૩. છળભિજાતિસુત્તં

૫૭. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પૂરણેન, ભન્તે, કસ્સપેન છળભિજાતિયો પઞ્ઞત્તા – કણ્હાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, નીલાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, લોહિતાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, હલિદ્દાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, સુક્કાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, પરમસુક્કાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન કણ્હાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, ઓરબ્ભિકા સૂકરિકા સાકુણિકા માગવિકા લુદ્દા મચ્છઘાતકા ચોરા ચોરઘાતકા બન્ધનાગારિકા યે વા પનઞ્ઞેપિ કેચિ કુરૂરકમ્મન્તા.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન નીલાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, ભિક્ખૂ કણ્ટકવુત્તિકા યે વા પનઞ્ઞેપિ કેચિ કમ્મવાદા ક્રિયવાદા.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન લોહિતાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, નિગણ્ઠા એકસાટકા.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન હલિદ્દાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, ગિહી ઓદાતવસના અચેલકસાવકા.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન સુક્કાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, આજીવકા આજીવકિનિયો.

‘‘તત્રિદં, ભન્તે, પૂરણેન કસ્સપેન પરમસુક્કાભિજાતિ પઞ્ઞત્તા, નન્દો વચ્છો કિસો સંકિચ્ચો મક્ખલિ ગોસાલો. પૂરણેન, ભન્તે, કસ્સપેન ઇમા છળભિજાતિયો પઞ્ઞત્તા’’તિ.

‘‘કિં પનાનન્દ, પૂરણસ્સ કસ્સપસ્સ સબ્બો લોકો એતદબ્ભનુજાનાતિ ઇમા છળભિજાતિયો પઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘સેય્યથાપિ, આનન્દ, પુરિસો દલિદ્દો અસ્સકો અનાળ્હિકો, તસ્સ અકામકસ્સ બિલં ઓલગ્ગેય્યું – ‘ઇદં તે, અમ્ભો પુરિસ, મંસઞ્ચ ખાદિતબ્બં, મૂલઞ્ચ અનુપ્પદાતબ્બ’ન્તિ. એવમેવં ખો, આનન્દ, પૂરણેન કસ્સપેન અપ્પટિઞ્ઞાય એતેસં સમણબ્રાહ્મણાનં ઇમા છળભિજાતિયો પઞ્ઞત્તા, યથા તં બાલેન અબ્યત્તેન અખેત્તઞ્ઞુના અકુસલેન.

‘‘અહં ખો પનાનન્દ, છળભિજાતિયો પઞ્ઞાપેમિ. તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ – ‘‘કતમા ચાનન્દ, છળભિજાતિયો? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો કણ્હાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ. ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો કણ્હાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ. ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો કણ્હાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ. ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો સુક્કાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ. ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો સુક્કાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ. ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો સુક્કાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો નીચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ચણ્ડાલકુલે વા નેસાદકુલે વા વેનકુલે [વેણકુલે (સબ્બત્થ)] વા રથકારકુલે વા પુક્કુસકુલે વા, દલિદ્દે અપ્પન્નપાનભોજને કસિરવુત્તિકે, યત્થ કસિરેન ઘાસચ્છાદો લબ્ભતિ. સો ચ હોતિ દુબ્બણ્ણો દુદ્દસિકો ઓકોટિમકો બવ્હાબાધો કાણો વા કુણી વા ખઞ્જો વા પક્ખહતો વા, ન લાભી અન્નસ્સ પાનસ્સ વત્થસ્સ યાનસ્સ માલાગન્ધવિલેપનસ્સ સેય્યાવસથપદીપેય્યસ્સ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરતિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરતિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરતિ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, મનસા દુચ્ચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. એવં ખો, આનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો નીચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ચણ્ડાલકુલે વા…પે… સેય્યાવસથપદીપેય્યસ્સ. સો કાયેન સુચરિતં ચરતિ, વાચાય સુચરિતં ચરતિ, મનસા સુચરિતં ચરતિ. સો કાયેન સુચરિતં ચરિત્વા, વાચાય સુચરિતં ચરિત્વા, મનસા સુચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. એવં ખો, આનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો નીચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ચણ્ડાલકુલે વા…પે… સો ચ હોતિ દુબ્બણ્ણો દુદ્દસિકો ઓકોટિમકો. સો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે, ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તો, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે યથાભૂતં ભાવેત્વા અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ. એવં ખો, આનન્દ, કણ્હાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો ઉચ્ચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ખત્તિયમહાસાલકુલે વા બ્રાહ્મણમહાસાલકુલે વા ગહપતિમહાસાલકુલે વા, અડ્ઢે મહદ્ધને મહાભોગે પહૂતજાતરૂપરજતે પહૂતવિત્તૂપકરણે પહૂતધનધઞ્ઞે. સો ચ હોતિ અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો, લાભી અન્નસ્સ પાનસ્સ વત્થસ્સ યાનસ્સ માલાગન્ધવિલેપનસ્સ સેય્યાવસથપદીપેય્યસ્સ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરતિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરતિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરતિ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, મનસા દુચ્ચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. એવં ખો, આનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો કણ્હં ધમ્મં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો ઉચ્ચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ખત્તિયમહાસાલકુલે વા…પે… સેય્યાવસથપદીપેય્યસ્સ. સો કાયેન સુચરિતં ચરતિ, વાચાય સુચરિતં ચરતિ, મનસા સુચરિતં ચરતિ. સો કાયેન સુચરિતં ચરિત્વા, વાચાય સુચરિતં ચરિત્વા, મનસા સુચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. એવં ખો, આનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો સુક્કં ધમ્મં અભિજાયતિ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો ઉચ્ચે કુલે પચ્ચાજાતો હોતિ – ખત્તિયમહાસાલકુલે વા બ્રાહ્મણમહાસાલકુલે વા ગહપતિમહાસાલકુલે વા, અડ્ઢે મહદ્ધને મહાભોગે પહૂતજાતરૂપરજતે પહૂતવિત્તૂપકરણે પહૂતધનધઞ્ઞે. સો ચ હોતિ અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો, લાભી અન્નસ્સ પાનસ્સ વત્થસ્સ યાનસ્સ માલાગન્ધવિલેપનસ્સ સેય્યાવસથપદીપેય્યસ્સ. સો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે, ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તો, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે યથાભૂતં ભાવેત્વા અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ. એવં ખો, આનન્દ, સુક્કાભિજાતિયો સમાનો અકણ્હં અસુક્કં નિબ્બાનં અભિજાયતિ. ઇમા ખો, આનન્દ, છળભિજાતિયો’’તિ. તતિયં.