૧. પઠમઉગ્ગસુત્તં

૨૧. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ [અબ્ભુતધમ્મેહિ (સ્યા. ક.)] સમન્નાગતં ઉગ્ગં ગહપતિં વેસાલિકં ધારેથા’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પાવિસિ.

અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ઉગ્ગસ્સ ગહપતિનો વેસાલિકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો ઉગ્ગો ગહપતિ વેસાલિકો યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો ઉગ્ગં ગહપતિં વેસાલિકં સો ભિક્ખુ એતદવોચ –

‘‘અટ્ઠહિ ખો ત્વં, ગહપતિ, અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભગવતા બ્યાકતો. કતમે તે, ગહપતિ, અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યેહિ ત્વં સમન્નાગતો ભગવતા બ્યાકતો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભન્તે, જાનામિ – કતમેહિ અટ્ઠહિ અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભગવતા બ્યાકતોતિ. અપિ ચ, ભન્તે, યે મે અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા સંવિજ્જન્તિ, તં સુણોહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ગહપતી’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ઉગ્ગસ્સ ગહપતિનો વેસાલિકસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. ઉગ્ગો ગહપતિ વેસાલિકો એતદવોચ – ‘‘યદાહં, ભન્તે, ભગવન્તં પઠમં દૂરતોવ અદ્દસં; સહ દસ્સનેનેવ મે, ભન્તે, ભગવતો ચિત્તં પસીદિ. અયં ખો મે, ભન્તે, પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ’’.

‘‘સો ખો અહં, ભન્તે, પસન્નચિત્તો ભગવન્તં પયિરુપાસિં. તસ્સ મે ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં; કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં, નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા મં ભગવા અઞ્ઞાસિ કલ્લચિત્તં મુદુચિત્તં વિનીવરણચિત્તં ઉદગ્ગચિત્તં પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના તં પકાસેસિ – દુક્ખં, સમુદયં, નિરોધં, મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય; એવમેવં ખો મે તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’ન્તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, દિટ્ઠધમ્મો પત્તધમ્મો વિદિતધમ્મો પરિયોગાળ્હધમ્મો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને તત્થેવ બુદ્ધઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ સઙ્ઘઞ્ચ સરણં અગમાસિં, બ્રહ્મચરિયપઞ્ચમાનિ ચ સિક્ખાપદાનિ સમાદિયિં. અયં ખો મે, ભન્તે, દુતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભન્તે, ચતસ્સો કોમારિયો પજાપતિયો અહેસું. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, યેન તા પજાપતિયો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા તા પજાપતિયો એતદવચં – ‘મયા ખો, ભગિનિયો, બ્રહ્મચરિયપઞ્ચમાનિ સિક્ખાપદાનિ સમાદિન્નાનિ [સમાદિણ્ણાનિ (સી. ક.)]. યા ઇચ્છતિ સા ઇધેવ ભોગે ચ ભુઞ્જતુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોતુ, સકાનિ વા ઞાતિકુલાનિ ગચ્છતુ. હોતિ વા પન પુરિસાધિપ્પાયો, કસ્સ વો દમ્મી’તિ? એવં વુત્તે સા, ભન્તે, જેટ્ઠા પજાપતિ મં એતદવોચ – ‘ઇત્થન્નામસ્સ મં, અય્યપુત્ત, પુરિસસ્સ દેહી’તિ. અથ ખો અહં, ભન્તે, તં પુરિસં પક્કોસાપેત્વા વામેન હત્થેન પજાપતિં ગહેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન ભિઙ્ગારં ગહેત્વા તસ્સ પુરિસસ્સ ઓણોજેસિં. કોમારિં ખો પનાહં, ભન્તે, દારં પરિચ્ચજન્તો નાભિજાનામિ ચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તં. અયં ખો મે, ભન્તે, તતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘સંવિજ્જન્તિ ખો પન મે, ભન્તે, કુલે ભોગા. તે ચ ખો અપ્પટિવિભત્તા સીલવન્તેહિ કલ્યાણધમ્મેહિ. અયં ખો મે, ભન્તે, ચતુત્થો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘યં ખો પનાહં, ભન્તે, ભિક્ખું પયિરુપાસામિ; સક્કચ્ચંયેવ પયિરુપાસામિ, નો અસક્કચ્ચં. અયં ખો મે, ભન્તે, પઞ્ચમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘સો ચે, ભન્તે, મે આયસ્મા ધમ્મં દેસેતિ; સક્કચ્ચંયેવ સુણોમિ, નો અસક્કચ્ચં. નો ચે મે સો આયસ્મા ધમ્મં દેસેતિ, અહમસ્સ ધમ્મં દેસેમિ. અયં ખો મે, ભન્તે છટ્ઠો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘અનચ્છરિયં ખો પન મં, ભન્તે, દેવતા ઉપસઙ્કમિત્વા આરોચેન્તિ – ‘સ્વાક્ખાતો, ગહપતિ, ભગવતા ધમ્મો’તિ. એવં વુત્તે અહં, ભન્તે, તા દેવતા એવં વદામિ – ‘વદેય્યાથ વા એવં ખો તુમ્હે દેવતા નો વા વદેય્યાથ, અથ ખો સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો’તિ. ન ખો પનાહં, ભન્તે, અભિજાનામિ તતોનિદાનં ચિત્તસ્સ ઉન્નતિં [ઉણ્ણતિં (ક.) ધ. સ. ૧૧૨૧; વિભ. ૮૪૩, ૮૪૫ પસ્સિતબ્બં] – ‘મં વા દેવતા ઉપસઙ્કમન્તિ, અહં વા દેવતાહિ સદ્ધિં સલ્લપામી’તિ. અયં ખો મે, ભન્તે, સત્તમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ.

‘‘યાનિમાનિ, ભન્તે, ભગવતા દેસિતાનિ પઞ્ચોરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ, નાહં તેસં કિઞ્ચિ અત્તનિ અપ્પહીનં સમનુપસ્સામિ. અયં ખો મે, ભન્તે, અટ્ઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો સંવિજ્જતિ. ઇમે ખો મે, ભન્તે, અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા સંવિજ્જન્તિ. ન ચ ખો અહં જાનામિ – કતમેહિ ચાહં [કતમેહિપહં (સી.), કતમેહિપાહં (પી. ક.)] અટ્ઠહિ અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભગવતા બ્યાકતો’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ ઉગ્ગસ્સ ગહપતિનો વેસાલિકસ્સ નિવેસને પિણ્ડપાતં ગહેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ યાવતકો અહોસિ ઉગ્ગેન ગહપતિના વેસાલિકેન સદ્ધિં કથાસલ્લાપો, તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! યથા તં ઉગ્ગો ગહપતિ વેસાલિકો સમ્મા બ્યાકરમાનો બ્યાકરેય્ય, ઇમેહેવ ખો, ભિક્ખુ, અટ્ઠહિ અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ઉગ્ગો ગહપતિ વેસાલિકો મયા બ્યાકતો. ઇમેહિ ચ પન, ભિક્ખુ, અટ્ઠહિ અચ્છરિયેહિ અબ્ભુતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતં ઉગ્ગં ગહપતિં વેસાલિકં ધારેહી’’તિ. પઠમં.