન્તી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ધાતૂસુ, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસમુદયા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ફસ્સસમુદયા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસમોસરણા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘વેદનાસમોસરણા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંપમુખા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘સમાધિપ્પમુખા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઅધિપતેય્યા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘સતાધિપતેય્યા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઉત્તરા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘પઞ્ઞુત્તરા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંસારા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘વિમુત્તિસારા, ભન્તે’તિ વદેસિ. ‘તે પન, સમિદ્ધિ, કિંઓગધા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘અમતોગધા, ભન્તે’તિ વદેસિ. સાધુ સાધુ, સમિદ્ધિ! સાધુ ખો ત્વં, સમિદ્ધિ, પુટ્ઠો [પઞ્હં (સી. સ્યા. પી.)] પુટ્ઠો વિસ્સજ્જેસિ, તેન ચ મા મઞ્ઞી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. ગણ્ડસુત્તં

૧૫. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ગણ્ડો અનેકવસ્સગણિકો. તસ્સસ્સુ ગણ્ડસ્સ નવ વણમુખાનિ નવ અભેદનમુખાનિ. તતો યં કિઞ્ચિ પગ્ઘરેય્ય – અસુચિયેવ પગ્ઘરેય્ય, દુગ્ગન્ધંયેવ પગ્ઘરેય્ય, જેગુચ્છિયંયેવ [જેગુચ્છિયેવ (ક.)] પગ્ઘરેય્ય; યં કિઞ્ચિ પસવેય્ય – અસુચિયેવ પસવેય્ય, દુગ્ગન્ધંયેવ પસવેય્ય, જેગુચ્છિયંયેવ પસવેય્ય.

‘‘ગણ્ડોતિ ખો, ભિક્ખવે, ઇમસ્સેતં ચાતુમહાભૂતિકસ્સ [ચાતુમ્મહાભૂતિકસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] કાયસ્સ અધિવચનં માતાપેત્તિકસમ્ભવસ્સ ઓદનકુમ્માસૂપચયસ્સ અનિચ્ચુચ્છાદનપરિમદ્દનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મસ્સ. તસ્સસ્સુ ગણ્ડસ્સ નવ વણમુખાનિ નવ અભેદનમુખાનિ. તતો યં કિઞ્ચિ પગ્ઘરતિ – અસુચિયેવ પગ્ઘરતિ, દુગ્ગન્ધંયેવ પગ્ઘરતિ, જેગુચ્છિયંયેવ પગ્ઘરતિ; યં કિઞ્ચિ પસવતિ – અસુચિયેવ પસવતિ, દુગ્ગન્ધંયેવ પસવતિ, જેગુચ્છિયંયેવ પસવતિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં કાયે નિબ્બિન્દથા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સઞ્ઞાસુત્તં

૧૬. ‘‘નવયિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા નવ? અસુભસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા [પટિક્કૂલસઞ્ઞા (સી. સ્યા. પી.)], સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા [અનભિરતિસઞ્ઞા (ક.) અ. નિ. ૫.૧૨૧-૧૨૨], અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, પહાનસઞ્ઞા, વિરાગસઞ્ઞા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, નવ સઞ્ઞા, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. છટ્ઠં.

૭. કુલસુત્તં

૧૭. ‘‘નવહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં કુલં અનુપગન્ત્વા વા નાલં ઉપગન્તું, ઉપગન્ત્વા વા નાલં નિસીદિતું. કતમેહિ નવહિ? ન મનાપેન પચ્ચુટ્ઠેન્તિ, ન મનાપેન અભિવાદેન્તિ, ન મનાપેન આસનં દેન્તિ, સન્તમસ્સ પરિગુહન્તિ, બહુકમ્પિ થોકં દેન્તિ, પણીતમ્પિ લૂખં દેન્તિ, અસક્કચ્ચં દેન્તિ નો સક્કચ્ચં, ન ઉપનિસીદન્તિ ધમ્મસ્સવનાય, ભાસિતમસ્સ ન સુસ્સૂસન્તિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, નવહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં કુલં અનુપગન્ત્વા વા નાલં ઉપગન્તું ઉપગન્ત્વા વા નાલં નિસીદિતું.

‘‘નવહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં કુલં અનુપગન્ત્વા વા અલં ઉપગન્તું, ઉપગન્ત્વા વા અલં નિસીદિતું. કતમેહિ નવહિ? મનાપેન પચ્ચુટ્ઠેન્તિ, મનાપેન અભિવાદેન્તિ, મનાપેન આસનં દેન્તિ, સન્તમસ્સ ન પરિગુહન્તિ, બહુકમ્પિ બહુકં દેન્તિ, પણીતમ્પિ પણીતં દેન્તિ, સક્કચ્ચં દેન્તિ નો અસક્કચ્ચં, ઉપનિસીદન્તિ ધમ્મસ્સવનાય, ભાસિતમસ્સ સુસ્સૂસન્તિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, નવહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં કુલં અનુપગન્ત્વા વા અલં ઉપગન્તું, ઉપગન્ત્વા વા અલં નિસીદિતુ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. નવઙ્ગુપોસથસુત્તં

૧૮. ‘‘નવહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ઉપોસથો ઉપવુત્થો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો. કથં ઉપવુત્થો ચ, ભિક્ખવે, નવહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ઉપોસથો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યાવજીવં અરહન્તો પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતા નિહિતદણ્ડા નિહિતસત્થા લજ્જી દયાપન્ના સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પિનો વિહરન્તિ; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરામિ. ઇમિનાપઙ્ગેન [ઇમિનાપિ અઙ્ગેન (ક. સી.)] અરહતં અનુકરોમિ; ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતી’તિ. ઇમિના પઠમેન અઙ્ગેન સમન્નાગતો હોતિ…પે. ….

‘‘‘યાવજીવં અરહન્તો ઉચ્ચાસયનમહાસયનં પહાય ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતા નીચસેય્યં કપ્પેન્તિ – મઞ્ચકે વા તિણસન્થારકે વા; અહમ્પજ્જ ઇમઞ્ચ રત્તિં ઇમઞ્ચ દિવસં ઉચ્ચાસયનમહાસયનં પહાય ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો નીચસેય્યં કપ્પેમિ – મઞ્ચકે વા તિણસન્થારકે વા. ઇમિનાપઙ્ગેન અરહતં અનુકરોમિ; ઉપોસથો ચ મે ઉપવુત્થો ભવિસ્સતી’તિ. ઇમિના અટ્ઠમેન અઙ્ગેન સમન્નાગતો હોતિ.

‘‘મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન [અબ્યાપજ્ઝેન (ક.), અબ્યાબજ્ઝેન (?)] ફરિત્વા વિહરતિ. ઇમિના નવમેન અઙ્ગેન સમન્નાગતો હોતિ. એવં ઉપવુત્થો ખો, ભિક્ખવે, નવહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ઉપોસથો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. દેવતાસુત્તં

૧૯. ‘‘ઇમઞ્ચ, ભિક્ખવે, રત્તિં સમ્બહુલા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો, ભિક્ખવે, તા દેવતા મં એતદવોચું – ‘ઉપસઙ્કમિંસુ નો, ભન્તે, પુબ્બે મનુસ્સભૂતાનં પબ્બજિતા અગારાનિ. તે મયં, ભન્તે, પચ્ચુટ્ઠિમ્હ, નો ચ ખો અભિવાદિમ્હ. તા મયં, ભન્તે, અપરિપુણ્ણકમ્મન્તા વિપ્પટિસારિનિયો પચ્ચાનુતાપિનિયો હીનં કાયં ઉપપન્ના’’’તિ.

‘‘અપરાપિ મં, ભિક્ખવે, સમ્બહુલા દેવતા ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘ઉપસઙ્કમિંસુ નો, ભન્તે, પુબ્બે મનુસ્સભૂતાનં પબ્બજિતા અગારાનિ. તે મયં, ભન્તે, પચ્ચુટ્ઠિમ્હ અભિવાદિમ્હ [પચ્ચુટ્ઠિમ્હ ચ અભિવાદિમ્હ ચ (સ્યા.)], નો ચ તેસં આસનં અદમ્હ. તા મયં, ભન્તે, અપરિપુણ્ણકમ્મન્તા વિપ્પટિસારિનિયો પચ્ચાનુતાપિનિયો હીનં કાયં ઉપપન્ના’’’તિ.

‘‘અપરાપિ મં, ભિક્ખવે, સમ્બહુલા દેવતા ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘ઉપસઙ્કમિંસુ નો, ભન્તે, પુબ્બે મનુસ્સભૂતાનં પબ્બજિતા અગારાનિ. તે મયં, ભન્તે, પચ્ચુટ્ઠિમ્હ અભિવાદિમ્હ [પચ્ચુટ્ઠિમ્હ ચ અભિવાદિમ્હ ચ (સ્યા.)] આસનં [આસનઞ્ચ (સી. સ્યા.)] અદમ્હ, નો ચ ખો યથાસત્તિ યથાબલં સંવિભજિમ્હ…પે… યથાસત્તિ યથાબલં [યથાબલં ચ (?)] સંવિભજિમ્હ, નો ચ ખો ઉપનિસીદિમ્હ ધમ્મસ્સવનાય…પે… ઉપનિસીદિમ્હ [ઉપનિસીદિમ્હ ચ (સ્યા.)] ધમ્મસ્સવનાય, નો ચ ખો ઓહિતસોતા ધમ્મં સુણિમ્હ…પે… ઓહિતસોતા ચ ધમ્મં સુણિમ્હ, નો ચ ખો સુત્વા ધમ્મં ધારયિમ્હ…પે… સુત્વા ચ ધમ્મં ધારયિમ્હ, નો ચ ખો ધાતાનં ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખિમ્હ…પે… ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખિમ્હ, નો ચ ખો અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જિમ્હ. તા મયં, ભન્તે, અપરિપુણ્ણકમ્મન્તા વિપ્પટિસારિનિયો પચ્ચાનુતાપિનિયો હીનં કાયં ઉપપન્ના’’’તિ.

‘‘અપરાપિ મં, ભિક્ખવે, સમ્બહુલા દેવતા ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘ઉપસઙ્કમિંસુ નો, ભન્તે, પુબ્બે મનુસ્સભૂતાનં પબ્બજિતા અગારાનિ. તે મયં, ભન્તે, પચ્ચુટ્ઠિમ્હ અભિવાદિમ્હ [પચ્ચુટ્ઠિમ્હ ચ અભિવાદિમ્હ ચ (સ્યા.)], આસનં [આસનઞ્ચ (સી. સ્યા.)] અદમ્હ, યથાસત્તિ યથાબલં [યથાબલં ચ (?)] સંવિભજિમ્હ, ઉપનિસીદિમ્હ [ઉપનિસીદિમ્હ ચ (સ્યા.)] ધમ્મસ્સવનાય, ઓહિતસોતા ચ ધમ્મં સુણિમ્હ, સુત્વા ચ ધમ્મં ધારયિમ્હ, ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખિમ્હ, અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મં [ધમ્માનુધમ્મઞ્ચ (?)] પટિપજ્જિમ્હ. તા મયં, ભન્તે, પરિપુણ્ણકમ્મન્તા અવિપ્પટિસારિનિયો અપચ્ચાનુતાપિનિયો પણીતં કાયં ઉપપન્ના’તિ. એતાનિ, ભિક્ખવે, રુક્ખમૂલાનિ એતાનિ સુઞ્ઞાગારાનિ. ઝાયથ, ભિક્ખવે, મા પમાદત્થ, મા પચ્છા વિપ્પટિસારિનો અહુવત્થ સેય્યથાપિ તા પુરિમિકા દેવતા’’તિ. નવમં.

૧૦. વેલામસુત્તં

૨૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ભગવા એતદવોચ –

‘‘અપિ નુ તે, ગહપતિ, કુલે દાનં દીયતી’’તિ? ‘‘દીયતિ મે, ભન્તે, કુલે દાનં; તઞ્ચ ખો લૂખં કણાજકં બિળઙ્ગદુતિય’’ન્તિ. ‘‘લૂખઞ્ચેપિ [લૂખં વાપિ (સ્યા.), લૂખઞ્ચાપિ (ક.)], ગહપતિ, દાનં દેતિ પણીતં વા; તઞ્ચ અસક્કચ્ચં દેતિ, અચિત્તીકત્વા [અચિત્તિં કત્વા (ક.), અપચિત્તિં કત્વા (સ્યા.), અચિત્તિકત્વા (પી.)] દેતિ, અસહત્થા દેતિ, અપવિદ્ધં [અપવિટ્ઠં (સ્યા.)] દેતિ, અનાગમનદિટ્ઠિકો દેતિ. યત્થ યત્થ તસ્સ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, ન ઉળારાય ભત્તભોગાય ચિત્તં નમતિ, ન ઉળારાય વત્થભોગાય ચિત્તં નમતિ, ન ઉળારાય યાનભોગાય ચિત્તં નમતિ, ન ઉળારેસુ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ ભોગાય ચિત્તં નમતિ. યેપિસ્સ તે હોન્તિ પુત્તાતિ વા દારાતિ વા દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા, તેપિ ન સુસ્સૂસન્તિ ન સોતં ઓદહન્તિ ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં [એવઞ્ચેતં (સ્યા. ક.)], ગહપતિ, હોતિ અસક્કચ્ચં કતાનં કમ્માનં વિપાકો’’.

‘‘લૂખઞ્ચેપિ, ગહપતિ, દાનં દેતિ પણીતં વા; તઞ્ચ સક્કચ્ચં દેતિ, ચિત્તીકત્વા દેતિ, સહત્થા દેતિ, અનપવિદ્ધં દેતિ, આગમનદિટ્ઠિકો દેતિ. યત્થ યત્થ તસ્સ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, ઉળારાય ભત્તભોગાય ચિત્તં નમતિ, ઉળારાય વત્થભોગાય ચિત્તં નમતિ, ઉળારાય યાનભોગાય ચિત્તં નમતિ, ઉળારેસુ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ ભોગાય ચિત્તં નમતિ. યેપિસ્સ તે હોન્તિ પુત્તાતિ વા દારાતિ વા દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા, તેપિ સુસ્સૂસન્તિ સોતં ઓદહન્તિ અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ગહપતિ, હોતિ સક્કચ્ચં કતાનં કમ્માનં વિપાકો.

‘‘ભૂતપુબ્બં, ગહપતિ, વેલામો નામ બ્રાહ્મણો અહોસિ. સો એવરૂપં દાનં અદાસિ મહાદાનં. ચતુરાસીતિ સુવણ્ણપાતિસહસ્સાનિ અદાસિ રૂપિયપૂરાનિ, ચતુરાસીતિ રૂપિયપાતિસહસ્સાનિ અદાસિ સુવણ્ણપૂરાનિ, ચતુરાસીતિ કંસપાતિસહસ્સાનિ અદાસિ હિરઞ્ઞપૂરાનિ, ચતુરાસીતિ હત્થિસહસ્સાનિ અદાસિ સોવણ્ણાલઙ્કારાનિ સોવણ્ણધજાનિ હેમજાલપ્પટિચ્છન્નાનિ [હેમજાલસઞ્છન્નાનિ (સી. પી.)], ચતુરાસીતિ રથસહસ્સાનિ અદાસિ સીહચમ્મપરિવારાનિ બ્યગ્ઘચમ્મપરિવારાનિ દીપિચમ્મપરિવારાનિ પણ્ડુકમ્બલપરિવારાનિ સોવણ્ણાલઙ્કારાનિ સોવણ્ણધજાનિ હેમજાલપ્પટિચ્છન્નાનિ, ચતુરાસીતિ ધેનુસહસ્સાનિ અદાસિ દુકૂલસન્ધનાનિ [દુકૂલસન્દસ્સનાનિ (સી.), દુકૂલસણ્ઠનાનિ (સ્યા.), દુકૂલસન્થનાનિ (પી.), દુહસન્દનાનિ (દી. નિ. ૨.૨૬૩), દુકૂલસન્દનાનિ (તત્થ પાઠન્તરં)] કંસૂપધારણાનિ, ચતુરાસીતિ કઞ્ઞાસહસ્સાનિ અદાસિ આમુત્તમણિકુણ્ડલાયો [આમુક્કમણિકુણ્ડલાયો (?)], ચતુરાસીતિ પલ્લઙ્કસહસ્સાનિ અદાસિ ગોનકત્થતાનિ પટિકત્થતાનિ પટલિકત્થતાનિ કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણાનિ સઉત્તરચ્છદાનિ ઉભતોલોહિતકૂપધાનાનિ, ચતુરાસીતિ વત્થકોટિસહસ્સાનિ અદાસિ ખોમસુખુમાનં કોસેય્યસુખુમાનં કમ્બલસુખુમાનં કપ્પાસિકસુખુમાનં, કો પન વાદો અન્નસ્સ પાનસ્સ ખજ્જસ્સ ભોજ્જસ્સ લેય્યસ્સ પેય્યસ્સ, નજ્જો મઞ્ઞે વિસ્સન્દન્તિ [વિસ્સન્દતિ (સી. પી.)].

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘અઞ્ઞો નૂન તેન સમયેન વેલામો બ્રાહ્મણો અહોસિ, સો [યો (?)] તં દાનં અદાસિ મહાદાન’ન્તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. અહં તેન સમયેન વેલામો બ્રાહ્મણો અહોસિં. અહં તં દાનં અદાસિં મહાદાનં. તસ્મિં ખો પન, ગહપતિ, દાને ન કોચિ દક્ખિણેય્યો અહોસિ, ન તં કોચિ દક્ખિણં વિસોધેતિ.

‘‘યં, ગહપતિ, વેલામો બ્રાહ્મણો દાનં અદાસિ મહાદાનં, યો ચેકં દિટ્ઠિસમ્પન્નં ભોજેય્ય, ઇદં તતો મહપ્ફલતરં.

( ) [(યઞ્ચ ગહપતિ વેલામો બ્રાહ્મણો દાનં અદાસિ મહાદાનં) (સી. પી.)] ‘‘યો ચ સતં દિટ્ઠિસમ્પન્નાનં ભોજેય્ય, યો ચેકં સકદાગામિં ભોજેય્ય, ઇદં તતો મહપ્ફલતરં.

( ) [(યઞ્ચ ગહપતિ વેલામો બ્રાહ્મણો દાનં અદાસિ મહાદાનં) (સી. પી.)] ‘‘યો ચ સતં સકદાગામીનં ભોજેય્ય, યો ચેકં અનાગામિં ભોજેય્ય…પે… યો ચ સતં અનાગામીનં ભોજેય્ય, યો ચેકં અરહન્તં ભોજેય્ય… યો ચ સતં અરહન્તાનં ભોજેય્ય, યો ચેકં પચ્ચેકબુદ્ધં ભોજેય્ય … યો ચ સતં પચ્ચેકબુદ્ધાનં ભોજેય્ય, યો ચ તથાગતં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં ભોજેય્ય… યો ચ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભોજેય્ય… યો ચ ચાતુદ્દિસં સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ વિહારં કારાપેય્ય… યો ચ પસન્નચિત્તો બુદ્ધઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ સઙ્ઘઞ્ચ સરણં ગચ્છેય્ય… યો ચ પસન્નચિત્તો સિક્ખાપદાનિ સમાદિયેય્ય – પાણાતિપાતા વેરમણિં, અદિન્નાદાના વેરમણિં, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિં, મુસાવાદા વેરમણિં, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિં, યો ચ અન્તમસો ગન્ધોહનમત્તમ્પિ [ગન્ધૂહનમત્તમ્પિ (સી.), ગદ્દૂહનમત્તમ્પિ (સ્યા. પી.) મ. નિ. ૩.૨૧૧] મેત્તચિત્તં ભાવેય્ય, ( ) [(યો ચ અચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પિ અનિચ્ચસઞ્ઞં ભાવેય્ય) (ક.)] ઇદં તતો મહપ્ફલતરં.

‘‘યઞ્ચ, ગહપતિ, વેલામો બ્રાહ્મણો દાનં અદાસિ મહાદાનં, યો ચેકં દિટ્ઠિસમ્પન્નં ભોજેય્ય… યો ચ સતં દિટ્ઠિસમ્પન્નાનં ભોજેય્ય, યો ચેકં સકદાગામિં ભોજેય્ય… યો ચ સતં સકદાગામીનં ભોજેય્ય, યો ચેકં અનાગામિં ભોજેય્ય… યો ચ સતં અનાગામીનં ભોજેય્ય, યો ચેકં અરહન્તં ભોજેય્ય… યો ચ સતં અરહન્તાનં ભોજેય્ય, યો ચેકં પચ્ચેકબુદ્ધં ભોજેય્ય… યો ચ સતં પચ્ચેકબુદ્ધાનં ભોજેય્ય, યો ચ તથાગતં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં ભોજેય્ય… યો ચ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભોજેય્ય, યો ચ ચાતુદ્દિસં સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ વિહારં કારાપેય્ય… યો ચ પસન્નચિત્તો બુદ્ધઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ સઙ્ઘઞ્ચ સરણં ગચ્છેય્ય, યો ચ પસન્નચિત્તો સિક્ખાપદાનિ સમાદિયેય્ય – પાણાતિપાતા વેરમણિં… સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિં, યો ચ અન્તમસો ગન્ધોહનમત્તમ્પિ મેત્તચિત્તં ભાવેય્ય, યો ચ અચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પિ અનિચ્ચસઞ્ઞં ભાવેય્ય, ઇદં તતો મહપ્ફલતર’’ન્તિ. દસમં.

સીહનાદવગ્ગો દુતિયો.