૬. અનુરુદ્ધસુત્તં

૪૬. એકં સમયં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા અનુરુદ્ધો દિવાવિહારં ગતો હોતિ પટિસલ્લીનો. અથ ખો સમ્બહુલા મનાપકાયિકા દેવતા યેનાયસ્મા અનુરુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો તા દેવતા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચું – ‘‘મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, મનાપકાયિકા નામ દેવતા તીસુ ઠાનેસુ ઇસ્સરિયં કારેમ વસં વત્તેમ. મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, યાદિસકં વણ્ણં આકઙ્ખામ તાદિસકં વણ્ણં ઠાનસો પટિલભામ; યાદિસકં સરં આકઙ્ખામ તાદિસકં સરં ઠાનસો પટિલભામ; યાદિસકં સુખં આકઙ્ખામ તાદિસકં સુખં ઠાનસો પટિલભામ. મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, મનાપકાયિકા નામ દેવતા ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસુ ઇસ્સરિયં કારેમ વસં વત્તેમા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહો વતિમા દેવતા સબ્બાવ નીલા અસ્સુ નીલવણ્ણા નીલવત્થા નીલાલઙ્કારા’’તિ. અથ ખો તા દેવતા આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ ચિત્તમઞ્ઞાય સબ્બાવ નીલા અહેસું નીલવણ્ણા નીલવત્થા નીલાલઙ્કારા.

અથ ખો આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહો વતિમા દેવતા સબ્બાવ પીતા અસ્સુ…પે… સબ્બાવ લોહિતકા અસ્સુ… સબ્બાવ ઓદાતા અસ્સુ ઓદાતવણ્ણા ઓદાતવત્થા ઓદાતાલઙ્કારા’’તિ. અથ ખો તા દેવતા આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ ચિત્તમઞ્ઞાય સબ્બાવ ઓદાતા અહેસું ઓદાતવણ્ણા ઓદાતવત્થા ઓદાતાલઙ્કારા.

અથ ખો તા દેવતા એકા ચ [કો (સી.), એકાવ (સ્યા. પી.)] ગાયિ એકા ચ [એકા પન (સી.), એકાવ (સ્યા. પી.)] નચ્ચિ એકા ચ [એકા (સી.), એકાવ (સ્યા. પી.)] અચ્છરં વાદેસિ. સેય્યથાપિ નામ પઞ્ચઙ્ગિકસ્સ તૂરિયસ્સ [તુરિયસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] સુવિનીતસ્સ સુપ્પટિપતાળિતસ્સ કુસલેહિ સુસમન્નાહતસ્સ સદ્દો હોતિ વગ્ગુ ચ રજનીયો ચ કમનીયો ચ પેમનીયો ચ મદનીયો ચ; એવમેવં તાસં દેવતાનં અલઙ્કારાનં સદ્દો હોતિ વગ્ગુ ચ રજનીયો ચ કમનીયો ચ પેમનીયો ચ મદનીયો ચ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો ઇન્દ્રિયાનિ ઓક્ખિપિ.

અથ ખો તા દેવતા ‘‘ન ખ્વય્યો અનુરુદ્ધો સાદિયતી’’તિ [સાદયતીતિ (સદ્દનીતિધાતુમાલા)] તત્થેવન્તરધાયિંસુ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, દિવાવિહારં ગતો હોમિ પટિસલ્લીનો. અથ ખો, ભન્તે, સમ્બહુલા મનાપકાયિકા દેવતા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો, ભન્તે, તા દેવતા મં એતદવોચું – ‘મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, મનાપકાયિકા નામ દેવતા તીસુ ઠાનેસુ ઇસ્સરિયં કારેમ વસં વત્તેમ. મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, યાદિસકં વણ્ણં આકઙ્ખામ તાદિસકં વણ્ણં ઠાનસો પટિલભામ; યાદિસકં સરં આકઙ્ખામ તાદિસકં સરં ઠાનસો પટિલભામ; યાદિસકં સુખં આકઙ્ખામ તાદિસકં સુખં ઠાનસો પટિલભામ. મયં, ભન્તે અનુરુદ્ધ, મનાપકાયિકા નામ દેવતા ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસુ ઇસ્સરિયં કારેમ વસં વત્તેમા’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અહો વતિમા દેવતા સબ્બાવ નીલા અસ્સુ નીલવણ્ણા નીલવત્થા નીલાલઙ્કારા’તિ. અથ ખો, ભન્તે, તા દેવતા મમ ચિત્તમઞ્ઞાય સબ્બાવ નીલા અહેસું નીલવણ્ણા નીલવત્થા નીલાલઙ્કારા.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અહો વતિમા દેવતા સબ્બાવ પીતા અસ્સુ…પે… સબ્બાવ લોહિતકા અસ્સુ…પે… સબ્બાવ ઓદાતા અસ્સુ ઓદાતવણ્ણા ઓદાતવત્થા ઓદાતાલઙ્કારા’તિ. અથ ખો, ભન્તે, તા દેવતા મમ ચિત્તમઞ્ઞાય સબ્બાવ ઓદાતા અહેસું ઓદાતવણ્ણા ઓદાતવત્થા ઓદાતાલઙ્કારા.

‘‘અથ ખો, ભન્તે, તા દેવતા એકા ચ ગાયિ એકા ચ નચ્ચિ એકા ચ અચ્છરં વાદેસિ. સેય્યથાપિ નામ પઞ્ચઙ્ગિકસ્સ તૂરિયસ્સ સુવિનીતસ્સ સુપ્પટિપતાળિતસ્સ કુસલેહિ સુસમન્નાહતસ્સ સદ્દો હોતિ વગ્ગુ ચ રજનીયો ચ કમનીયો ચ પેમનીયો ચ મદનીયો ચ; એવમેવં તાસં દેવતાનં અલઙ્કારાનં સદ્દો હોતિ વગ્ગુ ચ રજનીયો ચ કમનીયો ચ પેમનીયો ચ મદનીયો ચ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, ઇન્દ્રિયાનિ ઓક્ખિપિં.

‘‘અથ ખો, ભન્તે, તા દેવતા ‘ન ખ્વય્યો અનુરુદ્ધો સાદિયતી’તિ તત્થેવન્તરધાયિંસુ. કતિહિ નુ ખો, ભન્તે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો માતુગામો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનાપકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’’તિ?

‘‘અટ્ઠહિ ખો, અનુરુદ્ધ, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો માતુગામો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનાપકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, અનુરુદ્ધ, માતુગામો યસ્સ માતાપિતરો ભત્તુનો દેન્તિ અત્થકામા હિતેસિનો અનુકમ્પકા અનુકમ્પં ઉપાદાય તસ્સ હોતિ પુબ્બુટ્ઠાયિની પચ્છાનિપાતિની કિઙ્કારપટિસ્સાવિની મનાપચારિની પિયવાદિની.

‘‘યે તે ભત્તુ ગરુનો [ગુરુનો (ક.)] હોન્તિ – માતાતિ વા પિતાતિ વા સમણબ્રાહ્મણાતિ વા – તે સક્કરોતિ, ગરું કરોતિ [ગરુકરોતિ (સી. સ્યા. પી.)], માનેતિ, પૂજેતિ, અબ્ભાગતે ચ આસનોદકેન પટિપૂજેતિ.

‘‘યે તે ભત્તુ અબ્ભન્તરા કમ્મન્તા – ઉણ્ણાતિ વા કપ્પાસાતિ વા – તત્થ દક્ખા હોતિ અનલસા તત્રુપાયાય [તત્રૂપાયાય (સી.), અ. નિ. ૪.૩૫; ૧૧.૧૪] વીમંસાય સમન્નાગતા અલં કાતું અલં સંવિધાતું.

‘‘યો સો ભત્તુ અબ્ભન્તરો અન્તોજનો – દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા – તેસં કતઞ્ચ કતતો જાનાતિ અકતઞ્ચ અકતતો જાનાતિ, ગિલાનકાનઞ્ચ બલાબલં જાનાતિ ખાદનીયં ભોજનીયઞ્ચસ્સ પચ્ચંસેન [પચ્ચયેન (સ્યા.), પચ્ચત્તંસેન (ક.) અ. નિ. ૫.૩૩] સંવિભજતિ.

‘‘યં ભત્તુ આહરતિ ધનં વા ધઞ્ઞં વા જાતરૂપં વા તં આરક્ખેન ગુત્તિયા સમ્પાદેતિ, તત્થ ચ હોતિ અધુત્તી અથેની અસોણ્ડી અવિનાસિકા.

‘‘ઉપાસિકા ખો પન હોતિ બુદ્ધં સરણં ગતા ધમ્મં સરણં ગતા સઙ્ઘં સરણં ગતા.

‘‘સીલવતી ખો પન હોતિ – પાણાતિપાતા પટિવિરતા, અદિન્નાદાના પટિવિરતા, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા, મુસાવાદા પટિવિરતા, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા.

‘‘ચાગવતી ખો પન હોતિ. વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ મુત્તચાગા [મુત્તચાગી (સ્યા.)] પયતપાણિની [પયતપાણિ (સી.), પયતપાણી (સ્યા. પી. ક.)] વોસ્સગ્ગરતા યાચયોગા દાનસંવિભાગરતા.

‘‘ઇમેહિ ખો, અનુરુદ્ધ, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો માતુગામો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનાપકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’’તિ.

‘‘યો નં ભરતિ સબ્બદા, નિચ્ચં આતાપિ ઉસ્સુકો;

તં સબ્બકામદં [તં સબ્બકામહરં (સી. સ્યા. પી.) સબ્બકામહરં (અ. નિ. ૫.૩૩] પોસં, ભત્તારં નાતિમઞ્ઞતિ.

‘‘ન ચાપિ સોત્થિ ભત્તારં, ઇસ્સાવાદેન રોસયે;

ભત્તુ ચ ગરુનો સબ્બે, પટિપૂજેતિ પણ્ડિતા.

‘‘ઉટ્ઠાહિકા [ઉટ્ઠાયિકા (ક.)] અનલસા, સઙ્ગહિતપરિજ્જના;

ભત્તુ મનાપં ચરતિ, સમ્ભતં અનુરક્ખતિ.

‘‘યા એવં વત્તતિ નારી, ભત્તુ છન્દવસાનુગા;

મનાપા નામ તે [મનાપકાયિકા (સી. ક.)] દેવા, યત્થ સા ઉપપજ્જતી’’તિ. છટ્ઠં;