૪. મહામોગ્ગલ્લાનસુત્તં

૩૪. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘કતમેસાનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ [સોતાપન્નામ્હા (સી.), સોતાપન્નામ્હ (સ્યા. કં. પી.)] અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ? તેન ખો પન સમયેન તિસ્સો નામ ભિક્ખુ અધુનાકાલઙ્કતો અઞ્ઞતરં બ્રહ્મલોકં ઉપપન્નો હોતિ. તત્રપિ નં એવં જાનન્તિ – ‘‘તિસ્સો બ્રહ્મા મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં [સમ્મિઞ્જિતં (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા બાહં પસારેય્ય પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવં – જેતવને અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અદ્દસા ખો તિસ્સો બ્રહ્મા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘એહિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન; સ્વાગતં [સાગતં (સી.)], મારિસ મોગ્ગલ્લાન; ચિરસ્સં ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન; ઇમં પરિયાયમકાસિ, યદિદં ઇધાગમનાય. નિસીદ, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ઇદમાસનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ. નિસીદિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો પઞ્ઞત્તે આસને. તિસ્સોપિ ખો બ્રહ્મા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તિસ્સં બ્રહ્માનં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એતદવોચ –

‘‘કતમેસાનં ખો, તિસ્સ, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ? ‘‘ચાતુમહારાજિકાનં ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ.

‘‘સબ્બેસઞ્ઞેવ નુ ખો, તિસ્સ, ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ? ‘‘ન ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, સબ્બેસં ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’તિ. યે ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ચાતુમહારાજિકા દેવા બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા અરિયકન્તેહિ સીલેહિ અસમન્નાગતા ન તેસં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’તિ. યે ચ ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ચાતુમહારાજિકા દેવા બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતા, તેસં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ.

‘‘ચાતુમહારાજિકાનઞ્ઞેવ નુ ખો, તિસ્સ, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’તિ ઉદાહુ તાવતિંસાનમ્પિ દેવાનં…પે… યામાનમ્પિ દેવાનં… તુસિતાનમ્પિ દેવાનં… નિમ્માનરતીનમ્પિ દેવાનં… પરનિમ્મિતવસવત્તીનમ્પિ દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ? ‘‘પરનિમ્મિતવસવત્તીનમ્પિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ.

‘‘સબ્બેસઞ્ઞેવ નુ ખો, તિસ્સ, પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ? ‘‘ન ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, સબ્બેસં પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’તિ. યે ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન અસમન્નાગતા, અરિયકન્તેહિ સીલેહિ અસમન્નાગતા, ન તેસં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’તિ. યે ચ ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતા તેસં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સોતાપન્ના નામ અવિનિપાતધમ્મા નિયતા સમ્બોધિપરાયણા’’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તિસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા – ‘‘સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવં – ‘બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો જેતવને પાતુરહોસી’’’તિ. ચતુત્થં.