૨. પઞ્ઞાસુત્તં

૨. ‘‘અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, હેતૂ અટ્ઠ પચ્ચયા આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તન્તિ. કતમે અટ્ઠ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થારં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમઞ્ચ ગારવો ચ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો હેતુ પઠમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘સો તં સત્થારં ઉપનિસ્સાય વિહરન્તો અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમં ગારવો ચ, તે કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા પરિપુચ્છતિ પરિપઞ્હતિ – ‘ઇદં, ભન્તે, કથં; ઇમસ્સ કો અત્થો’તિ? તસ્સ તે આયસ્મન્તો અવિવટઞ્ચેવ વિવરન્તિ, અનુત્તાનીકતઞ્ચ ઉત્તાની કરોન્તિ, અનેકવિહિતેસુ ચ કઙ્ખાઠાનિયેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખં પટિવિનોદેન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો હેતુ દુતિયો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘સો તં ધમ્મં સુત્વા દ્વયેન વૂપકાસેન સમ્પાદેતિ – કાયવૂપકાસેન ચ ચિત્તવૂપકાસેન ચ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો હેતુ તતિયો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો હેતુ ચતુત્થો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો. યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં [સત્થા સબ્યઞ્જના (ક. સી.)] કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા [ધતા (સી. સ્યા. કં. પી.)] વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો હેતુ પઞ્ચમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. અયં, ભિક્ખવે, છટ્ઠો હેતુ છટ્ઠો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘સઙ્ઘગતો ખો પન અનાનાકથિકો હોતિ અતિરચ્છાનકથિકો. સામં વા ધમ્મં ભાસતિ પરં વા અજ્ઝેસતિ અરિયં વા તુણ્હીભાવં નાતિમઞ્ઞતિ. અયં, ભિક્ખવે, સત્તમો હેતુ સત્તમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પઞ્ચસુ ખો પન ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરતિ – ‘ઇતિ રૂપં, ઇતિ રૂપસ્સ સમુદયો, ઇતિ રૂપસ્સ અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વેદના, ઇતિ વેદનાય સમુદયો, ઇતિ વેદનાય અત્થઙ્ગમો; ઇતિ સઞ્ઞા…પે… ઇતિ સઙ્ખારા…પે… ઇતિ વિઞ્ઞાણં, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયો, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમો’તિ. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમો હેતુ અટ્ઠમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘તમેનં સબ્રહ્મચારી એવં સમ્ભાવેન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા સત્થારં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમઞ્ચ ગારવો ચ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય [પિયતાય ગરુતાય (સ્યા.)] ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘તં ખો પનાયમાયસ્મા સત્થારં ઉપનિસ્સાય વિહરન્તો અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમઞ્ચ ગારવો ચ, તે કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા પરિપુચ્છતિ પરિપઞ્હતિ – ઇદં, ભન્તે, કથં; ઇમસ્સ કો અત્થોતિ? તસ્સ તે આયસ્મન્તો અવિવટઞ્ચેવ વિવરન્તિ, અનુત્તાનીકતઞ્ચ ઉત્તાની કરોન્તિ, અનેકવિહિતેસુ ચ કઙ્ખાઠાનિયેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખં પટિવિનોદેન્તિ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘તં ખો પનાયમાયસ્મા ધમ્મં સુત્વા દ્વયેન વૂપકાસેન સમ્પાદેતિ – કાયવૂપકાસેન ચ ચિત્તવૂપકાસેન ચ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘સીલવા ખો પનાયમાયસ્મા પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘બહુસ્સુતો ખો પનાયમાયસ્મા સુતધરો સુતસન્નિચયો. યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘આરદ્ધવીરિયો ખો પનાયમાયસ્મા વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘સઙ્ઘગતો ખો પનાયમાયસ્મા અનાનાકથિકો હોતિ અતિરચ્છાનકથિકો. સામં વા ધમ્મં ભાસતિ પરં વા અજ્ઝેસતિ અરિયં વા તુણ્હીભાવં નાતિમઞ્ઞતિ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘‘પઞ્ચસુ ખો પનાયમાયસ્મા ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરતિ – ઇતિ રૂપં, ઇતિ રૂપસ્સ સમુદયો, ઇતિ રૂપસ્સ અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વેદના…પે… ઇતિ સઞ્ઞા…પે… ઇતિ સઙ્ખારા…પે… ઇતિ વિઞ્ઞાણં, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયો, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમોતિ. અદ્ધા અયમાયસ્મા જાનં જાનાતિ પસ્સં પસ્સતી’તિ! અયમ્પિ ધમ્મો પિયત્તાય ગરુત્તાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ હેતૂ અટ્ઠ પચ્ચયા આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તન્તી’’તિ. દુતિયં.