૧. ધનવગ્ગો

૧. પઠમપિયસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ લાભકામો ચ હોતિ, સક્કારકામો ચ હોતિ, અનવઞ્ઞત્તિકામો ચ હોતિ, અહિરિકો ચ હોતિ, અનોત્તપ્પી ચ, પાપિચ્છો ચ, મિચ્છાદિટ્ઠિ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ.

‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ, મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન લાભકામો ચ હોતિ, ન સક્કારકામો ચ હોતિ, ન અનવઞ્ઞત્તિકામો ચ હોતિ, હિરિમા ચ હોતિ, ઓત્તપ્પી ચ, અપ્પિચ્છો ચ, સમ્માદિટ્ઠિ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચા’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયપિયસુત્તં

૨. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ લાભકામો ચ હોતિ, સક્કારકામો ચ હોતિ, અનવઞ્ઞત્તિકામો ચ હોતિ, અહિરિકો ચ હોતિ, અનોત્તપ્પી ચ, ઇસ્સુકી ચ, મચ્છરી ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ.

‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ+? સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન લાભકામો ચ હોતિ, ન સક્કારકામો ચ હોતિ, ન અનવઞ્ઞત્તિકામો ચ હોતિ, હિરિમા ચ હોતિ, ઓત્તપ્પી ચ, અનિસ્સુકી ચ, અમચ્છરી ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચા’’તિ. દુતિયં.

૩. સંખિત્તબલસુત્તં

૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે…પે… સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ સત્ત? સદ્ધાબલં, વીરિયબલં, હિરીબલં, ઓત્તપ્પબલં, સતિબલં, સમાધિબલં, પઞ્ઞાબલં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બલાનીતિ.

‘‘સદ્ધાબલં વીરિયઞ્ચ, હિરી [હિરિ (સી. પી. ક.)] ઓત્તપ્પિયં બલં;

સતિબલં સમાધિ ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં બલં;

એતેહિ બલવા ભિક્ખુ, સુખં જીવતિ પણ્ડિતો;

‘‘યોનિસો વિચિને ધમ્મં, પઞ્ઞાયત્થં વિપસ્સતિ;

પજ્જોતસ્સેવ નિબ્બાનં, વિમોક્ખો હોતિ ચેતસો’’તિ. તતિયં;

૪. વિત્થતબલસુત્તં

૪. ‘‘સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ સત્ત? સદ્ધાબલ, વીરિયબલં, હિરીબલં, ઓત્તપ્પબલં, સતિબલં, સમાધિબલં, પઞ્ઞાબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સદ્ધાબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સદ્ધાબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, વીરિયબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વીરિયબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, હિરીબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો હિરિમા હોતિ, હિરીયતિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન, હિરીયતિ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, હિરીબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઓત્તપ્પબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઓત્તપ્પી હોતિ, ઓત્તપ્પતિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન, ઓત્તપ્પતિ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઓત્તપ્પબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સતિબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો સતિમા હોતિ પરમેન સતિનેપક્કેન સમન્નાગતો ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા અનુસ્સરિતા. ઇદં, વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સતિબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સમાધિબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સમાધિબલં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાબલં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાબલં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બલાનીતિ.

‘‘સદ્ધાબલં વીરિયઞ્ચ, હિરી ઓત્તપ્પિયં બલં;

સતિબલં સમાધિ ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં બલં;

એતેહિ બલવા ભિક્ખુ, સુખં જીવતિ પણ્ડિતો.

‘‘યોનિસો વિચિને ધમ્મં, પઞ્ઞાયત્થં વિપસ્સતિ;

પજ્જોતસ્સેવ નિબ્બાનં, વિમોક્ખો હોતિ ચેતસો’’તિ. ચતુત્થં;

૫. સંખિત્તધનસુત્તં

૫. ‘‘સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, ધનાનિ. કતમાનિ સત્ત? સદ્ધાધનં, સીલધનં, હિરીધનં, ઓત્તપ્પધનં, સુતધનં, ચાગધનં, પઞ્ઞાધનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્ત ધનાનીતિ.

‘‘સદ્ધાધનં સીલધનં, હિરી ઓત્તપ્પિયં ધનં;

સુતધનઞ્ચ ચાગો ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં ધનં.

‘‘યસ્સ એતે ધના અત્થિ, ઇત્થિયા પુરિસસ્સ વા;

અદલિદ્દોતિ તં આહુ, અમોઘં તસ્સ જીવિતં.

‘‘તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ, પસાદં ધમ્મદસ્સનં;

અનુયુઞ્જેથ મેધાવી, સરં [વરં (ક.)] બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. પઞ્ચમં;

૬. વિત્થતધનસુત્તં

૬. ‘‘સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, ધનાનિ. કતમાનિ સત્ત? સદ્ધાધનં, સીલધનં, હિરીધનં, ઓત્તપ્પધનં, સુતધનં, ચાગધનં, પઞ્ઞાધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સદ્ધાધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… બુદ્ધો ભગવા’તિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સદ્ધાધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સીલધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ…પે… સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સીલધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, હિરીધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો હિરીમા હોતિ, હિરીયતિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન, હિરીયતિ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, હિરીધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઓત્તપ્પધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઓત્તપ્પી હોતિ, ઓત્તપ્પતિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન, ઓત્તપ્પતિ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઓત્તપ્પધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સુતધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો. યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ. તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સુતધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ચાગધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ચાગધનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાધનં? ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો પઞ્ઞવા હોતિ…પે… સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાધનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તધનાનીતિ.

‘‘સદ્ધાધનં સીલધનં, હિરી ઓત્તપ્પિયં ધનં;

સુતધનઞ્ચ ચાગો ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં ધનં.

‘‘યસ્સ એતે ધના અત્થિ, ઇત્થિયા પુરિસસ્સ વા;

અદલિદ્દોતિ તં આહુ, અમોઘં તસ્સ જીવિતં.

‘‘તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ, પસાદં ધમ્મદસ્સનં;

અનુયુઞ્જેથ મેધાવી, સરં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. છટ્ઠં;

૭. ઉગ્ગસુત્તં

૭. અથ ખો ઉગ્ગો રાજમહામત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ઉગ્ગો રાજમહામત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં, ભન્તે! યાવ અડ્ઢો ચાયં, ભન્તે, મિગારો રોહણેય્યો યાવ મહદ્ધનો યાવ મહાભોગો’’તિ. ‘‘કીવ અડ્ઢો પનુગ્ગ, મિગારો રોહણેય્યો, કીવ મહદ્ધનો, કીવ મહાભોગો’’તિ? ‘‘સતં, ભન્તે, સતસહસ્સાનં [સહસ્સાનં (સી.), સહસ્સાનિ (સ્યા.), સતસહસ્સાનિ (?)] હિરઞ્ઞસ્સ, કો પન વાદો રૂપિયસ્સા’’તિ! ‘‘અત્થિ ખો એતં, ઉગ્ગ, ધનં નેતં ‘નત્થી’તિ વદામીતિ. તઞ્ચ ખો એતં, ઉગ્ગ, ધનં સાધારણં અગ્ગિના ઉદકેન રાજૂહિ ચોરેહિ અપ્પિયેહિ દાયાદેહિ. સત્ત ખો ઇમાનિ, ઉગ્ગ, ધનાનિ અસાધારણાનિ અગ્ગિના ઉદકેન રાજૂહિ ચોરેહિ અપ્પિયેહિ દાયાદેહિ. કતમાનિ સત્ત? સદ્ધાધનં, સીલધનં, હિરીધનં, ઓત્તપ્પધનં, સુતધનં, ચાગધનં, પઞ્ઞાધનં. ઇમાનિ ખો, ઉગ્ગ, સત્ત ધનાનિ અસાધારણાનિ અગ્ગિના ઉદકેન રાજૂહિ ચોરેહિ અપ્પિયેહિ દાયાદેહીતિ.

‘‘સદ્ધાધનં સીલધનં, હિરી ઓત્તપ્પિયં ધનં;

સુતધનઞ્ચ ચાગો ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં ધનં.

‘‘યસ્સ એતે ધના અત્થિ, ઇત્થિયા પુરિસસ્સ વા;

સ વે મહદ્ધનો લોકે, અજેય્યો દેવમાનુસે.

‘‘તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ, પસાદં ધમ્મદસ્સનં;

અનુયુઞ્જેથ મેધાવી, સરં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. સત્તમં;

૮. સંયોજનસુત્તં

૮. ‘‘સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, સંયોજનાનિ. કતમાનિ સત્ત? અનુનયસંયોજનં, પટિઘસંયોજનં, દિટ્ઠિસંયોજનં, વિચિકિચ્છાસંયોજનં, માનસંયોજનં, ભવરાગસંયોજનં, અવિજ્જાસંયોજનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્ત સંયોજનાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પહાનસુત્તં

૯. ‘‘સત્તન્નં, ભિક્ખવે, સંયોજનાનં પહાનાય સમુચ્છેદાય બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. કતમેસં સત્તન્નં? અનુનયસંયોજનસ્સ પહાનાય સમુચ્છેદાય બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ, પટિઘસંયોજનસ્સ…પે… દિટ્ઠિસંયોજનસ્સ… વિચિકિચ્છાસંયોજનસ્સ… માનસંયોજનસ્સ… ભવરાગસંયોજનસ્સ … અવિજ્જાસંયોજનસ્સ પહાનાય સમુચ્છેદાય બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, સત્તન્નં સંયોજનાનં પહાનાય સમુચ્છેદાય બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનુનયસંયોજનં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવં કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. પટિઘસંયોજનં…પે… દિટ્ઠિસંયોજનં… વિચિકિચ્છાસંયોજનં… માનસંયોજનં… ભવરાગસંયોજનં… અવિજ્જાસંયોજનં પહીનં હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવં કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અચ્છેચ્છિ તણ્હં, વિવત્તયિ સંયોજનં, સમ્મા માનાભિસમયા અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સા’’તિ. નવમં.

૧૦. મચ્છરિયસુત્તં

૧૦. ‘‘સત્તિમાનિ, ભિક્ખવે, સંયોજનાનિ. કતમાનિ સત્ત? અનુનયસંયોજનં, પટિઘસંયોજનં, દિટ્ઠિસંયોજનં, વિચિકિચ્છાસંયોજનં, માનસંયોજનં, ઇસ્સાસંયોજનં, મચ્છરિયસંયોજનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, સત્ત સંયોજનાની’’તિ. દસમં.

ધનવગ્ગો પઠમો.