૧. અબ્યાકતસુત્તં

૫૪. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો યેન સુતવતો અરિયસાવકસ્સ વિચિકિચ્છા નુપ્પજ્જતિ અબ્યાકતવત્થૂસૂ’’તિ?

‘‘દિટ્ઠિનિરોધા ખો, ભિક્ખુ, સુતવતો અરિયસાવકસ્સ વિચિકિચ્છા નુપ્પજ્જતિ અબ્યાકતવત્થૂસુ. ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, દિટ્ઠિગતમેતં; ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, દિટ્ઠિગતમેતં; ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, દિટ્ઠિગતમેતં; ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, દિટ્ઠિગતમેતં. અસ્સુતવા, ભિક્ખુ, પુથુજ્જનો દિટ્ઠિં નપ્પજાનાતિ, દિટ્ઠિસમુદયં નપ્પજાનાતિ, દિટ્ઠિનિરોધં નપ્પજાનાતિ, દિટ્ઠિનિરોધગામિનિં પટિપદં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ સા દિટ્ઠિ પવડ્ઢતિ, સો ન પરિમુચ્ચતિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, ન પરિમુચ્ચતિ દુક્ખસ્માતિ વદામિ.

‘‘સુતવા ચ ખો, ભિક્ખુ, અરિયસાવકો દિટ્ઠિં પજાનાતિ, દિટ્ઠિસમુદયં પજાનાતિ, દિટ્ઠિનિરોધં પજાનાતિ, દિટ્ઠિનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ. તસ્સ સા દિટ્ઠિ નિરુજ્ઝતિ, સો પરિમુચ્ચતિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, પરિમુચ્ચતિ દુક્ખસ્માતિ વદામિ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ; ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ; ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ; ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં એવં અબ્યાકરણધમ્મો હોતિ અબ્યાકતવત્થૂસુ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં ન છમ્ભતિ, ન કમ્પતિ, ન વેધતિ, ન સન્તાસં આપજ્જતિ અબ્યાકતવત્થૂસુ.

‘‘‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, તણ્હાગતમેતં…પે… સઞ્ઞાગતમેતં …પે… મઞ્ઞિતમેતં…પે… પપઞ્ચિતમેતં…પે… ઉપાદાનગતમેતં…પે… ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, વિપ્પટિસારો એસો; ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, વિપ્પટિસારો એસો; ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, વિપ્પટિસારો એસો; ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, ભિક્ખુ, વિપ્પટિસારો એસો. અસ્સુતવા, ભિક્ખુ, પુથુજ્જનો વિપ્પટિસારં નપ્પજાનાતિ, વિપ્પટિસારસમુદયં નપ્પજાનાતિ, વિપ્પટિસારનિરોધં નપ્પજાનાતિ, વિપ્પટિસારનિરોધગામિનિં પટિપદં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ સો વિપ્પટિસારો પવડ્ઢતિ, સો ન પરિમુચ્ચતિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, ન પરિમુચ્ચતિ દુક્ખસ્માતિ વદામિ.

‘‘સુતવા ચ ખો, ભિક્ખુ, અરિયસાવકો વિપ્પટિસારં પજાનાતિ, વિપ્પટિસારસમુદયં પજાનાતિ, વિપ્પટિસારનિરોધં પજાનાતિ, વિપ્પટિસારનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ. તસ્સ સો વિપ્પટિસારો નિરુજ્ઝતિ, સો પરિમુચ્ચતિ જાતિયા…પે… દુક્ખસ્માતિ વદામિ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ ન બ્યાકરોતિ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં એવં અબ્યાકરણધમ્મો હોતિ અબ્યાકતવત્થૂસુ. એવં જાનં ખો, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો એવં પસ્સં ન છમ્ભતિ, ન કમ્પતિ, ન વેધતિ, ન સન્તાસં આપજ્જતિ અબ્યાકતવત્થૂસુ. અયં ખો, ભિક્ખુ, હેતુ અયં પચ્ચયો યેન સુતવતો અરિયસાવકસ્સ વિચિકિચ્છા નુપ્પજ્જતિ અબ્યાકતવત્થૂસૂ’’તિ. પઠમં.