૪. કારણપાલીસુત્તં

૧૯૪. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન કારણપાલી [કરણપાલી (ક.)] બ્રાહ્મણો લિચ્છવીનં કમ્મન્તં કારેતિ. અદ્દસા ખો કારણપાલી બ્રાહ્મણો પિઙ્ગિયાનિં બ્રાહ્મણં દૂરતોવ આગચ્છન્તં; દિસ્વા પિઙ્ગિયાનિં બ્રાહ્મણં એતદવોચ –

‘‘હન્દ, કુતો નુ ભવં પિઙ્ગિયાની આગચ્છતિ દિવા દિવસ્સા’’તિ? ‘‘ઇતોહં [ઇધાહં (સ્યા. કં.), ઇતો હિ ખો અહં (મ. નિ. ૧.૨૮૮)], ભો, આગચ્છામિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સન્તિકા’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞતિ ભવં, પિઙ્ગિયાની, સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયં? પણ્ડિતો મઞ્ઞે’’તિ? ‘‘કો ચાહં, ભો, કો ચ સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયં જાનિસ્સામિ! સોપિ નૂનસ્સ તાદિસોવ યો સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયં જાનેય્યા’’તિ! ‘‘ઉળારાય ખલુ ભવં, પિઙ્ગિયાની, સમણં ગોતમં પસંસાય પસંસતી’’તિ. ‘‘કો ચાહં, ભો, કો ચ સમણં ગોતમં પસંસિસ્સામિ! પસત્થપ્પસત્થોવ [પસટ્ઠપસટ્ઠો ચ (સ્યા. કં. ક.)] સો ભવં ગોતમો સેટ્ઠો દેવમનુસ્સાન’’ન્તિ. ‘‘કિં પન ભવં, પિઙ્ગિયાની, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો સમણે ગોતમે એવં અભિપ્પસન્નો’’તિ?

‘‘સેય્યથાપિ, ભો, પુરિસો અગ્ગરસપરિતિત્તો ન અઞ્ઞેસં હીનાનં રસાનં પિહેતિ; એવમેવં ખો, ભો, યતો યતો તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ધમ્મં સુણાતિ – યદિ સુત્તસો, યદિ ગેય્યસો, યદિ વેય્યાકરણસો, યદિ અબ્ભુતધમ્મસો – તતો તતો ન અઞ્ઞેસં પુથુસમણબ્રાહ્મણપ્પવાદાનં પિહેતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભો, પુરિસો જિઘચ્છાદુબ્બલ્યપરેતો મધુપિણ્ડિકં અધિગચ્છેય્ય. સો યતો યતો સાયેથ, લભતેવ [સાયેય્ય, લભેથેવ (મ. નિ. ૧.૨૦૫)] સાદુરસં અસેચનકં; એવમેવં ખો, ભો, યતો યતો તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ધમ્મં સુણાતિ – યદિ સુત્તસો, યદિ ગેય્યસો, યદિ વેય્યાકરણસો, યદિ અબ્ભુતધમ્મસો – તતો તતો લભતેવ અત્તમનતં, લભતિ ચેતસો પસાદં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભો, પુરિસો ચન્દનઘટિકં અધિગચ્છેય્ય – હરિચન્દનસ્સ વા લોહિતચન્દનસ્સ વા. સો યતો યતો ઘાયેથ – યદિ મૂલતો, યદિ મજ્ઝતો, યદિ અગ્ગતો – અધિગચ્છતેવ [અધિગચ્છેથેવ (?)] સુરભિગન્ધં અસેચનકં; એવમેવં ખો, ભો, યતો યતો તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ધમ્મં સુણાતિ – યદિ સુત્તસો, યદિ ગેય્યસો, યદિ વેય્યાકરણસો, યદિ અબ્ભુતધમ્મસો – તતો તતો અધિગચ્છતિ પામોજ્જં અધિગચ્છતિ સોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભો, પુરિસો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. તસ્સ કુસલો ભિસક્કો ઠાનસો આબાધં નીહરેય્ય; એવમેવં ખો, ભો, યતો યતો તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ધમ્મં સુણાતિ – યદિ સુત્તસો, યદિ ગેય્યસો, યદિ વેય્યાકરણસો, યદિ અબ્ભુતધમ્મસો – તતો તતો સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભો, પોક્ખરણી અચ્છોદકા સાતોદકા સીતોદકા સેતકા સુપતિત્થા રમણીયા. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. સો તં પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા ન્હાત્વા ચ પિવિત્વા ચ સબ્બદરથકિલમથપરિળાહં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય. એવમેવં ખો, ભો, યતો યતો તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ધમ્મં સુણાતિ – યદિ સુત્તસો, યદિ ગેય્યસો, યદિ વેય્યાકરણસો, યદિ અબ્ભુતધમ્મસો – તતો તતો સબ્બદરથકિલમથપરિળાહા પટિપ્પસ્સમ્ભન્તી’’તિ.

એવં વુત્તે કારણપાલી બ્રાહ્મણો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા દક્ખિણં જાણુમણ્ડલં પથવિયં નિહન્ત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા તિક્ખત્તું ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ;

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ;

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’’તિ.

‘‘અભિક્કન્તં, ભો પિઙ્ગિયાનિ, અભિક્કન્તં, ભો પિઙ્ગિયાનિ! સેય્યથાપિ, ભો પિઙ્ગિયાનિ, નિક્કુજ્જિતં [નિકુજ્જિતં (ક.)] વા ઉક્કુજ્જેય્ય પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભોતા પિઙ્ગિયાનિના અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભો પિઙ્ગિયાનિ, તં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં પિઙ્ગિયાની ધારેતુ, અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. ચતુત્થં.